frazeologizmlarning badiiy va publisistik uslublarda qo‘llash usullari va stilistik vazifalari

DOCX 17 стр. 34,8 КБ Бесплатная загрузка

17 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 34,8 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 17

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 17

frazeologizmlarning badiiy va publisistik uslublarda qo‘llash usullari va stilistik vazifalari reja: i. kirish. kurs ishining maqsad hamda vazifalari ii. asosiy qism. 2.1. frazeologizm, frazeologik birlik, frazema tushunchalari haqida 2.2. badiiy asarlarda frazeologizmlarning ishlatilishi 2.3. publisistik uslubda iboralarning ishlatilishi iii. xulosa foydalanilgan adabiyotlar. i.kirish frazeologizm, frazeologik birlik, frazema — ikki yoki undan ortiq soʻzdan tashkil topgan, maʼnoviy jihatdan oʻzaro bogʻliq so'z birikmasi yoki gapga teng keladigan, yaxlitligicha koʻchma maʼnoda qoʻllanadigan va boʻlinmaydigan, barqaror (turgʻun) bogʻlanmalarning umumiy nomi. frazeologizmlar, shaklan oʻzlariga oʻxshash sintaktik tuzilmalardan farqli ravishda, nutqda so'zlarni erkin tanlash, almashtirish yoʻli bilan yuzaga kelmaydi, balki maʼno va muayyan leksikgrammatik tarkibli, avvaldan tayyor material sifatida qullanadi, yaʼni frazeologizm tarkibidan biror qismni chiqarib tashlash, tushirib qoldirish mumkin emas: anqoning urugʻi, arpasini xom urmoq, chuchvarani xom sanamoq, terisiga sigʻmay ketmoq, kapalagi uchmoq, ko'ngli joyiga tushmoq, qoʻli ochiq, qulogʻi ogʻir va boshqa. frazeologizmlar tarixiy qoʻllanish meʼyorlariga, usullariga ega boʻlib, ularning maʼnolari muayyan nutqiy jarayonda oydinlashadi. …

2 / 17

oldin nogʻora chalmoq va boshqa; frazeologik qo'shilma — bunda frazemalar tarkibidagi bir so'z koʻchma maʼnoda qoʻllanadi, boshqasi esa oʻz lugʻaviy maʼnosini saqlaydi: gapning tuzi, qoʻli gul, ishtaxasi ochildi va boshqa. frazeologizmlar sintaktik tuzilishiga ko‘ra 2 ga boʻlinadi: birikmaga teng frazeologizmlar (katta ogʻiz, ammamning buzogʻi, tuyogʻini shiqillatmoq) va gapga teng frazeologizmlar (yuzi yorugʻ boʻldi, boshi osmonga yetdi, sirkasi suv ko'tarmaydi). frazeologizmning qismlari ajralmas holda boʻlganligi uchun, frazeologizm gapda bitta sintaktik vazifada keladi. masalan: "qizga oʻzbek qishlogʻining sodda hayoti, oq koʻngil odamlari yoqdi" va "nasimjon boshi koʻkka yetguday suyundi" gaplarida "oq koʻngil" frazemasi — aniqlovchi, "boshi koʻkka yetguday" frazemasi hol vazifasida kelgan. frazeologizmlar tayyor lugʻaviy birlik — soʻzga teng boʻlganligi tufayli soʻzga xos shakl va maʼno munosabatlariga ham ega boʻladi, yaʼni tilda frazeologik omonimiya (mas, qoʻl koʻtarmoq — 1) urmoq, urmoqchi boʻlmoq, 2) tarafdorligini bildirmoq), frazeologik sinonimiya (toqati toq boʻlmoq — sabrkosasi toʻlmoq) va frazeologik antonimiya (koʻngli oq — ichi qora, koʻkka …

3 / 17

i oʻrganish va tasnif qilish bilan frazeologiya shugʻullanadi. ii. asosiy qism. frazemaning ifoda plani deganda uning tovush tomoni, leksik tarkibi, birikmaga yoki gapga teng konstruksiyasi nazarda tutiladi. masalan: ko‘nglini olmoq (birikmaga teng), ko‘zlari qinidan chiqib ketdi (gapga teng), boshi qotdi (gapga teng), ensasi qotdi (gapga teng) kabi. frazemalar orasida qo‘shma gapga teng qurilishli turg’un konstruksiyalar ham uchraydi: "g’or yog’ib, izlar bosildi" kabi. frazemalar tarkibidagi so‘zlarning bog’lanishi erkin birikma yoki gap tarkibidagi so‘zlarning bog’lanishidan farq qilmaydi: ularning barchasida so‘zlar tobelanish asosida bog’lanadi, biroq: a) erkin birikmadagi yoki gapdagi bog’lanish nutq jarayonida, nutq bilan bir paytda sodir bo‘ladi; frazemadagi bog’lanish esa nutq paytidan ancha avval yuzaga kelib, turg’unlashib qoladi, inson xotirasida va tilda yaxlitligicha saqlanadi; b) erkin birikmadagi yoki gapdagi so‘zlarni so‘zlovchi o‘z ixtiyori bilan almashtira oladi: "keng ko‘cha" birikmasi o‘rnida "tor ko‘cha" birikmasini, "men o‘qiyman" gapi o‘rnida "men ishlayman" gapini qo‘llashi mumkin, ammo "yulduzni benarvon urmoq" birikmasi o‘rnida "yulduzni narvonsiz urmoq", …

4 / 17

ichki grammatik qurilishiga mansubdir, ammo dam oldim, dam olgin, dam olsin kabi bog’lanishlarda qo‘llangan "-di+m", "-gin", "-sin" morfemalari (zamon, shaxs-son, mayl ko‘rsatkichlari) shu frazemalarning ifoda planiga kirmaydi, chunki bu morfemalar nutq talabiga ko‘ra qo‘shiladi. frazemaning mazmun plani uning nimanidir nomlashi, ifodalashi, anglatishidir. masalan, og’zi-qulog’ida frazemasining mazmun planida "xursand" ma’nosi ifodalangan. frazemaning mazmun plani albatta ko‘chma ma’noga asoslanadi, aks holda uning to‘g’ri ma’noli turg’un birikmalardan (elektron hisoblash mashinasi, kvadrat uyalab ekish kabi sostavli terminlardan) farqi qolmaydi. frazemaning mazmun planidagi ma’no frazeologik ma’no hisoblanadi. qiyos qiling: leksemaning mazmun planida-"leksik ma’no"; frazemaning mazmun planida-"frazeologik ma’no". frazeologik ma’no leksik ma’nodan murakkabroqdir, chunki u frazema tarkibidagi so‘zlar bog’lanishidan kelib chiqadi va umumlashgan bo‘ladi. frazemaning semantik tarkibida frazeologik ma’nodan tashqari, uslubiy bo‘yoq ham mavjud bo‘ladi. masalan, to‘nini teskari kiymoq frazemasining semantik tarkibida "o‘chakishmoq" (frazeologik ma’no) bilan birga "qaysarlik" semasi (uslubiy bo‘yoq) ham bor. to‘rt tomoni qibla frazemasida "qayoqqa xohlasa ketaversin" ma’nosi bilan birga salbiy baho (uslubiy …

5 / 17

tez tarqalishiga, kitobxonlar ongiga tez yetib borishiga yo‘l ochadi. chunonchi, a.qahhor xalq maqollarini aynan, o‘zgarishsiz berish bilan birga, ba’zan bu maqollarni asar qahramonlari nutqi bilan bog‘lab, o‘zgartirilgan shakllarda qo‘llaydi. bu esa asar qahramonlari tomonidan aytilayotgan gaplarning yanada haqqoniyligini, tabiiyligini ta’minlagan. u o‘z asarlarida xalq iboralarini qahramonlar fe’l-atvoriga moslab qo‘llaydi. bunday o‘ziga xos nutq asar har bir qahramonining fe’l-atvori, dunyoqarashi o‘ziga xosligini ta’minlabgina qolmay, atrofidagilarga, boshqalarga salbiy yoki ijobiy munosabatini ham ifodalaydi. uning salbiy yoki ijobiy xislat, fazilatlarini yanada bo‘rttirish uchun ham xizmat qiladi. xuddi shunday mohirona so‘z qo‘llashni abdulla qodiriy, cho‘lpon, oybek, s.ahmad kabi ulug‘ san’atkorlar qatori keyingi avlod vakili adib tog‘ay murod ijodida ham kuzatish mumkin. mana masalan, tog‘ay murodning “otamdan qolgan dalalar” romanida qo‘llangan iboralarning rang-barangligini ko‘rib, ularning asar g‘oyasini, obrazlarning xarakterini ochib berishdagi o‘rni beqiyos ekanligining guvohi bo‘lamiz. yozuvchi tog‘ay murod roman oxiridagi ilovasida “men o‘zbek xalqiga haykal qo‘yaman!” – deb bejizga yozmagan edi. ushbu roman bilan …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 17 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "frazeologizmlarning badiiy va publisistik uslublarda qo‘llash usullari va stilistik vazifalari"

frazeologizmlarning badiiy va publisistik uslublarda qo‘llash usullari va stilistik vazifalari reja: i. kirish. kurs ishining maqsad hamda vazifalari ii. asosiy qism. 2.1. frazeologizm, frazeologik birlik, frazema tushunchalari haqida 2.2. badiiy asarlarda frazeologizmlarning ishlatilishi 2.3. publisistik uslubda iboralarning ishlatilishi iii. xulosa foydalanilgan adabiyotlar. i.kirish frazeologizm, frazeologik birlik, frazema — ikki yoki undan ortiq soʻzdan tashkil topgan, maʼnoviy jihatdan oʻzaro bogʻliq so'z birikmasi yoki gapga teng keladigan, yaxlitligicha koʻchma maʼnoda qoʻllanadigan va boʻlinmaydigan, barqaror (turgʻun) bogʻlanmalarning umumiy nomi. frazeologizmlar, shaklan oʻzlariga oʻxshash sintaktik tuzilmalardan farqli ravishda, nutqda so'zlarni erkin tanlash, almashtirish yoʻl...

Этот файл содержит 17 стр. в формате DOCX (34,8 КБ). Чтобы скачать "frazeologizmlarning badiiy va publisistik uslublarda qo‘llash usullari va stilistik vazifalari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: frazeologizmlarning badiiy va p… DOCX 17 стр. Бесплатная загрузка Telegram