ix xii asrlarda mamlakatimiz hududida ròy bergan madaniy uyģonish renasans buyuk allomalarning jahon svilizatsiyasiga qòshgan hissasi

DOCX 13 стр. 710,4 КБ Бесплатная загрузка

13 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 710,4 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 13

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 13

ix xii asrlarda mamlakatimiz hududida ròy bergan madaniy uyģonish renasans buyuk allomalarning jahon svilizatsiyasiga qòshgan hissasi reja: kirish asosiy qism 1. ix–xii asrlarda movarounnahr va xorazmda ilm-fan va madaniyat yuksalishining ijtimoiy-siyosiy zaminlari 2. buyuk allomalar faoliyati va ularning jahon sivilizatsiyasiga qo‘shgan hissasi 3. o‘rta asr sharq uyg‘onishining jahon ilm-faniga ta’siri va merosining bugungi ahamiyati xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish ix–xii asrlar o‘rta osiyo, xususan, hozirgi o‘zbekiston hududi uchun nafaqat siyosiy, balki madaniy, ilmiy va ma’naviy yuksalish davri bo‘lgan. bu davr tarixda sharq renessansi yoki sharq uyg‘onish davri deb nom olgan bo‘lib, unda ilm-fan, falsafa, adabiyot, san’at, me’morchilik va tabiiy fanlar nihoyatda rivojlandi. aynan shu davrda yashab ijod etgan allomalar insoniyat sivilizatsiyasi tarixida o‘chmas iz qoldirgan. ularning asarlari o‘rta asrlardayoq arab, fors, lotin, yunon va boshqa tillarga tarjima qilinib, yevropa ilm-fanining shakllanishida asosiy manba sifatida xizmat qilgan. bu davrning yuksalishiga sabab bo‘lgan asosiy omillardan biri — markaziy osiyoda mustaqil milliy sulolalarning vujudga …

2 / 13

utafakkirlar faoliyat ko‘rsatgan. ularning har biri o‘z sohasida yangi ilmiy yo‘nalishlarning asoschisi bo‘ldi. masalan, al-xorazmiy algebra fanini yaratib, sonlar tizimini rivojlantirdi; forobiy falsafa va mantiqni chuqur tahlil etib, inson tafakkuri va jamiyat haqidagi ta’limotni ishlab chiqdi; ibn sino tibbiyot ilmini mukammallashtirib, “tib qonunlari” orqali yevropa universitetlarida asrlar davomida darslik sifatida o‘qitilgan bilimlar tizimini yaratdi. beruniy esa tabiatshunoslik, geografiya, tarix va astronomiyani bir butun tizimga solib, insoniyat tafakkurining universal modelini shakllantirdi. mazkur davrni uyg‘onish davri deb atash bejiz emas. chunki bu asrlarda inson tafakkuri o‘rta asr diniy cheklovlardan nisbatan ozod bo‘lib, inson, tabiat, borliq, ilm va ma’rifatga yangicha qarash shakllandi. insoniyat tarixida ilk bor ilmiy tafakkur, tajriba, kuzatuv, dalil va mantiqqa asoslangan yondashuvlar keng rivoj topdi. shuningdek, bu davrda adabiyot va san’at sohasida ham yuksak asarlar yaratilib, insonparvarlik, adolat, halollik, ilmga hurmat g‘oyalari targ‘ib etildi. shuni alohida ta’kidlash kerakki, sharq renessansi yevropa renessansidan bir necha asr avval boshlangan va keyingi yevropa …

3 / 13

jtimoiy-siyosiy zaminlari ix–xii asrlar markaziy osiyo, xususan movarounnahr va xorazm uchun madaniy hamda ilmiy uyg‘onish davri bo‘ldi. bu yuksalish tasodifiy hodisa emas, balki chuqur ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy va madaniy jarayonlar natijasida yuzaga kelgan. viii asrning oxiri – ix asr boshlarida arab xalifaligining markaziy hokimiyati zaiflashib, xalifalik tarkibidagi o‘lkalarda mustaqil yoki yarim mustaqil davlatlar paydo bo‘ldi. ana shu jarayon natijasida movarounnahrda somoniylar davlati (819–999), turkiston va farg‘ona hududlarida qoraxoniylar davlati (942–1212), xorazmda esa ma’muniylar va xorazmshohlar sulolasi (x–xiii asrlar) tashkil topdi. bu sulolalar siyosiy mustaqillikka erishish bilan birga, ilm-fan va madaniyatni rivojlantirishni davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishiga aylantirdilar. somoniylar davlati poytaxti buxoro o‘sha davrda butun sharqning yirik ilmiy va madaniy markaziga aylandi. bu yerda madrasalar, kutubxonalar, rasadxona va ilmiy muassasalar tashkil etilib, ular faoliyatiga katta e’tibor qaratildi. somoniy amirlari ilm ahliga homiylik qilib, olim va shoirlarni saroylariga jalb etdilar. buxoro, samarqand, termiz, marv va urganch kabi shaharlar ilm-fan, adabiyot va san’atning yuksak markazlariga …

4 / 13

musulmon davlati sifatida tarixga kirdi. qoraxoniylar davrida ham ilm-fan rivojiga katta e’tibor berildi. ular turkiy tilning nufuzi va adabiy maqomini oshirishga alohida ahamiyat qaratdilar. aynan shu davrda yusuf xos hojibning “qutadg‘u bilig”, ahmad yugnakiy “hibatul haqoyiq”, mahmud qoshg‘ariy “devonu lug‘otit turk” kabi asarlar yaratildi. bu asarlar turkiy til, adabiyot, falsafa va ijtimoiy tafakkur tarixida o‘lmas yodgorlik sifatida qadrlanadi. ular orqali o‘sha davr jamiyatining siyosiy-ijtimoiy hayoti, axloqiy qarashlari, ilm-fanga bo‘lgan munosabati yaqqol aks etgan. xorazmshohlar davrida esa bu yuksalish yanada keng ko‘lam kasb etdi. xorazm o‘sha davrda o‘rta osiyoning eng qudratli davlatlaridan biri bo‘lib, uning poytaxti urganch (ko‘hna gurganj) sharqning eng yirik ilmiy markazlaridan biri sifatida tanilgan. aynan shu yerda abu rayhon beruniy, abu ali ibn sino kabi buyuk allomalar faoliyat olib borgan. xorazmshohlar sulolasi vakillari ilm-fanni davlat siyosatining ajralmas qismi deb bilgan, olimlarni moddiy va ma’naviy jihatdan qo‘llab-quvvatlaganlar. ma’mun akademiyasi tashkil etilib, unda matematiklar, astronomlar, tabiblar, geograf va faylasuflar jamlangan. …

5 / 13

chuqur hurmat uyg‘onish davrining asosiy poydevorini tashkil etdi. bu jarayon tufayli markaziy osiyoda ilm-fan nafaqat musulmon olamining, balki butun insoniyat tafakkurining ilg‘or o‘chog‘iga aylandi. bu davrda shakllangan ilmiy an’analar keyinchalik yevropa renessansining paydo bo‘lishiga ham kuchli ta’sir ko‘rsatdi. shunday qilib, movarounnahr va xorazm o‘rta asrlarda nafaqat siyosiy markaz, balki jahon sivilizatsiyasi rivojining muhim o‘choqlaridan biriga aylandi. 2.buyuk allomalar faoliyati va ularning jahon sivilizatsiyasiga qo‘shgan hissasi ix–xii asrlar markaziy osiyo xalqlari tarixida ilm-fan, falsafa va madaniyatning yuksak cho‘qqiga ko‘tarilgan davri bo‘ldi. bu davrda yashab ijod etgan buyuk allomalar nafaqat o‘z yurtida, balki butun jahon ilm-fan taraqqiyotida beqiyos o‘rin egalladilar. ularning ilmiy merosi asrlar davomida dunyo tafakkurining shakllanishiga, yevropa uyg‘onish davrining boshlanishiga va hozirgi zamonaviy fan asoslarining yaratilishiga zamin bo‘ldi. ularning orasida birinchi o‘rinda turuvchi buyuk alloma muhammad al-xorazmiy (783–850) bo‘lib, u matematika va astronomiya fanlari rivojiga ulkan hissa qo‘shgan. al-xorazmiy tomonidan yaratilgan “al-jabr val muqobala” asari matematikaning mustaqil fan sifatida shakllanishiga …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 13 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ix xii asrlarda mamlakatimiz hududida ròy bergan madaniy uyģonish renasans buyuk allomalarning jahon svilizatsiyasiga qòshgan hissasi"

ix xii asrlarda mamlakatimiz hududida ròy bergan madaniy uyģonish renasans buyuk allomalarning jahon svilizatsiyasiga qòshgan hissasi reja: kirish asosiy qism 1. ix–xii asrlarda movarounnahr va xorazmda ilm-fan va madaniyat yuksalishining ijtimoiy-siyosiy zaminlari 2. buyuk allomalar faoliyati va ularning jahon sivilizatsiyasiga qo‘shgan hissasi 3. o‘rta asr sharq uyg‘onishining jahon ilm-faniga ta’siri va merosining bugungi ahamiyati xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish ix–xii asrlar o‘rta osiyo, xususan, hozirgi o‘zbekiston hududi uchun nafaqat siyosiy, balki madaniy, ilmiy va ma’naviy yuksalish davri bo‘lgan. bu davr tarixda sharq renessansi yoki sharq uyg‘onish davri deb nom olgan bo‘lib, unda ilm-fan, falsafa, adabiyot, san’at, me’morchilik va tabiiy fanlar nihoyatda rivojlandi. ay...

Этот файл содержит 13 стр. в формате DOCX (710,4 КБ). Чтобы скачать "ix xii asrlarda mamlakatimiz hududida ròy bergan madaniy uyģonish renasans buyuk allomalarning jahon svilizatsiyasiga qòshgan hissasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ix xii asrlarda mamlakatimiz hu… DOCX 13 стр. Бесплатная загрузка Telegram