o’rta osiyoda quldorlik formatsiyasi va madaniyat

DOC 10 pages 84,0 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklash

Hajmi 84,0 KB

Fayl turi DOC

Pages 10

Updated Dek 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

mavzu: ilk o’rta asrlarda markaziy osiyo madaniyati va san’ati. reja 1. eftaliylar davrida o’zbekiston madaniyat va san’ati 2. eftaliylar davrida me’moriy bezak madaniyati va san’ati. 3. turk xoqonligi davrida markaziy osiyo xalqlarining madaniy aloqalarining kengayishi. 4. tasviriy va amaliy sanat, memorlik bezak madaniyati va san’ati anana va usullar o’rta osiyoda quldorlik formatsiyasi inqirozi iii-iv asrlarda boshlandi. ko’chmanchi turkiy qabilalarning tez-tez hujumi kushon imperiyasining tanazzulga uchradi. eftalitlar, keyinroq turk xoqonligining o’rta osiyo erlarini o’z hukmronligiga bo’ysundirishi davrida yangi formatsiyaga o’tish yanada tezlashdi. eftalitlar va turk xoqonligi davrida o’rta osiyo erlarida bir qator mustaqil podshohlik shahar-davlatlari mavjud bo’lib, bu podshohliklar eftalit yoki xoqonlikka qaram bo’lib qolmadi. balki unga soliq to’lash va ularning hukmdor ekanligini tan olish bilan cheklandi. eftalitlar va turk xoqonligi davrida xorazm, tohariston, so’g’d (so’g’diyona) ularning asosiy erlari bo’lgan. ayniqsa, sharq va g’arb karvon yo’llari ustida joylashgan so’g’d madaniy va iqtisodiy jihatdan yuksak bo’lgan. u eron, vizantiya, hindiston, uzoq sharq …

2 / 10

u qo’rg’on-qasrlar avvalgi badiiy-madaniy markazlardan birmuncha chekkada bo’lib asosan dehqon feodallarning turar joyi sifatida paydo bo’ldi. bu qo’rg’onlar mustahkam devorlar bilan o’ralgan. shu qo’rg’on-kasrlar atrofida keyinchalik turar joylar, bozorlar paydo bo’la borgan. vaqt o’tishi bilan ana shu erlar ham qalin devor bilan aylantirib chiqila boshlagan. shu yo’sinda ilk feodal shaharlar shakllanib borgan. hunarmandchilik va savdo jonlangan shu manzillarda o’rta asr shaharlari paydo bo’lgan. buyuk ipak yo’li ustida joylashgan o’zbekiston hududida shunday manzillar ko’plab yuzaga kelgan. zarafshon, qashqadaryo, farg’ona, xorazm, toshkent vohalaridagi qasr, qo’shqlar shu o’rganilayotgan davr yodgorliklaridandir. jumladan, toshkent yaqinidagi ok tepa ko’shki, xorazmdagi teshik qal’a, buxro yaqinidagi varaxsha o’zining ko’rinishi, bezagi bilan bir biridan ajralib tursa ham, lekin ularning hammasida umumiy o’xshashlik mavjudligi, davrning katta uslubiga bo’yso’nganligini etirof etish zarur. qasr, ko’shklar, tabiiy yoki suniy kesik peramida shaklidagi tepaliklar ustiga qurilgan. saroyni bunday baland supada qurish, tabiiy ofatlardan, suv toshqinlaridan saqlanish, osoyishta hayot kechirish, dushman hujumida mudofa qila olish …

3 / 10

r, akant shakllari deyarli muomiladan chiqdi, yoki butunlay qayta ishlandi, ko’rinishi yangilandi. toshkentdagi yunusobod oktepasi ilk o’rta asrlarda shahar atrofida qad ko’targan qasrlardan bo’lib arablar yurshidan keyin o’z umrini tugalagan. bu feodal qo’rg’on mamuriy-markaz hamda oziq-ovqat, qurol-yarog saqlanadigan ombor vazifasini bajargan. bu erda zardushtiylik dini bilan bog’liq ibodatxona ham mavjud bo’lgan. oq tepa qo’rg’on qasri ham suniy tepalikka qurilgan, uning qalin devori pishiq va sodda bezaksiz bo’lgan. xorazmdagi teshik qal’a ko’shki ham tuproq uyumli tepalikka qurilgan. lekin uning mudofaasi devorlari o’ziga xos gofrli bo’lgan tashqi parzodida bulardan tashqari perspektivali arkalar, pardoz shinak va devor yuqori qismi friz bilan pardozlangan. buxorxudotlarning (hokimlarning) buxoro yaqinidagi varaxsha saroyi ilk feodalizm davri ko’shk memorchiligining ulug’vor ko’inishdir. sun’iy tepalik ustiga qurilgan bu saroy tashqi devorlari gofrli ko’rinishda, hamda devorning yuqori tomonidagi boy frizga egadir. saroy darvozalari ham tantanavor ruhda katta shakllarda ishlangan. devor tepasi uch tishli plitasimon polmetkalar bilan ishlab chiqilgan, devorlari razetkalar bilan bezatilgan, …

4 / 10

larni uchratish mumkin. masalan ermitajda saqlanayotgan (rasm)«ko’rgonni kamal qilish» tasviri tushirilgan kumish laganda qo’rg’on qo’rinishi aks etirilgan.keshk me’morligi keyingi monumental memorligi, saroy qurilishi madaniyati va san’atiga katta ta’sir o’tkazildi. m. friz, devorlarni gofrlash, tom tepasiga polmetka-dekorativ shakllar berishni, ularning ichki xona va dalonlari serbezak bo’lib naqsh va mavzuli rasmlar, dumaloq haykal va releflar bilan bezatilishi keyingi me’morlikda o’z ifodasini topdi. bu davrda xorazmdagi burgut qala, tuproq qalalar ham yanada serhashamlikka xirs qo’ydi burgut qaladagi otashparaslarning ibodatxonalari, tuproq qaladagi ibodatxonalar xorazm shohlarining rasmlari bilan boyidi.bu erdagi bozor maydoni va shahar ibodatxonasi davr ruhi bilan boyidi. turk xoqonligi davri me’morligi haqida gapirilganda shuni aytish mumkinki, bu xoqonlik markaziy osiyoga rivojlangan yoki rivojlanishning yangi bosqichiga ko’tarila boshlagan davrda kirib keldi.. xoqonlik davri madaniyati va san’ati, jumladan uning me’morligi eftalitlar davri an’analarini rivojlanishi bilan bog’liq bo’ldi. xoqonlik davrida feodal ko’shk va saroylari, zodagonlarning shahar va shahardan tashqaridagi uylari o’zining rivojlanishini avvalgi davr an’analarining o’zluksiz …

5 / 10

qoldiq va parchalari shu davr me’morlik madaniyatining yuksak bo’lganligi va eng muhimi shu davrda san’at sintezi a’lo darajada bo’lganligidan dalolat beradi. bu yodgorliklarning katta qismi devorlariga suratlar ishlanganligi, interer va ekstererlarida haykaltaroshlik asarlari qo’yilganligidan dalolat beradi. shu o’rinda xitoylik tarixchining samarqand va buxoro o’rtasida qurilgan hashamatli bino juda hayratlantirganligi, binoning shimoliy devorida bo’yoqlar bilan xitoy imperatorlarining tasviri, sharqiy devorda turk xonlari va hindiston hukmdorlari, g’arbiy devorda esa eron va rim podshohlari tasviri tushirilganligi haqida yozib qoldirgan. shuni ta’kidlash kerakki, o’rta osiyoda quldorlik tizimidan feodalizmga o’tish davri uning madaniyati va san’ati mazmuni va harakterida o’z ifodasini topdi. bu hol dastlab davr uchun harakterli katta oilalar yashaydigan qo’rg’on-qasrlar, ko’shklar qurilishida seziladi. bunday qo’rg’on-qasrlar o’rta osiyoning ko’pgina erlarida saqlanib qolgan. shahardan tashqaridagi shunday ilk qo’rg’onlardan biri xorazmdagi «yakkaparson» qo’rg’on-qasri bo’lib, uning markazida loydan qurilgan sun’iy tepalik (stilobat) da turar joy binosi joylashgan. qasr atrofi esa, uch qator devor bilan o’rab chiqilgan. feodal munosabatlarning …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "o’rta osiyoda quldorlik formatsiyasi va madaniyat"

mavzu: ilk o’rta asrlarda markaziy osiyo madaniyati va san’ati. reja 1. eftaliylar davrida o’zbekiston madaniyat va san’ati 2. eftaliylar davrida me’moriy bezak madaniyati va san’ati. 3. turk xoqonligi davrida markaziy osiyo xalqlarining madaniy aloqalarining kengayishi. 4. tasviriy va amaliy sanat, memorlik bezak madaniyati va san’ati anana va usullar o’rta osiyoda quldorlik formatsiyasi inqirozi iii-iv asrlarda boshlandi. ko’chmanchi turkiy qabilalarning tez-tez hujumi kushon imperiyasining tanazzulga uchradi. eftalitlar, keyinroq turk xoqonligining o’rta osiyo erlarini o’z hukmronligiga bo’ysundirishi davrida yangi formatsiyaga o’tish yanada tezlashdi. eftalitlar va turk xoqonligi davrida o’rta osiyo erlarida bir qator mustaqil podshohlik shahar-davlatlari mavjud bo’lib, bu podshohlikla...

This file contains 10 pages in DOC format (84,0 KB). To download "o’rta osiyoda quldorlik formatsiyasi va madaniyat", click the Telegram button on the left.

Tags: o’rta osiyoda quldorlik formats… DOC 10 pages Free download Telegram

o’rta osiyoda quldorlik formatsiyasi va madaniyat

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "o’rta osiyoda quldorlik formatsiyasi va madaniyat"

O'xshash fayllar