nurash jarayonlari

PPTX 15 pages 710.5 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 710.5 KB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

berdaq nomidagi qoraqalpoq davlat universiteti berdaq nomidagi qoraqalpoq davlat universiteti student:urgenchbaev bauirjan guruh:24-1-b fan:neft va gaz geologiyasi domla:aytmuratov s.q mavzu:nurash jarayonlari(mexanik va kimyoviy nurash) reja: nurash jarayonlari kimyoviy nurash mexanik nurash nurash jarayonlari — yer po‘stida yuzaga keladigan va uni shakllantiruvchi ichki va tashqi kuchlar ta’sirida sodir bo‘ladigan tabiiy jarayonlar majmuidir. bu jarayonlar natijasida tog‘ jinslari maydalanadi, yemiriladi, o‘z shakli va tarkibini o‘zgartiradi. nurash jarayonlari uch asosiy turga bo‘linadi: 1. fizik nurash fizik nurashda tog‘ jinslari mexanik usulda maydalanadi va bo‘laklarga ajraladi. bu jarayon quyidagi sabablar ta’sirida yuzaga keladi: haroratning o‘zgarishi: kunduz va tun harorati o‘rtasidagi farq tog‘ jinslarining kengayib-torayishiga sabab bo‘lib, yoriqlar hosil qiladi. suvning muzlashi va erishi: suv yoriqlarga kirib muzlaydi va hajmi kengayib, tog‘ jinslarini parchalaydi. tuzning kristallanishi: tuzli suv yoriqlarda bug‘lanib, kristallar hosil qiladi va jinslarni bosim orqali yemiradi. 2. kimyoviy nurash bu jarayonda tog‘ jinslari tarkibidagi minerallar kimyoviy o‘zgarishlarga uchraydi. kimyoviy nurashning asosiy omillari: eritma: …

2 / 15

ug‘lar tog‘ jinslarining kimyoviy tarkibini o‘zgartiradi. nurash jarayonlarining ahamiyati nurash natijasida tuproq hosil bo‘ladi, minerallar o‘zgartiriladi va geografik landshaftlar shakllanadi. shu sababli, bu jarayon tabiatning rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. choʻkindi hosil boʻlish muhiti koʻp omilli boʻlib, unda xududning iqlimi, relyefi va geotektonik rejimi muhim ahamiyatga ega. yer yuzasida ochilib yotgan birlamchi togʻ jinslarining havo, suv va muzlik, haroratning oʻzgarishi va boshqa tabiiy — kimyoviy hodisalar hamda organizmlar taʼsirida parchalanishiga nurash deyiladi. u nurash omillariga qarab fizik, kimyoviy va biologik nurashga boʻlinadi. fizik nurash haroratning keskin oʻzgarishi, suv va havo oqimlari, muzlarning harakati natijasida togʻ jinslarining mexanik parchalanishi orqali amalga oshadi. togʻ jinslarini minerallarning issiqlikda kengayish koʻrsatkichi turlicha boʻlgani tufayli ular turli miqdorda kengayadi va torayadi. dastlab togʻ jinslarida yoriqchalar hosil boʻladi. darzliklarda suv singib muzlaydi. natijada darzliklar kengayadi. yirik kristall donali jinslarda minerallarning dezintegrasiyasi — donalarning bir-biridan ajralib ketishi sodir boʻladi. togʻ jinslarining struktura va teksturasi turlicha boʻlgani sababli ham …

3 / 15

sekin parchalana boradi. haroratli nurash keskin kontinental arid iqlimli oʻlkalarda va arktikada kuchli kechadi. mexanik nurash suv va havo oqimlarining kuchi, gravitatsion jarayonlar, togʻ jinslarining muzlashi va oʻsimliklar tomiri taʼsirida yemirilishidan namoyon boʻladi. shamollar taʼsirida yemirilgan togʻ jinslarida turli-tuman gʻaroyib shakllar vujudga keladi. qoyali relyefda bu vosita gravitatsiya kuchlari taʼsirida togʻ jinslarini mexanik parchalab, turli shakillar va burdalangan material xisobiga kollyuviy hosil qiladi. suv muzlaganda oʻz hajmini 11 % ga oshiradi. natijada qor chizigʻidan yuqorisida, arktika, subarktika, dengiz qirgʻoqlarida sovuqdan nurash yuz beradi.[2] suv karbonat angidrid, kislorod, organik va anorganik kislotalar taʼsirida beqaror minerallarning oʻzgarishiga kimyoviy nurash deyiladi. kimyoviy nurash kislotali-ishqorli va oksidlovchi-tiklovchi muhitlarda amalga oshadi. kislotali-ishqorli muhit suvdagi vodorod ionlarining konsentratsiyasi bilan belgilanadi. kimyoviy nurashga sulfidlarning oksidlanishidan hosil boʻlgan sulfat kislota va organic materiallarning chirishi tufayli vujudga kelgan gumin kislotalari ham katta ahamiyatga ega. kimyoviy nurash kimyoviy jarayonlarning 5 turini: 1) erish, 2) gidroliz, 3) ion almashuv, 4) oksidlanish, …

4 / 15

tropic va subtropiklarda boʻladi. choʻkindi jinslarda nurash qobigʻi uncha qalin boʻlmaydi, 5-10 m gacha yetishi mumkin. choʻkindi jinslar ayniqsa suv va karbonat angidritga boyigan boʻlsa, qisman yoki toʻliq erib, suv bilan chiqib ketadi. uning oʻrnida karst deb ataluvchi boʻshliq hosil boʻladi. maydonli nurash qobiqlari yirik maydonlarda qoplama shaklida rivojlangan boʻladi. ular tektonik tinch viloyatlardagi yassi togʻliklar va keng suvayirgʻichlardagi maydonlarda rivojlanadi. bu turdagi nurash qobigʻining qalinligi oʻnlab metrlarga boradi. choʻzinchoq nurash qobiqlari darzlashgan zonalar, turli tarkibdagi jinslar kontakti, tomirlar va daykalar boʻylab choʻzinchoq tanalarni hosil qiladi. bunda nurash qobiqlari parchalangan relyefi burmali togʻlarda vujudga keladi, ularning qalinligi yuzlab metrga borishi mumkin. baʼzan maydonli nurash qobiqlari oʻzining pastki qismida choʻzinchoq nurash qobiqlariga oʻtib, qalinligi keskin oshadi. qadimiy nurash nurash qobiqlari koʻpincha oʻzidan yoshroq choʻkindi jinslar bilan qoplangan. koʻpchilik nurash qobiqlariesa qisman yuvilib ketgan. yura va paleogen davrida shakillangan nurash qobiqlari juda keng tarqalgan. zamonaviy nurash qobiqlarining shakillanishi xozirgi kunlarda ham davom …

5 / 15

og‘ jinslari qizib, ularning sirtidagi harorati, yoz kunlari 700s gacha ko‘tarilishi mumkin, tunda esa havo harorati pasayadi va buning natijasida jins tarkibiga kiruvchi minerallar kengayish va torayish zo‘riqishlari natijasida yemirilib, maydalanib ketadi. bu jarayonlar tog‘ jinsi tarkibidagi g‘ovaklardagi suvlarni doimiy muzlab yerishlarini kuchaytiradi. sovuq iqlimli hududlarda g‘ovaklardagi suv muzlab, uning hajmi 11% ga ortib, g‘ovakchalar devorlarini yemiradi. uzoq davom etadigan bunday hodisalar natijasida, qattiq, yaxlit, zich jinslar yemirilib, kichik parchalarga bo‘linib ketadi. nurash jarayoni natijasida yemirilgan, maydalangan tog‘ jinslari ba’zi hollarda yemirilgan joyning o‘zida qoladi va ushbu jarayon-elyuviy jarayon deyiladi. biroq bu jinslar, ko‘pincha tog‘ yonbag‘irliklari bo‘ylab 88 surilib, delyuviy qoplamani hosil qiladi. delyuviy deganda, nurash natijasida yemirilgan tog‘ jinslarini yomg‘ir, qor, muz suvlari ta’sirida tog‘ oldiga va tog‘ etaklariga yotqizilishi tushuniladi. kimyoviy nurash - kimyoviy aktiv suvni, ayniqsa uning tarkibida yerigan moddalar kam bo‘lib, (oqar suvlar) asosida karbonat angidridni kislorod bilan birgalikdagi ta’sirida ruy beradi. kimyoviy nurash turli kimyoviy …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nurash jarayonlari"

berdaq nomidagi qoraqalpoq davlat universiteti berdaq nomidagi qoraqalpoq davlat universiteti student:urgenchbaev bauirjan guruh:24-1-b fan:neft va gaz geologiyasi domla:aytmuratov s.q mavzu:nurash jarayonlari(mexanik va kimyoviy nurash) reja: nurash jarayonlari kimyoviy nurash mexanik nurash nurash jarayonlari — yer po‘stida yuzaga keladigan va uni shakllantiruvchi ichki va tashqi kuchlar ta’sirida sodir bo‘ladigan tabiiy jarayonlar majmuidir. bu jarayonlar natijasida tog‘ jinslari maydalanadi, yemiriladi, o‘z shakli va tarkibini o‘zgartiradi. nurash jarayonlari uch asosiy turga bo‘linadi: 1. fizik nurash fizik nurashda tog‘ jinslari mexanik usulda maydalanadi va bo‘laklarga ajraladi. bu jarayon quyidagi sabablar ta’sirida yuzaga keladi: haroratning o‘zgarishi: kunduz va tun harorati o‘rt...

This file contains 15 pages in PPTX format (710.5 KB). To download "nurash jarayonlari", click the Telegram button on the left.

Tags: nurash jarayonlari PPTX 15 pages Free download Telegram