geodinamik jarayonlar

PPTX 20 стр. 1,2 МБ Бесплатная загрузка

20 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,2 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 20

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 20

mirzo ulug'bek nomidagi o'zbekiston milliy universiteti geologiya-geografiya fakulteti umumiy geologiya kafedrasi mirzo ulug'bek nomidagi o'zbekiston milliy universiteti geologiya-geografiya fakulteti umumiy geologiya kafedrasi umumiy geologiya dotsent v.b. ashirov maxsud batirovich 2015 -2016 o'quv yili ma'ruza 8. geodinamik jarayonlar. ekzodinamik jarayonlar. nurash, uning turlari, sabablari, mahsulotlari. 2soat. mashg'ulot o'tish rejasi ekzogen jarayonlar haqida tushuncha nurash jarayonlari fizik nurash kimyoviy nurash biologik nurash elyuviy va nurash po'sti ekzogen jarayonlar er po'stida va uning yuza qismidagi barcha o'zgarishlarga sababchi bo'lgan ikkita qudratli kuch bor. ularga endogen va ekzogen kuchlar yoki jarayonlar deb nom berilgan. birinchisining harakatga keltiruvchi manbai erning ichki energiyasi bo'lsa, ikkinchisiniki tashqi, asosan - quyosh energiyasidir. endogen kuchlar bunyod etuvchi xususiyatga ega bo'lsa, ekzogen kuchlar barbod etuvchi vazifasini bajaradi. masalan endogen kuchlar er yuzasining barcha notekisliklarini bunyod etsa, ekzogen kuchlar ularni tekislashga harakat qiladi. ekzogen (yunoncha - exo - tashqi, depon - kelib chiqish, paydo bo'lish) jarayonlar er yuzasida sodir bo'ladigan tabiiy …

2 / 20

lar tez va baland ko'tarilsa, ularning emirilishi shunchalar tezlashadi. bunda er po'stida modda va energiya almashinuvi kuzatiladi: tog'lar emirilib, pasaya boradi, tekisliklar esa, cho'kindi jinslar bilan to'lib, ko'tarila boshlaydi. er po'stidagi mavjud muvozanat buzilib, tektonik harakatlar yangidan faollashish bosqichiga o'tib, vulkanlar harakatlanishi, dahshatli zilzilalar sodir bo'lishi mumkin. ekzogen jarayonlar demak, bu ikkala kuchlar o'zaro dinamik birlikda rivojlanadi. shuning uchun ham geologik - geomorfologik tadqiqot ishlarining uslubiy asosi endogen va ekzogen kuchlarining o'zaro nisbatini tahlil qilish hisoblanadi. quyosh energiyasi va boshqa tashqi kuchlar ta'sirida sodir bo'ladigan er po'stining yuza qismidagi barcha tabiiy hodisalarni ekzogen jarayonlar deb ataladi. ekzogen jarayonlarni ikkita yirik guruhga: quruqlikdagi va suvli muhitdagi jarayonlarga ajratish mumkin. quruklikdagi ekzogen jarayonlarga nurash, shamol, vaqtincha va doimiy oqar suvlar va muzliklar, suvli muhitdagilarga dengiz va okean suvlari, ko'l va botqoqliklar, erosti suvlarining faoliyati tegishlidir. suv oqimi bilan bog'liq bo'lgan jarayonlar tog' jinslarining emirilishi, emirilgan materiallarning tashilishi, daryo, delta yotqiziqlari, umuman eroziya, …

3 / 20

ch ta'sir etmasa, uzoq geologik vaqt davomida ekzogen jarayonlar bilan landshaft tiplarining mutonasibligi o'zgarmaydi. quyida ekzogen jarayonlarga tegishli bo'lgan nurash, shamol, suv, muzlik, dengiz va okean, ko'l va botqoqlik, erosti suvlarining ta'siri, tuproq hosil qiluvchi jarayonlar haqida ma'lumotlar keltiramiz. nurash jarayonlari cho'kindi hosil bo'lish muhiti ko'p omilli bo'lib, unda hududning iqlimi, relefi va geotektonik rejimi muhim ahamiyatga ega. ulardan har birining o'zgarishi cho'kindi hosil bo'lish jarayoni xususiyatlariga keskin ta'sir etadi. demak, turli iqlim, relef va geotektonik rejimda nurash jarayoni turlicha kechadi. er yuzasida ochilib yotgan birlamchi tog' jinslarining havo, suv va muzlik, haroratning o'zgarishi va boshqa tabiiy-kimyoviy hodisalar hamda organizmlar ta'sirida parchalanishiga nurash deyiladi. u nurash omillariga qarab fizik, kimyoviy va biologik nurashga bo'linadi. fizik nurash haroratning keskin o'zgarishi, suv va havo oqimlari, muzlarning harakati natijasida tog' jinslarining mexanik parchalanishi orqali amalga oshadi. tog' jinslarini tashkil etuvchi minerallarning issiqlikdan kengayish xususiyatlari turlicha bo'lganligi tufayli ular haroratning keskin sutkalik o'zgarishida turli …

4 / 20

. quruqlikda shamol qoyali jinslarni emirib, deflatsiya va korraziyaga uchratadi.fizik nurash natijasida tog' jinslari va minerallarning turli o'lchamdagi mexanik bo'laklari hosil bo'ladi. o'z navbatida fizik nurash ikkiga: haroratli va mexanik nurashga bo'linadi. 109- rasm. granitli jinslarning mexanik nurashi. haroratli nurash. tog' jinslarining bir xilda isitilmasligi sababidan sodir bo'ladi. bunda asosan, haroratning sutkalik tebranishi katta ahamiyatga ega bo'ladi. monomineral tog' jinslarining yuza qismi bilan pastki qismi o'rtasida, polimineral tog' jinslarida turli qattiqlik va rangdagi minerallar o'rtasida harorat amplitudasining ta'siridan siqilish va kengayish kuzatiladi. natijada tog' jinsida darzlar paydo bo'lib, asta-sekin parchalana boradi. haroratli nurash keskin kontinental arid iqlimli o'lkalarda va arktikada kuchli kechadi. 110- rasm. suv eroziyasi tufayli shakllangan dara .www.artphotoclub.com mexanik nurash suv va havo oqimlarining kuchi, gravitatsion jarayonlar, tog' jinslarining muzlashi va o'simliklar tomiri ta'sirida emirilishidan namoyon bo'ladi. shamollar ta'sirida emirilgan tog' jinslarida turli-tuman g'aroyib shakllar vujudga keladi. suv oqimlari ta'sirida mexanik nurash tufayli jarliklar tizimi, oqim o'zanlari, vodiylar …

5 / 20

h deyiladi. kimyoviy nurash kislotali-ishqorli va oksidlovchi-tiklovchi muhitlarda amalga oshadi. kislotali-ishqorli muhit suvdagi vodorod ionlarining kontsentratsiyasi bilan belgilanadi. u muhitning vodorod ko'rsatkichi (rn) deyiladi. kimyoviy toza suv ham oz miqdorda bo'lsada n+ va on- ionlariga parchalangan bo'ladi. 22°s haroratli 1 litr suvda ushbu ionlarning kontsentratsiyasi 1x10-7 gramm-ionga teng bo'ladi. bunday kichik miqdorni ifodalash qulay bo'lishi uchun uning o'nlik logarfmini teskari ishora bilan yozish qabul qilingan. neytral muhitda rn 7,0 ga teng bo'ladi. bu kattalik suvli muhitning muhim ko'rsatkichi hisoblanadi. shuni yodda tutish lozimki, rn o'nlik logarifmda olinganligi uchun uning 1 birlikka o'zgarishi vodorod ionlari kontsentratsiyasining o'n martaga o'zgarganligini bildiradi. neytral muhitda vodorod va gidroksil ionlarining kontsentratsiyasi o'zaro teng, ya'ni rn=on=7,0 bo'ladi. rnning qiymati 7 dan kichik bo'lsa, muhitning nordonligini, 7 dan katta bo'lsa, aksincha, ishqoriyligini bildiradi. eritmaning rn ko'rsatkichi undagi barcha kislota, tuzlar va asoslarning dissotsiatsiyasi yoki gidrolizi tufayli hosil bo'lgan vodorod ionlarining umumiy kontsentratsiyasini ifodalaydi. tabiiy suvlarning rn ko'rsatkichi …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 20 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "geodinamik jarayonlar"

mirzo ulug'bek nomidagi o'zbekiston milliy universiteti geologiya-geografiya fakulteti umumiy geologiya kafedrasi mirzo ulug'bek nomidagi o'zbekiston milliy universiteti geologiya-geografiya fakulteti umumiy geologiya kafedrasi umumiy geologiya dotsent v.b. ashirov maxsud batirovich 2015 -2016 o'quv yili ma'ruza 8. geodinamik jarayonlar. ekzodinamik jarayonlar. nurash, uning turlari, sabablari, mahsulotlari. 2soat. mashg'ulot o'tish rejasi ekzogen jarayonlar haqida tushuncha nurash jarayonlari fizik nurash kimyoviy nurash biologik nurash elyuviy va nurash po'sti ekzogen jarayonlar er po'stida va uning yuza qismidagi barcha o'zgarishlarga sababchi bo'lgan ikkita qudratli kuch bor. ularga endogen va ekzogen kuchlar yoki jarayonlar deb nom berilgan. birinchisining harakatga keltiruvchi manbai...

Этот файл содержит 20 стр. в формате PPTX (1,2 МБ). Чтобы скачать "geodinamik jarayonlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: geodinamik jarayonlar PPTX 20 стр. Бесплатная загрузка Telegram