turkiy matbuatning tug'ilishi

PPTX 41 pages 4.3 MB Free download

41 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.3 MB

File type PPTX

Pages 41

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 41

turkistonda milliy matbuotning yuzaga kelishi. turkistonda milliy matbuotning yuzaga kelishi. chor rossiyasi zulmining kuchayishi.... turkiston chor rossiyasi tomonidan zabt etilganidan keyin uning koloniyaga aylantirilishi, buxoro amirligi va xiva xonligining vassal darajasiga tushishi mahalliy xalqning moddiy va ma'naviy hayotiga salbiy ta'sir ko'rsatdi. turkiston o'lkasining tubjoy rossiyaning yirik shaharlari va sanoat markazlariga xomashyo: paxta, pilla, qorako'l, meva, sabzavot va poliz mahsulotlari etkazib berish uchun qullarcha mehnat qilishga majbur edi. ikkinchi tomondan zulm mahalliy aholining ruhiy-ma'naviy holatini majruh etmokda, mustabillarning mahalliy millat vakillarini kamsitishi, insoniy sha'nini erga urishi, haqorat qilishi va ruhan ezishi, ayniqsa, yoshlar ichki norozilik hissining junbishga kelishiga zamin hozirlamok edi. mahalliy aholining muayyan qatlamida «nega biz mustaqilligimizni yo'qotdik? nima biz mustabidlik zanjiriga tushib qoldik? mustabidlik zanjirlaridan qutulib mustaqillikning nash'asini totishning iloji topiladimi? buning uchun nimalar qilish kerak?» degan qator og'riqli savollarga javob izlash harakatini yuzaga keltirdi. bu qatlam tashabbuskorlari xalqni orqasidan ergashtirgan holda milliy-ozodlik kurashiga otlanishi zarurligini yaxshi tushunib etmoqda …

2 / 41

iy oqim vakillari zimmasiga tushdi. jadidchilik rossiyaga qaram musulmon xalqlari orasida dastlab qrimda, xix asrning 80-yillarida paydo bo'ldi. uning asoschisi diniy-dunѐviy ilmlarni chuqur egallagan ismoilbek gaspirali (gaspirinskiy, 1851–1914) edi. ismoilbek 1884 yilda jadid maktabi tashkil etib, 40 kunda 12 bolaning savodini chiqardi. uning o'qitish usuli ―usuli savtiya‖, ya'ni ―yangi usul‖ nomi bilan shuhrat qozondi. ―jadid‖ arabcha so'z bo'lib, ―yangi‖ degan ma'noni bildiradi. ismoilbek g'oyalarini qabul qilgan yangilik tarafdorlari –jadidlar‖, uning g'oyalari esa ―jadidchilik‖ nomini oldi. u darslik yaratdi, o'zining tarjimon‖ ro'znomasini (1883–1914) tashkil etib, jadidchilikni turkiy xalqlar orasida keng targ'ib qildi. bu gazeta toshkent va boshqa shaharlarga ham tez ѐyildi turkistonda jadidchilik g'oyalari xix asrning 90-yillaridan ѐyila boshladi va xx asrning 20-yillari oxirlarigacha o'lka ijtimoiy-siѐsiy haѐtiga singib bordi. bugungi kunda respublika tarixchi olimlari jadidchilik harakatida quyidagi uch bosqichni farqlaydilar: 1) xix asr oxirlaridan – 1915 yilgacha – ma'rifatchilik; 2) 1915 yildan – 1918 yil fevraligacha – muxtoriyatchilik; 3) 1918 yil …

3 / 41

jadidlarining otasi munavvarqori tomonidan yaratilgan. jadidlar dasturi jadidlarning xalq ma'rifati uchun kurash dasturi uch asosiy yo'nalishdan iborat edi: 1. yangi usul maktablari tarmog'ini kengaytirish. 2. umidli, iqtidorli ѐshlarni chet elga o'qishga yuborish. 3. turli ma'rifiy jamiyatlar tuzish hamda ziѐlilarning kuchli firqasini tashkil etishga qaratilgan gazetalarni chop etish milliy teatr qilingan maqolalar xalq ommasini mustamlakachilikka qar-shi qo'zg'alishga chorladi. jadidlar o'z milliy teatriga ham asos soldi. 1913 yilda o'lkada jadidchilik harakati rivojiga katta xissa qo'shgan ijodkor, shoir can'atkor, ilk o'zbek dramaturgi hamza xakimzoda niѐziy hamda, toshkent jadidchilik jamiyatini ―oynasi‖ hisoblanmish ma'rifatparvar inson munavvarqori abdurashidxonovlar rahnamoligida musulmon drama san'ati havaskorlari jamiyati – ―turon‖ guruhi tuzildi. 1914 yil 27 fevralda toshkentda o'zbek milliy teatri ochilib, unda m. behbudiyning ―padarkush‖ pesasi namoyish etildi. turkiston jadidlarining ma'rifatchilik faoliyatlari faqatgina maktablarda emas, balki jonli matbuotchilik faoliyatida, jumladan, ro'znomalarning ko'plab vujudga kelishida ham ko'rindi. chunonchi, 1906 yilda ismoil obidovning muharrirligida «taraqqiy», munavvarqori muharrirligida xurshid‖, 1907 – 1908 yillarda …

4 / 41

li toifalarga mansub bo'lib, ularni yagona g'oya - milliy istiqlol g'oyasi birlashtirgan edi. bu yo'lda maorif singari matbuotning ham xizmati katta bo'lishi tabiiyligini ular yaxshi tushunishgan.mana shu ehtiyoj, talab turkistonda milliy matbuot yuzaga kelishining ijtimoiy omili bo'ldi. jadidlar boqchasaroyda 1883 yildan buyon chiqayottan «tarjumon» gazetasini, volga bo'yida nashr qilina boshlagan tatar va boshqird tillaridagi gazetalarni, umuman olganda, xorijda (turkiya, eron, hindiston va misr) chop etilgan turkcha va forscha gazstalarni o'qishib, «ko'zlari ochilayotgan», ongida o'zgarishlar sodir bo'layotgandi, yangi islohot tarafdorlarida monarxiya tuzumiga qarshi kurash tobora ortib bordi. 17 oktyabr manifesti rossiyada 1905-1907 yillari sodir bo'lgan inqilobiy harakatlar mamlakatda hukm surayotgan monarxiya tuzumini larzaga keltirdi. bu to'lqinlanishdan qo'rquvga tushgan imperator nikolay ii 1905 yili 17 oktyabr manifesti deb atalgan hujjatga imzo chekishga majbur bo'ldi. manifestga ko'ra, rossiya fuqarolariga so'z va matbuot erkinligi, jamiyatlar (firqalar) tuzish ixtiyori va'da qilindi, inson huquqlari muhofaza qilinishi kerak edi. mana shu vaziyat turkistonda milliy matbuot yuzaga kelishining …

5 / 41

i, degan tasavvur uyg'otmoqchi bo'ldilar. (uning 1 - soni 1906 yilning 2 yanvar) mahalliy ziyolilar bu gazetadan juda katta umidlar kutishgan edi.lekin tez fursatda ma'lum bo'ldiki, mustabidlar bu gazetani ko'z bo'yash uchungina chiqarishgan edi. xx asr boshiga kelib chor rossiyasida yashayottan bugun musulmon qavmlari birlashib harakat qilgandagina erk, ozodlikni kiritajaklariga qat'iy ishona boshlagan edilar. shu bois 1905 yilning avgustida nijniy novgorod shahrida umum rossiya musulmonlarining і s'ezdi, 1906 yilning yanvarida esa ii s'ezdi bulib o'ttan, "umum rusiya musulmonlari ittifoqi" tashkil etilgani e'lon qilingan, bu firqa dasturi nashr etilib tarqatilgan edi. "o'rta oziyoning umr guzoronligi taraqqiy"dan turkiston aholisining ixlosi qaytgach, u chiqishdan to'xtashga majbur bo'ladi.munavvarqori vaziyatdan foydalanib, ushbu gazeta zahirasida mahalliy aholi manfaaatlarini himoya qiladigan bir nashr tashkil qilishga jiddiy kirishadi.va yangi gazetga rus tilida bemalol gaplasha oladigan qozonlik ismoil obidiyni bosh muharrir etib tayinlashadi.1906 yilning 27 iyun sanasida “taraqqiy” nomi bilan ilk milliy gazeta bosmadan chiqadi. “taraqqiy” dastlabki sonlaridanoq mahalliy …

Want to read more?

Download all 41 pages for free via Telegram.

Download full file

About "turkiy matbuatning tug'ilishi"

turkistonda milliy matbuotning yuzaga kelishi. turkistonda milliy matbuotning yuzaga kelishi. chor rossiyasi zulmining kuchayishi.... turkiston chor rossiyasi tomonidan zabt etilganidan keyin uning koloniyaga aylantirilishi, buxoro amirligi va xiva xonligining vassal darajasiga tushishi mahalliy xalqning moddiy va ma'naviy hayotiga salbiy ta'sir ko'rsatdi. turkiston o'lkasining tubjoy rossiyaning yirik shaharlari va sanoat markazlariga xomashyo: paxta, pilla, qorako'l, meva, sabzavot va poliz mahsulotlari etkazib berish uchun qullarcha mehnat qilishga majbur edi. ikkinchi tomondan zulm mahalliy aholining ruhiy-ma'naviy holatini majruh etmokda, mustabillarning mahalliy millat vakillarini kamsitishi, insoniy sha'nini erga urishi, haqorat qilishi va ruhan ezishi, ayniqsa, yoshlar ichki norozi...

This file contains 41 pages in PPTX format (4.3 MB). To download "turkiy matbuatning tug'ilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: turkiy matbuatning tug'ilishi PPTX 41 pages Free download Telegram