frazemalarning semantik turlari

DOCX 6 pages 16.7 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 16.7 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

mavzu: frazemalarning semantik turlari: omonim, sinonim, antonim iboralar. frazeologizm, frazeologik birlik, frazema — ikki yoki undan ortiq soʻzdan tashkil topgan, maʼnoviy jihatdan oʻzaro bogʻliq so'z birikmasi yoki gapga teng keladigan, yaxlitligicha koʻchma maʼnoda qoʻllanadigan va boʻlinmaydigan, barqaror (turgʻun) bogʻlanmalarning umumiy nomi. frazeologizmlar, shaklan oʻzlariga oʻxshash sintaktik tuzilmalardan farqli ravishda, nutqda so’zlarni erkin tanlash, almashtirish yoʻli bilan yuzaga kelmaydi, balki maʼno va muayyan leksikgrammatik tarkibli, avvaldan tayyor material sifatida qullanadi, yaʼni frazeologizm tarkibidan biror qismni chiqarib tashlash, tushirib qoldirish mumkin emas: anqoning urugʻi, arpasini xom urmoq, chuchvarani xom sanamoq, terisiga sigʻmay ketmoq, kapalagi uchmoq, kungli joyiga tushmoq, qoʻli ochiq, qulogʻi ogʻir va boshqa frazeologizmlar tarixiy qoʻllanish meʼyorlariga, usullariga ega boʻlib, ularning maʼnolari muayyan nutqiy jarayonda oydinlashadi. frazeologizmlarning quyidagi turlari farklanadi: frazeologik chatishma — frazemaning maʼnosi uning tarkibidagi so’zlarning maʼnosiga bogʻliq boʻlmaydi, frazemadan anglashilgan koʻchma maʼno uning tarkibidagi so’zlarning maʼnosi bilan izohlanmaydi: toʻnini teskari kiymoq, oyogʻini qoʻliga olib chopmoq, boshini olib chiqib …

2 / 6

ogʻiz, ammamning buzogʻi, tuyogʻini shiqillatmoq) va gapga teng frazeologizmlar (yuzi yorugʻ boʻldi, boshi osmonga yetdi, sirkasi suv kutarmaydi). frazeologizmning qismlari ajralmas holda boʻlganligi uchun, frazeologizm gapda bitta sintaktik vazifada keladi. maye: "qizga oʻzbek qishlogʻining sodsa hayoti, oq koʻngil odamlari yoqdi" va "nasimjon boshi koʻkka yetguday suyundi" gaplarida "oq koʻngil" frazemasi — aniqlovchi, "boshi koʻkka yetguday" frazemasi hol vazifasida kelgan. frazeologizmlar tayyor lugʻaviy birlik — soʻzga teng boʻlganligi tufayli soʻzga xos shakl va maʼno munosabatlariga ham ega boʻladi, yaʼni tilda frazeologik omonimiya (mas, qoʻl koʻtarmoq — 1) urmoq, urmoqchi boʻlmoq, 2) tarafdorligini bildirmoq), frazeologik sinonimiya (toqati toq boʻlmoq — sabrkosasi toʻlmoq) va frazeologik antonimiya (koʻngli oq — ichi qora, koʻkka koʻtarmoq — yerga urmoq) mavjuddir. asrlar davomida shakllangan frazeologizmlar ogʻzaki nutqda, badiiy adabiyotda hamda publitsistikada oʻtkir, taʼsirchan tasviriy vosita sifatida keng qoʻllanadi. yozuvchilar oʻz asarlarida frazeologizmlardan unumli foydalanish bilan birga mavjud frazeologizmlarni asar ruhiga moslagan holda qisman oʻzgartiradilar, shu yoʻl bilan …

3 / 6

llariga to‘g‘ri keladi1. h.mahkamov, m.odilov, m.o‘rinboyev singari olimlar sinonimiyani tilning qator qatlamlari misolida o‘rganib, ularning pleonazmida taʼsiri borasida xulosa berdilar2. shu singari xx asrning 60-yillariga kelib o‘zbek tilidagi frazeologik sinonimiya hodisasi ham o‘rganila boshlandi. jumladan, sh.rahmatullayev o‘zining doktorlik dissertatsiyasining maxsus bobini frazeologiq sinonimiyani tadqiq etishga bag‘ishlagan edi3. f.jumayevaning “polisemem leksemalar doirasidagi sinonim va antonim semalar tadqiqi” nomli filologiya fanlari falsafa doktorligi uchun yozilgan dissertatsiyasida sinonim va antonim semalarning turlari, semantik maydondagi o‘rniga ko‘ra tiplarini, leksik-semantik, morfologik, sintaktik birliklar doirasida yuzaga chiqishidagi muammolar, sinonim va antonim leksemalar, sememalar va semalarning farqi, sinonim va antonim semalarning lisoniy, etimologik, uslubiy va lingvopoetik xususiyatlari o‘rganilgan4. ingliz tilining taniqli “oxford advanced learner’s dictionary” lug‘atiga berilgan taʼrifga ko‘ra, synonym a word or expression that has the same or nearly the same meaning as another in the same language: big and large are synonyms5 (sinonim – bir tildagi boshqa so‘z bilan bir xil yoki deyarli bir xil …

4 / 6

mumkin. bunda frazeologik differentsiatsiya yuz beradi, ya’ni so‘zning ma’no asosi birikmaning shakllanishiga sabab bo‘ladi. boshqacha aytganda, leksemaning ichki bo‘linishi asosida frazeologizmlar shakllanadi. frazeologik differentsiatsiyada bir sememali so‘zning ma’nosi birikma shaklida namoyon bo‘ladi. demak, frazeologik differentsiatsiyada alohida so‘zning ichki bo‘linishi yuz beradi. bunda yangi shakl paydo bo‘ladi ammo ma’no o‘zgarmaydi. masalan, zarar ko‘rmoq frazeologizmining shaklanishi uchun “zararlanmoq” leksemasi mantiqiy asos bo‘ladi. o‘lmoq leksemasi mantiqiy va mazmuniy asos bo‘lib quyidagi frazemalar shakllanganligini ko‘rishimiz mumkin: dunyodan o‘tmoq, dunyodan ketmoq, ko‘zini yummoq, olamdan o‘tmoq, olamdan ketmoq, nafasi tindi, engak tashlamoq, nobud bo‘lmoq, qaytish qilmoq, yuragi urishdan to‘xtadi, oxirgi yo‘lga kuzatmoq, paymonasi to‘ldi, mazasi bo‘lmadi, jonini jannatga yubormoq, jannati bo‘lmoq, bandalikni bajo keltirmoq, dunyodan ko‘z yummoq, dunyodan ko‘zi ochiq ketmoq, vafot qilmoq, vafot etmoq, oradan ketmoq, qazo qilmoq, halok bo‘lmoq, jon bermoq, shahid bo‘lmoq, xudoning hukmini bajarmoq, xazon bo‘lmoq kabilar. bu haqda yana ba’zi olimlarning yo‘l-yo‘lakay aytgan fikrlarini keltiramz. sh.rahmatullayev “frazeologik sinonimlarda stilistik bo‘yoq” masalasini …

5 / 6

ekanligini tushunishga keng yo‘l ochish bilan birgalikda uning ayrim ochiqlanmagan xususiyatlarining yuzaga chiqishiga sabab bo‘ladi. bu esa insonlar o‘rtasidagi nutqiy madaniyatning takomiliga bevosita katta xizmat qiladi. antonimlar (zid maʼnoli soʻzlar) — grekcha anti — „zid“, „qarama-qarshi“ onoma yoki onyma — „nom“ degani boʻlib, qarama-qarshi tushunchalarni ifodalaydigan soʻzlar, yaʼni maʼnosi bir-biriga zid boʻlgan soʻzlar antonim deyiladi. antonimik juft hosil boʻlishi uchun ikkita mustaqil tushuncha maʼno jihatdan oʻzaro qarama-qarshi boʻlishi kerak. feʼllardagi boʻlishli-boʻlishsizlik xususiyati antonimlikni vujudga keltirmaydi. antonimlar baʼzan juft holda qoʻllanilib maʼno kengaytiradi yoki maʼno ifodalaydi: tunu kun (har doim). koʻp maʼnoli soʻz oʻzining har bir maʼnosi bilan ayrim soʻzlarga sinonim boʻlishi mumkin: xafa soʻzi bir oʻrinda xursand soʻziga antonim boʻladi, yoki qattiq yer — yumshoq yer; baxil (xasis) odam — saxiy odam. bundan tashqari unga sinonim boʻlgan shod, xushvaqt kabi soʻzlarga antonim boʻla oladi. demak, bir soʻz sinonimik qatorni tashkil etuvchi soʻzlarning har biri bilan atnonim boʻla oladi: baxil — …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "frazemalarning semantik turlari"

mavzu: frazemalarning semantik turlari: omonim, sinonim, antonim iboralar. frazeologizm, frazeologik birlik, frazema — ikki yoki undan ortiq soʻzdan tashkil topgan, maʼnoviy jihatdan oʻzaro bogʻliq so'z birikmasi yoki gapga teng keladigan, yaxlitligicha koʻchma maʼnoda qoʻllanadigan va boʻlinmaydigan, barqaror (turgʻun) bogʻlanmalarning umumiy nomi. frazeologizmlar, shaklan oʻzlariga oʻxshash sintaktik tuzilmalardan farqli ravishda, nutqda so’zlarni erkin tanlash, almashtirish yoʻli bilan yuzaga kelmaydi, balki maʼno va muayyan leksikgrammatik tarkibli, avvaldan tayyor material sifatida qullanadi, yaʼni frazeologizm tarkibidan biror qismni chiqarib tashlash, tushirib qoldirish mumkin emas: anqoning urugʻi, arpasini xom urmoq, chuchvarani xom sanamoq, terisiga sigʻmay ketmoq, kapalagi uchmo...

This file contains 6 pages in DOCX format (16.7 KB). To download "frazemalarning semantik turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: frazemalarning semantik turlari DOCX 6 pages Free download Telegram