o‘zlashma so’zlar talaffuzi

PPTX 14 pages 135.2 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 135.2 KB

File type PPTX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

prezentatsiya powerpoint “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan babajonova dilnavozning tayyorlagan taqdimot ishi mavzu: o’zlashma so’zlar talaffuzi reja: 1. o‘z qatlam 2. o‘zlashma qatlam 3. o’zbek tilshunosligida o’zlashma so’zlarning roli va ahamiyati o‘z qatlam. ma’lumki, o‘zbek, qozoq, qirg‘iz, turkman, uyg‘ur qoraqalpoq singari tillar o‘zaro qarindosh tillar bo‘lib, ular birligi turkiy tillar guruhini tashkil etadi. tilimizda faol qo‘llanadigan oyoq, qo‘l, ikki, uch, ol, kel, yaxshi, men, sen singari so‘zlar ko‘pchilik turkiy tillar uchun ham faol so‘zlar hisoblanadi. barcha turkiy tillar uchun umumiy iste’molda bo‘lgan bunday so‘zlar umumturkiy so‘zlar deyiladi. o‘zbek tili leksikasining katta qismini umumturkiy qatlamga mansub so‘zlar tashkil etadi. tilimizda umumtukiy so‘zlarning quyidagi leksik-tematik guruhlari faol ishlatiladi: 1) inson tushunchasi bilan bog‘liq so‘zlar: kishi, el, yurt; 2) qarindoshlik tushunchalari bilan bog‘liq so‘zlar: ota, ona, opa, enaga, aka, uka, singil, qayin, qayinog‘a, yanga va boshqalar; 3) odam va hayvon tana a’zolari nomlari: barmoq, bag‘ir, bel, bo‘g‘iz, biqin, milk, miya, og‘iz va boshqalar. …

2 / 14

va o‘zlashma qo‘shimchalardan hosil bo‘lgan so‘zlar: tug‘ruqxona, so‘rovnoma. 4. boshqa tillardan kirib kelgan o‘zak va yasovchi qo‘shimchalardan: tilshunos, madadkor, mehnatkash, vagonsiz, ilmiy, gazetxon. qayd etib o‘tilgan umumturkiy so‘zlar va o‘zbek tilining o‘z ichki imkoniyatlari asosida shakllangan so‘zlar tilning o‘z qatlamini tashkil etadi. shuningdek, tilimiz o‘zbek lahja va shevalaridan, qardosh turkiy milliy tillardan kirib kelgan so‘zlar hisobiga ham boyib boradiki, bu ham uning o‘z qatlami imkoniyatlarini oshiradi. 2. o‘zlashma qatlam. tilimizning lug‘at tarkibida boshqa xalqlar tilidan kirib kelgan so‘zlar ham mavjud. bunday so‘zlar tilning lug‘at boyligidagi o‘zlashma qatlamni tashkil etadi. ular quyidagi tillardan tarixning eng qadimgi bosqichlarida o‘zlashtirilgan: 1. hind tildan o‘zlashgan so‘zlar: barcha, bibi, paysa, tovus, chaqmoq. 2. xitoy tilidan o‘zlashgan so‘zlar: choy, lag‘mon, shiypon. 3. qadimgi yunon tilidan: iqlim, marvarid, marmar, ark, billur. o‘zbek adabiy tili leksikasining o‘zlashma so‘zlar qatlami asosini keyingi tarixiy bosqichlar mobaynida yaqin munosabatda bo‘lgan fors-tojik, arab, rus va boshqa xorijiy tillardan o‘zlashgan so‘zlar tashkil etadi. …

3 / 14

llar bilan munosabatda bo‘lib turadi. masalan: nadstroyka - ustqurma, vozzreniye - dunyoqarash, vzglyad - nigoh kabilar shular jumlasidandir o’zbek tiliga boshqa tillar ta’siri ikki muhim hodisada ko’rinadi: 1. o’zbek tiliga chet tildan kirgan so’zlarni qabul qilishda. 2. chet tilga oid so’zlarni o’zbek tiliga moslashtirishda. so’zlarning bir tildan boshqa bir tilga kirishi va singishi, shunchaki oddiy jarayon emas, balki murakkab lingvistik va ijtimoiy-tarixiy sharoitlar bilan bog’liq qonuniyatdir. tildan tilga so’z o’zlashishi uchun avvalo real sharoit lozim. bunday sharoit tillarning o’zaro hamkorligi, ya’ni tillar orasidagi aloqalardir. hozirgi o’zbek tili tarixan murakkab rivojlanish va shakllanish bosqichlarini boshidan kechirgan. o’zbek tili urug’ va qabila tili, xalq tili, milliy til va ijtimoiy millat tili davrlarida bir qator qardosh tillar, shuningdek, chet tillar bilan aloqada bo’lgan. turkiy urug’ va qabilalar tili juda qadimiy davrlardaq o’rta osiyoda azaldan yashab kelgan eroniy tillar bilan aloqada bo’lgan. o’rta osiyoda, jumladan hozirgi o’zbekiston hududida yashagan xalq eroniy tillar guruhiga kiruvchi …

4 / 14

ish qiladi. shu sabab ham jamiyatning ijtimoiy, ma’naviy olamidagi har bir yangilik, har bir o’zgarish eng avvalo lug’at tarkibida o’z ifodasini topadi. darhaqiqat, leksika ijtimoiy hayotdagi barcha o’zgarishlarni, xalq bosib o’tgan tarixiy yo’lning izlarini o’zida aks ettiradi. ayni paytda muayyan tilning lug’at tarkibini tadqiq etishda chet til elementlarining mavqei va amal qilish doirasi, o’ziga xos xususiyatlarini ana shu nuqtayi nazardan tahlil etish zaruratini paydo qiladi. shuni aytish kerakki, lug’at tarkibining ijtimoiy hayotdagi o’zgarishlarni aks ettirishida o’ziga xos qonuniyatlar amal qiladi. negaki, o’zga xalqlar bilan madaniy, ma’naviy, iqtisodiy va siyosiy munosabatlar ham tilda, ham uning leksikasida aks etadi. bunday jarayon til lug’at tarkibida chet so’zlarning paydo bo’lishiga sabab bo’ladi. jumladan, hozirgi o’zbek tili lug’at tarkibida arab tilidan o’zlashgan so’zlar salmoqli miqdorni tashkil etadi. bu so’zlar o’zbek tili lug’at tarkibidagi o’zlashgan boshqa so’zlar qatlamida o’zining boyligi va ifodaliligi bilan ajralib turadi. hazrat navoiy arab tilining bu xususiyati haqida “muhakamatul lug’atayn” asarida shunday …

5 / 14

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zlashma so’zlar talaffuzi"

prezentatsiya powerpoint “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan babajonova dilnavozning tayyorlagan taqdimot ishi mavzu: o’zlashma so’zlar talaffuzi reja: 1. o‘z qatlam 2. o‘zlashma qatlam 3. o’zbek tilshunosligida o’zlashma so’zlarning roli va ahamiyati o‘z qatlam. ma’lumki, o‘zbek, qozoq, qirg‘iz, turkman, uyg‘ur qoraqalpoq singari tillar o‘zaro qarindosh tillar bo‘lib, ular birligi turkiy tillar guruhini tashkil etadi. tilimizda faol qo‘llanadigan oyoq, qo‘l, ikki, uch, ol, kel, yaxshi, men, sen singari so‘zlar ko‘pchilik turkiy tillar uchun ham faol so‘zlar hisoblanadi. barcha turkiy tillar uchun umumiy iste’molda bo‘lgan bunday so‘zlar umumturkiy so‘zlar deyiladi. o‘zbek tili leksikasining katta qismini umumturkiy qatlamga mansub so‘zlar tashkil etadi. tilimizda umumtukiy so‘zlarning qu...

This file contains 14 pages in PPTX format (135.2 KB). To download "o‘zlashma so’zlar talaffuzi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zlashma so’zlar talaffuzi PPTX 14 pages Free download Telegram