ota onalik ustanofkalari va tarbiya shakillari

PPTX 18 pages 353.4 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 353.4 KB

File type PPTX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

ota onalik ustanofkalari va tarbiya shakillari ota onalik ustanofkalari va tarbiya shakillari sharof rashidov nomidagi samdu psixologiya va siyosiy ijtimoiy fanlar fakulteti psixologiya kafedrasi o’qituvchisi sitora ummatova oila, undagi shaxslararo munosabatlar, er-xotin va ota-ona hamda bolalar munosabatlari ko’plab tadqiqotlarning ob’ekti va predmeti bo’lgan. bu borada o’zbekiston olimlarining ishlari ham diqqatga molik. lekin bu haqda mahalliy matbuotda, respublika “oila” ilmiy-amaliy markazi tomonidan chop etilgan qator risola va qo’llanmalarda batafsil bayon etilganligi sababli, bu borada jahon adabiyotida keltirilgan ilmiy izlanishlarning qonuniyatlarini bayon etishga qaror qildik. xususan, ota-onalik ustanovkalari va ularning farzand tarbiyalash uslublari muammosi rossiyalik qator izlanuvchilarning asarlarida qayd etilgan (a.e. lichko, 1979; a.a. bodalev, a.a. stolin, 1989; e.g. eydemiller, v.v. yustitskiy, 1999). ota-onalikning eng muhim sifatlariga avvalo – proteksiya yoki farzandlarini tarbiyalash uchun sarflanadigan kuch, vaqt va e’tiborning mezoni, bolaning turli ehtiyojlarini qondirish darajasi, intizomga chaqirish bilan bog’liq talablar darajasi, ta’qiqlovlar yoki bolaning xulqini jilovlash uchun ishlatiladigan sanksiyalar tizimi kiradi. tarbiya …

2 / 18

antiradi, ya’ni ona uchun ham, ota uchun ham bola tarbiyasi hayotining mazmun-muddaosiga aylanadi. giperproteksiya – ota-ona tomonidan bolaning barcha istak, tilak va ehtiyojlarini ko’r-ko’rona, tanqid va mulohazasiz qondirishga intilish; bolani har qanday qiyinchiliklar va to’siqlardan himoya qilish, uning barcha istaklarini joyida bajo keltirish, erkalatish, oddiy yutuqlaridan quvonish, xatolarini sezmaslikka qaratilgan harakatlar. bolasi uchun “jonini jabborga beruvchilar” odatda o’zlari bilmagan holda farzandlariga yomonlik qilayotganliklarini sezmaydilar, natijada bola kelajakda ishga toqati yo’q, ko’pchilikning ichida o’zini tuta olmaydigan, hayotning past-balandliklarida o’zini nochor his etadigan, tantiq, erka bo’lib qoladi. ayniqsa, bola o’smirlik yoshiga yetganda, erka, tantiq bo’lgani uchun do’stlari va tengqurlari davrasida ham hamma aytganlari bo’lishini istaydigan, liderlikka intiluvchanligini namoyon etgisi keladi, lekin ikkinchi tomondan, aslida unda bunday sifatlar bo’lmaydi. gap shundaki, bunday holatlarda ota-ona zurriyodi timsolida ilgari o’z hayot tajribasida erisholmagan armonlarini ro’yobga chiqargisi keladi, ularning tarbiya uslublari aynan shunga qaratilgan bo’ladi, lekin bola ko’p jihatdan nochor ekanligini keyinchalik ijtimoiy muhitning turli vaziyatlariga …

3 / 18

iz ko’chaga chiqmaydigan bo’ladi, barcha ishlarida kattalarning aralashuviga ko’nikib ketadi. o’ta kuchli axloqiy mas’uliyat – bunda ota-ona tomonidan bolaga nisbatan talablar darajasi yuqori bo’ladi, lekin uning asl xohish-istaklari, ehtiyojlari unchalik e’tiborga olinmaydi. ota-ona bolasining kelajagini puxta qilishni o’ylab, uning yurish-turishi uchun o’zlarini mas’ul deb his qilgan holda, shaxsiy tasavvuridagi insonni yaratishga, shaxsni shakllantirishga urinadilar, ba’zan nazorat ostida bolaning yoshi, aqliy yoki jismoniy imkoniyatlariga zid talablar, topshiriqlar ham berilaveradi. masalan, “sen to’ng’ichimizsan, ukalaringga sen qarashing kerak”, degan ma’noda unga oiladagi kichik a’zolarga yoki kasallikka chalingan oila a’zosini parvarish qilish kabi mas’uliyatli va og’ir ishlar ham yuklanadi. emotsional raddiya – bunda ota-ona bolasini shunday tarbiyalaydiki, uning ota-ona hayotida u o’ziga yarasha tashvish, ortiqcha yuk ekanligi, u bo’lmaganida ota-onaning hayoti boshqachi bo’lishi muntazam ravishda eslatib turiladi. agar bu farzand oilada yagona bo’lmasa, boshqa arzandaroq, suyukliroq inson bo’lsa, vaziyat yanada og’irlashadi, “sen bo’lmaganingda…” yoki qiz bolaga qarab: “sening o’rningda o’g’il bo’lganda edi...” qabilidagi kesatiqlar …

4 / 18

irroqdir. qattiqqo’llik to’g’ridan-to’g’ri bolani yoshligidan kaltaklash, haqorat qilish, kamsitish shaklida yoki bola ehtiyojlariga to’la befarqlik, uning bor-yo’qligini go’yoki sezmaslik kabi ko’rinishlarda bo’lishi mumkin. ikkala holatda ham bola yoshligidan nima qilib bo’lsa-da, tezroq katta bo’lish, o’zi amallab tirikchiligini qilish, ota-ona tazyiqidan qutulishni o’ylab yashaydi. bunday oilada bolani u yoki bu xulqi uchun jazolash odat tusiga kirib qoladi, bola qo’rqqanidan ota-ona hukmiga itoat etayotganligi, buning istiqbolda yomon asoratlari borligini kattalar bilmaydilar, bilsalar ham bu usul ular uchun samarali tuyuladi. aybdorlik, aybga yarasha jazo kabi usullar bola xulq-atvorini boshqaruvchi psixologik omilga aylanadi, u ham kelajakda doimo aybdorlarni qidirishga o’rganib boradi. a. freyd nazariyasiga ko’ra, ana shunday jazoga hukm etilgan bola tobora agressiv bo’lib borib, o’zida alamni qaysidir bir ob’ektdan (o’zidan kichiklardan, begonalardan, hayvonlardan) olishga qasd qiladigan, qasoskor bo’lib o’sadi turmushdagi muammolar qanchalik ota yoki ona uchun murakkab tuyulsa, ularning bolasini kaltaklashi, undan o’ch olish ehtimoli shuncha yuqori bo’lishini olimlar o’rganishgan. shunisi xarakterliki, bolasini …

5 / 18

t kechirib, farzandlarini umuman nazorat ham qilmaydi, uning taqdiriga befarq bo’ladi, g’amxo’rlik ko’rsatmaydi, bolasining kelajagiga qayg’urmaydi. gipopreteksiyaning yashirin shaklida ota-ona bola ustidan nomiga nimalardir qilganday bo’ladi. lekin aslida ularni faqat o’zlarining kundalik muammolari qiziqtiradi. bola bu holatlarni tahlil etib, o’zining kerak emasligini, oilada ortiqcha ekanligini anglab boradi. tashlab qo’yilgan bolalar yoki tashlandiq bolalar – odatda yoshligidan na moddiy, na ma’naviy ehtiyojlari qondirilmagan bolalardir. ular masalan, qorni to’ymaganidan jismoniy taraqqiyotdan orqada qolsa, nazorat va e’tiborning yo’qligidan turli jinoyat yo’llariga kirib qoladi, yaxshi, samimiy e’tibor va mehrning yo’qligidan jamiyatda, odamlar orasida o’z o’rnini topishga qiynaladigan, odamovi, savodsiz bo’lib o’sadi. bularning barchasi ularning kelajakda jinoyat yo’llariga kirib qolishiga yoki zararli odatlarga o’rganishi (giyohvand moddalar iste’mol qilish)ga sabab bo’ladi. “mehr tayanchi” markazi toshkent shahrida aynan shunday bolalar toifasini to’g’ri hayotga qaytaradigan, gipoproteksiyaning qurbonlarini oilaviy muhiti sharoitini o’rganganidan so’ng ota-onasini chaqirtirib kelib, ular bilan pedagogik-korreksion, psixologik uslublarda ishlaydigan muassasa hisoblanadi. markazdagi bolalarning barchasi oiladagi noto’g’ri …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ota onalik ustanofkalari va tarbiya shakillari"

ota onalik ustanofkalari va tarbiya shakillari ota onalik ustanofkalari va tarbiya shakillari sharof rashidov nomidagi samdu psixologiya va siyosiy ijtimoiy fanlar fakulteti psixologiya kafedrasi o’qituvchisi sitora ummatova oila, undagi shaxslararo munosabatlar, er-xotin va ota-ona hamda bolalar munosabatlari ko’plab tadqiqotlarning ob’ekti va predmeti bo’lgan. bu borada o’zbekiston olimlarining ishlari ham diqqatga molik. lekin bu haqda mahalliy matbuotda, respublika “oila” ilmiy-amaliy markazi tomonidan chop etilgan qator risola va qo’llanmalarda batafsil bayon etilganligi sababli, bu borada jahon adabiyotida keltirilgan ilmiy izlanishlarning qonuniyatlarini bayon etishga qaror qildik. xususan, ota-onalik ustanovkalari va ularning farzand tarbiyalash uslublari muammosi rossiyalik qator ...

This file contains 18 pages in PPTX format (353.4 KB). To download "ota onalik ustanofkalari va tarbiya shakillari", click the Telegram button on the left.

Tags: ota onalik ustanofkalari va tar… PPTX 18 pages Free download Telegram