o'rtaasrlardavriarxeologiyasi

PPTX 24 pages 2.2 MB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.2 MB

File type PPTX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

o'rta asrlar davri arxeologiyasi o'rta asrlar davri arxeologiyasi bajardi: egamberganova m. reja: ilk o'rta asrlar davri arxeologiyasi : rivojlangan o'rta asrlar davri arxeologiyasi so'nggi o'rta asrlar davri arxeologik yodgorliklari tarix faniga o’rta asr tushunchasi uyg’onish davri mutafakkirlari tomonidan kiritilgan bo’lib, madaniyat yuksak taraqqiy etgan antik davr bilan uyg’onish davr o’rtasidagi davrga nisbatan ishlatilgan. o’rta asrlar feodal yer egaligi munosabatlari davri bo’lib uch bosqichdan iborat: ilk o’rta asrlar (v - іx asrlar); rivojlangan o’rta asrlar (іx - xvasrlar); so’nggi o’rta asrlar (xvі - xvіі asrning o’rtalari) ni o’z ichiga oladi. o’rta osiyoda o’rta asrlar davrining dastlabki bosqichi yirik davlatlar – kushonlar saltanati va qang’ davlati konfederatsiyasining inqirozi va ular ustiga xionitlar, kidaritlar va eftalitlar kabi ko’chmanchi qabilalarning ommaviy ravishda bostirib kirishi bilan boshlandi. bu ikki davlatning tanazzuli o’rta osiyo hududlariga eron sosoniylarining istilochilik harakatini faollashtirdi. hokimiyatni o’z qo’liga olgan g’arbiy turk xoqonligi 100 yil davomida butun o’rta osiyo ustidan nazoratini o’rnata …

2 / 24

. arxeologik materiallarning guvohlik berishicha ipak qurtini boqish qadimgi baqtriyada bronza davridan ma’lum bo’lgan. antik davri va ilk o’rta asrlarga kelib, ipakchilik bilan shug’ullanish so’g’diyona va farg’ona vodiysiga ham keng yoyildi. ipakchilikning jahonga mashhur markazlari paydo bo’ldi. masalan, vi-vii asrlarda shakllangan buxoroning «zandanachi» ipak mahsulotlariga bo’lgan talab hatto ipakchilikning ilk vatani xitoyda ham katta edi. zandanachi ipak mahsulotlarining namunalari hatto afrosiyob devoriy su’ratlarida yaxshi saqlangan. varaxsha shahar xarobasida o’tkazilgan arxeologik qazishlar tufayli eftalitlar davrida shaharni tubdan qayta qurilish ishlari olib borilganligi aniqlandi. varaxsha buxoro hukmdorlari (buxorxudotlar) ning qarorgohi bo’lib, bu yerdan saroy qoldiqlari bilan bir qatorda devorga ishlangan rasmlar ham topildi. mazkur yodgorlik 1938-1953 yillarda tekshirildi. varaxsha devorlariga loy suvoqdan so’ng yelimli rang bilan suratlar solingan. ularda podsho saroyi hayoti tasvirlangan. shuningdek varaxshadan ganchdan ishlangan haykallar ham topilgan. toshkent vohasidan ilk o’rta asrlarga mansub mingo’rik, yunusobod oqtepasi yodgorliklari topilgan. v-vіі asrlarda toshkent vohasida shahar markazi sifatida mingo’rik muhim ahamiyat kasb …

3 / 24

qal‘a mudofaa inshootlariga ega bo’lgan, unga faqat ko’tarma yo’l orqali kirilgan. bu yerdan devorlarga ishlangan rasmlar, gilam parchalari, tangalar topilgan. qal‘a vіі-vііі asrlarda qurilgan. xorazm hududidan ilk o’rta asrlar davriga oid shahar va mustaxkamlangan qo’rg’oncha qoldiqlari topib o’rganilgan. fir saroyi, burgutqal‘a, teshikqal‘a, kuyukqal‘a, mizdakhon va boshqalar o’rganilgan. vi asrda o’rta osiyoga bostirib kelgan arablar madaniyat darajasi o’zinikidan ancha baland bo’lgan mazkur hududni yagona boshqaruvga asoslangan davlat bo’lmay, kichik-kichik mustaqil davlatchalar o’rtasidagi o’zaro urushlaridan foydalanib osonlik bilan egallaydi. dastlab umaviylar, keyinchalik abbosiylar hukmronligi ostida bo’lgan o’rta osiyo xalqlari islom dini va arab madaniyatini qabul qilishga majbur etiladi. ilk o’rta asrlarda uch qism (kuxandiz, shahriston va rabod) dan iborat bo’lib shakllangan shahar hayotida rivojlangan o’rta asrlar davriga kelib tub ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy o’zgarishlar yuz beradi. o’rta osiyo shaharlari eski termiz, afrasiyob, marv, axsikent, buxoro, urganch, qanqa, shohruxiya, kesh, nasaf va boshqalarda olib borilgan keng ko’lamli arxeologik izlanishlar va ularni yozma manba materiallari …

4 / 24

noning tepasida yorug’lik teshiklari o’rnatilgan. maqbaraning to’rttala old tomoni ham bir xilda ishlangan. har qaysi devorning o’rtasiga katta ravoq o’rnatilgan, burchaklari esa uch chorakli mustahkam g’isht ustunlar bilan ishlangan. devorlarning ichi va tashqi tomoni naqshkor g’isht bilan ishlangan. maqbara qurilishida o’rta osiyo an'anaviy me'morchiligini yanada rivojlanganligini ko’rish mumkin. bu davrdagi musulmon me'morchiligining eng ko’zga ko’ringan inshootlari orasida masjidlar alohida ahamiyatga egadir. ularning uch turi mavjud bo’lgan: jome (juma) masjidi (shaharda juma va hayit namozlari o’qiladigan umumshahar aholisi uchun), guzar masjidlari (mahallalarda kunlik namozlarni o’qishga mo’ljallangan), namozgoh (shahar tashqarisidagi yo’lovchi va karvondagilar uchun mo’ljallangan) masjidlar. masjidlarning diqqatga sazovor jihati ibodat qilinadigan mehrobi g’arbga, qiblaga – makka tarafga qaratib quriladi. amir temur samarqand atrofida misr, damashq, bag’dod, sultoniya, sheroz nomlari bilan qishloqlar barpo qildirdi. amir temur davrida muhtasham inshootlar qurildi. bular jumlasiga shohi zinda maqbaralari, bibixonim jome' masjidi, go’ri amir, shahrisabizdagi oqsaroy, jahongir maqbarasi, gumbazi sayidon, qarshidagi odina masjidi, turkistondagi ahmad yassaviy …

5 / 24

orasida madrasalar muhim o’rin egallaydi. buxorodagi mir arab (1535-1536), modarixon (1566), abdullaxon (1588-1590), ko’kaldosh (1568-1569), abdulazizxon (1662) madrasalari yuksak badiiy bezaklari va mahobatlari bilan ajralib turadi. 1842 yilda xeva tevaragida yangi qal'a devori tiklandi. uning o’nta darvozasi bo’lib, aholisi zich yashaydigan rabotlari, shahar atrofi bog’lari va imoratlarini o’ziga qo’shib oldi. natijada katta xalqa «tashqi shahar» - dishanqal'a, ichkarida qolgan «ichki shahar» - ichanqal'a deb atala boshlandi. xix asrning boshlarida buxoro va xorazm me'morchiligida qadimiy an'analarni saqlagan holda zamon ruhi bilan boyib bordi. saroy majmualari, madrasa, masjid, hammom, kasalxonalar va boshqa shunga o’xshash davlat va jamoat binolari qurildi. adabiyotlar: 1. karimov i.a. yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – t., 2008. 2. karimov i.a. tarixiy xotirasiz kelajak yo’q. – t., 1998. 3. annayev t., tilovov b., xudoyberdiyev sh. boysun arxeologik yodgorliklari. – t., 1999. 4. annayev t., shaydullayev sh. surxondaryo tarixidan lavhalar. – t., 1997. 5. buryakov yu.f. toshkent vohasining qadimgi karvon …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'rtaasrlardavriarxeologiyasi"

o'rta asrlar davri arxeologiyasi o'rta asrlar davri arxeologiyasi bajardi: egamberganova m. reja: ilk o'rta asrlar davri arxeologiyasi : rivojlangan o'rta asrlar davri arxeologiyasi so'nggi o'rta asrlar davri arxeologik yodgorliklari tarix faniga o’rta asr tushunchasi uyg’onish davri mutafakkirlari tomonidan kiritilgan bo’lib, madaniyat yuksak taraqqiy etgan antik davr bilan uyg’onish davr o’rtasidagi davrga nisbatan ishlatilgan. o’rta asrlar feodal yer egaligi munosabatlari davri bo’lib uch bosqichdan iborat: ilk o’rta asrlar (v - іx asrlar); rivojlangan o’rta asrlar (іx - xvasrlar); so’nggi o’rta asrlar (xvі - xvіі asrning o’rtalari) ni o’z ichiga oladi. o’rta osiyoda o’rta asrlar davrining dastlabki bosqichi yirik davlatlar – kushonlar saltanati va qang’ davlati konfederatsiyasining inq...

This file contains 24 pages in PPTX format (2.2 MB). To download "o'rtaasrlardavriarxeologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o'rtaasrlardavriarxeologiyasi PPTX 24 pages Free download Telegram