uslublar va ularning til xususiyatlari

DOCX 8 стр. 35,4 КБ Бесплатная загрузка

8 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 35,4 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 8

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 8

1.soʻzlashuv uslubi va uning til xususiyatlari so‘zlashuv uslubi. hozirgi o‘zbek tilining so‘zlashuv uslubi ikki asosiy turga ajratiladi: adabiy so‘zlashuv uslubi va oddiy so‘zlashuv uslubi. adabiy so‘zlashuv uslubi tilning adabiy me’yorlariga mos, tartibga solingan va ishlangan bo‘lishi bilan xarakterlanadi. uning tili sodda, jargon va sheva elementlaridan xolidir. adabiy so‘zlashuv uslubi o‘z adabiy tilini bilgan kishilar uchun tanish va ma’lum bo‘lgan asosiy uslub hisoblanadi. tilning adabiy so‘zlashuv uslubi kundalik aloqa-aralashuv uchun xizmat qiladi: ta’lim muassasalarida o‘qitish ishlari shu uslubda olib boriladi, undan badiiy adabiyotda juda keng foydalaniladi. qisqasi, adabiy so‘zlashuv uslubi umumxalq adabiy tilining eng keng va hamma uchun umumiy bo‘lgan turidir. bu uslub og‘zaki nutqda qo‘llanadi. til xususiyatlari: erkin, rasmiy bo‘lmagan, dialogik shakl, qisqartmalar, lahja va sheva unsurlari mavjud. 2.publistik uslub va uning til xususiyatlari publitsistik uslub siyosiy-ijtimoiy doiradagi munosabatlar uchun xizmat qiladi. bu uslubning yozma turiga maqolalar, feleyton, murojaatnoma, xatlar, chaqiriqlar kirsa, og‘zaki turiga notiqlik kiradi. bu uslub, avvalo, tashviqot …

2 / 8

xususiyatlari: lo‘nda, obrazli, ta’sirchan ifodalar, ommabop so‘zlar, ritorik savollar, publitsistik frazeologizmlar. 3. rasmiy uslub va uning til xususiyatlari huquqiy qonunchilik va ish yuritish munosabatlari doirasida qo‘llaniluvchi nutq uslubi esa rasmiy uslub hisoblanadi. rasmiy uslub tilining asosiy xususiyati aniqlik va ixchamlik, unda muayyan nutqiy shtamplar, kasbga oid so‘zlar, atamalar, tayyor sintaktik qurilmalar keng qo‘llanilib, nutqning aniq va ravshan ifodalanishini ta’minlaydi. rasmiy uslub quyidagi turlarga bo‘linadi: 1. sof qonunchilik uslubi (qonun, fuqarolik va jinoiy aktlar, nizomlar uslubi). 2. idoraviy uslub – devonxona uslubi (buyruq, ariza, talabnoma, bildirgi, tavsifnoma, tarjimayi hol, ishonchnoma, dalolatnoma); diplomatik uslub (nota, bayonotnoma, bitim, konvensiya va boshqalar). 4.ilmiy uslub va uning til xususiyatlari ilm-fan sohasida qo‘llaniluvchi nutq uslubi ilmiy uslub hisoblanadi. ilmiy uslub daliliy ma’lumotnomalar asosida chiqarilgan ilmiy xulosalarga (ta’rif-qoidalarga) ega bo‘lish, atamalarning keng qo‘llanilishi bilan boshqa uslublardan farq qiladi. ilmiy uslubning sathlariga aniqlik, obyektivlik, logik izchillik, neytrallik, qisqalik va to‘liqlik kabi faktorlar kiradi. har qanday nutq narsa va …

3 / 8

hissiy-estetik ta’sir etishga yo‘naltirilganligi bilan boshqa uslublardan ajralib turadi. badiiy uslubda muallif asarning estetik ta’sirini kuchaytirish maqsadida tilning leksik va grammatik vositalaridan ustalik bilan ijodiy foydalanishi, turli ifodaviy vositalarni qo‘llashi yoki o‘zi yangilarini yaratishi mumkin bo‘ladi. barcha turdagi san’at va adabiyot asarlari shu uslubda yaratiladi. badiiy uslub ikki xil vazifa bajaradi: a) voqea-hodisa haqida axborot berish – kommunikativlik; b) o‘quvchiga ta’sir etish – ekspressivlik. adabiyotda qo‘llanadi. xususiyatlari: obrazlilik, emotsionallik, stilistik vositalar (tashbeh, istehzo, kinoya), poetik so‘zlar. 6.fonetik va leksik dialektizmlarni misollar asosida tushuntiring tilshunoslikka oid adabiyotlarda shevaga xos birliklarning fonetik, leksik va grammatik dialektizmlar sifatida tasnif qilinganligini kuzatish mumkin. fonetik dialektizmlar asosan, tovushlarni o‘zgartirib qo‘llash, tovush orttirilishi, tovush tushishi va tovushlami qavatlab qo‘llash ko‘rinishlarida namoyon bo‘ladi. masalan: 2. enaxonlarning butun oilasi yoyilgan qopning tegrasida jugari uqalab o‘tirardilar. (cho‘lpon) 3. toshkanniyam olibdimi-a? 4.televizorning ichida-da, ulim. 5. obro‘y bor-da, obro‘y! leksik dialektizmlar ham o‘z navbatida ichki guruhlarga bo‘lib o‘rganiladi: sof leksik dialektizmlar, …

4 / 8

sa kerak. (p. qodirov) har narsa o‘z vaqtida yarashadi. misollardagi har kim, har narsa olmoshlari o‘rnida, umumiy fikrga salbiy ta’sir yetkazmagan holda hamma olmoshini qo‘llash mumkin. biz olmoshi men o‘rnida har xil maqsadda ishlatiladi. masalan, u ilmiy uslubda ko‘proq kamtarinlik ma’nosida, og‘zaki nutqda esa faxrlanish, katta ketish ma’nolarini bildirish uchun qo‘llaniladi: biz o‘z asarimizda yirik olimlar fikrlariga asoslandik (kamtarlik). bizning o‘g‘limiz ham katta bo‘lib qoldi (faxrlanish). biz o‘z ishimizni bilib qilamiz, sizning maslahatingizga zor emasmiz (manmanlik). fe’lning nisbat, mayl, shaxs-son, zamon turli nutq uslublarida qo‘llanilishiga ko‘ra o‘ziga xos ichki imkoniyatlarga ega. shuningdek, og‘zaki va yozma nutqda uslubiy bo‘yoqlarni berishda, hissiy ta’sirchanlikni ifodalashda ayrim fe’l shakllari keng ishlatiladi. 8 . soʻzning denotativ va konatativ misollar yozing so‘zning borliqdagi narsa-predmet, belgi, miqdor, harakat-holat haqida ma'lumot beruvchi komponenti denotativ ma'no bo‘lib, u so‘z semantikasidagi birlamchi va asosiy komponentdir. konnotativ ma'no esa denotativ ma'noning nutqiy imkoniyatlarini, nutq subyektining baho munosabatini yuzaga chiqaruvchi ma'no sifatida …

5 / 8

ra kun” – qiyin, g‘amgin vaqt. “qora ko‘z” – husn, go‘zallik ma’nosida ishlatiladi. 9.ijtimoiy chegaralangan leksika leksemalarning ishlatilish doirasi chegaralangan yoki chegaralanmagan bo‘lishi mumkin. bunday ikki guruhga ajratish asosan ot, sifat, ravish va fe’l turkumidagi leksemalarga xosdir. son va olmosh turkumida, shuningdek, bog‘lovchi, yuklama, ko‘makchi va undovlarda ishlatilish doirasi chegaralangan so‘zlar yo‘q. umumxalq tilida keng qo‘llaniladigan va shu tilda so‘zlashuvchilarning barchasi uchun tushunarli bo‘lgan so‘zlarga qo‘llanilish doirasi chegaralanmagan so‘zlar deyiladi. ular neytral leksika atamasi bilan ham yuritiladi. masalan: non, un, bug‘doy, daftar, qor, bulut va boshqalar. ishlatilish doirasi chegaralangan birliklar esa o‘z ichki guruhlanishga ega bo‘lib, ular quyidagicha: a) hududiy chegaralangan so‘zlar: shevaga oid so‘zlar; b) sotsial chegaralangan so‘zlar: eskirgan (tarixiy, arxaizm) so‘zlar, jargon, argo, vulgarizm, varvarizm, neologizm va atamalar. 10.badiiy matnlarda antonimni qoʻllash evaziga shakllanadigan tasviriy vositalariga misol keltiring. tazod sanʼati lafziy sanʼatlar ichida eng koʻp qoʻllaniladigan lugʻaviy-uslubiy vositalardan biridir. bu sanʼat mumtoz adabiyotda – mutobiqa, tiboq, tadbiq, takofu, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 8 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "uslublar va ularning til xususiyatlari"

1.soʻzlashuv uslubi va uning til xususiyatlari so‘zlashuv uslubi. hozirgi o‘zbek tilining so‘zlashuv uslubi ikki asosiy turga ajratiladi: adabiy so‘zlashuv uslubi va oddiy so‘zlashuv uslubi. adabiy so‘zlashuv uslubi tilning adabiy me’yorlariga mos, tartibga solingan va ishlangan bo‘lishi bilan xarakterlanadi. uning tili sodda, jargon va sheva elementlaridan xolidir. adabiy so‘zlashuv uslubi o‘z adabiy tilini bilgan kishilar uchun tanish va ma’lum bo‘lgan asosiy uslub hisoblanadi. tilning adabiy so‘zlashuv uslubi kundalik aloqa-aralashuv uchun xizmat qiladi: ta’lim muassasalarida o‘qitish ishlari shu uslubda olib boriladi, undan badiiy adabiyotda juda keng foydalaniladi. qisqasi, adabiy so‘zlashuv uslubi umumxalq adabiy tilining eng keng va hamma uchun umumiy bo‘lgan turidir. bu uslub og‘za...

Этот файл содержит 8 стр. в формате DOCX (35,4 КБ). Чтобы скачать "uslublar va ularning til xususiyatlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: uslublar va ularning til xususi… DOCX 8 стр. Бесплатная загрузка Telegram