jadid ma’rifatparvarlarining o‘lka ijtimoiy-ma’naviy hayotida tutgan o‘rni

DOCX 16 pages 93.8 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 93.8 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

jadid ma’rifatparvarlarining o‘lka ijtimoiy-ma’naviy hayotida tutgan o‘rni (munavvar qori, fitrat, behbudiy, avloniy va boshq) reja kirish i.jadidchilik harakatining shakllanishi va rivojlanishi ii.yirik jadid ma’rifatparvarlari faoliyati 1. mahmudxo‘ja behbudiy – jadid matbuoti va ma’rifat ishlaridagi xizmati 2. abdurauf fitrat – milliy uyg‘onish, adabiyot va siyosiy qarashlari 3. munavvar qori abdurashidxonov – o‘qituvchilik va ma’naviy islohotlardagi o‘rni 4. abdulla avloniy – pedagogik faoliyati va “turkiy guliston yoxud axloq” asari 5. boshqa jadid ma’rifatparvarlari (cho‘lpon, qodiriy, hamza va boshqalar) iii. jadidlarning ijtimoiy-ma’naviy hayotdagi o‘rni xulosa foydalanilgan manbalar kirish o‘zbekistonning mustaqillik davrida milliy-ma’naviy qadriyatlarning tiklanishi va rivojlanishi jarayonida jadid ma’rifatparvarlarining o‘rni alohida ahamiyatga ega. xx asr boshlarida turkiston hududida shakllangan jadidchilik harakati milliy o‘zlikni anglash, ta’lim tizimini isloh qilish va ijtimoiy-ma’naviy hayotni modernizatsiya qilishda muhim rol o‘ynagan. bugungi kunda o‘zbekiston jamiyatida milliy g‘urur, ma’naviy meros va globallashuv sharoitida o‘ziga xoslikni saqlash masalalari dolzarb bo‘lib qolmoqda. jadidlarning g‘oyalari, xususan, ta’lim orqali jamiyatni yuksaltirish, milliy birlik …

2 / 16

rkaziy osiyo va o‘zbekiston hududida paydo bo‘lgan milliy-islohotchi, ma’rifiy va madaniy harakatdir. “jadid” so‘zi arab tilida “yangi” ma’nosini bildiradi va bu harakat taraqqiyparvarlar, ziyolilar yoki yoshlar deb ham atalgan. harakat rossiya mustamlakachiligi sharoitida musulmon jamiyatlarining ijtimoiy-iqtisodiy va ma’naviy orqada qolganligiga qarshi chiqib, islomiy qadriyatlarning toza shaklini tiklash va zamonaviy ilm-fan bilan bog‘lashni maqsad qilgan. jadidlar an’anaviy ta’lim tizimini (maktab va madrasalarni) tanqid qilib, “usul-i jadid” (yangi usul) deb atalgan yangi maktablarni ochishgan, unda fonetik o‘qish usuli, matematika, geografiya, tarix kabi fanlar o‘qitilgan hamda jismoniy jazo taqiqlangan.markaziy osiyoda jadidchilik rossiya hukumati tomonidan boshqarilgan turkiston general-gubernatorligida kuchaygan. jadidlar bosma matbaa, telegraf va temir yo‘l kabi yangi texnologiyalardan foydalanib, gazeta va jurnallarni nashr etishgan. masalan, “tarakkiy”, “hurshid” va “shuhrat” gazetalari orqali islohotchi g‘oyalar tarqalgan. harakatning maqsadi jamiyatni ma’rifat orqali yuksaltirish, milliy ongni uyg‘otish va mustamlakachilikka qarshi kurash bo‘lgan. ularning faoliyati ta’limdan boshlab siyosiy islohotlarga o‘tgan va 1917-yilgi inqilobdan keyin qokand muxtoriyati kabi tashkilotlarni …

3 / 16

ik, ayollar ta’limi va madaniy taraqqiyotni ta’minlashda muhim rol o‘ynagan. jadid ma’rifatparvarlarining o‘lka ijtimoiy-ma’naviy hayotida tutgan o‘rni (munavvar qori, fitrat, behbudiy, avloniy va boshqalar) jadid ma’rifatparvarlari o‘lka ijtimoiy-ma’naviy hayotining rivojlanishida muhim o‘rin tutgan. xix asr oxiri va xx asr boshlarida turkiston hududida shakllangan ushbu harakat milliy-ma’rifiy uyg‘onishning asosiy harakatlantiruvchi kuchiga aylandi. jadidchilik, arabcha “jadid” (yangi) so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, an’anaviy islomiy ta’lim tizimini modernizatsiya qilishdan boshlab, ijtimoiy-siyosiy islohotlarga qadar keng doiradagi o‘zgarishlarni o‘z ichiga oldi. ushbu ma’rifatparvarlar, xususan, munavvar qori abdurashidxonov, abdurauf fitrat, mahmudxo‘ja behbudiy, abdulla avloniy va boshqalar, millatning ma’naviy va ijtimoiy taraqqiyotida asosiy rol o‘ynadilar. ularning faoliyati orqali jamiyatda milliy ong shakllandi, ta’lim tizimi yangilandi va mustamlakachilik siyosatiga qarshi ruhiy qarshilik kuchaydi. jadidchilik harakati nafaqat ta’lim va madaniyat sohasida, balki ijtimoiy adolat, ayollar emansipatsiyasi va milliy mustaqillik g‘oyalarini targ‘ib qilishda ham muhim hissa qo‘shdi. ushbu ma’rifatparvarlarning merosi bugungi kunda ham o‘zbekiston va markaziy osiyo mamlakatlarining ijtimoiy-ma’naviy hayotida aks …

4 / 16

nparvarlik ruhida tarbiyalashga hissa qo‘shdilar. umuman olganda, jadidlarning harakati o‘lka ijtimoiy-ma’naviy hayotini mustamlakachilik doirasidan chiqarib, milliy mustaqillik va madaniy uyg‘onish yo‘liga yo‘naltirdi. jadidchilik harakatining shakllanishi va rivojlanishi jadidchilik harakati xix asr oxiri va xx asr boshlarida turkiston (hozirgi o‘zbekiston, qozog‘iston, tojikiston va boshqa hududlar) da shakllangan bo‘lib, uning rivojlanishi mustamlakachilik siyosati va global islohotlar ta’sirida kechdi. ushbu harakat dastlab ta’lim islohotlaridan boshlangan bo‘lsa-da, keyinchalik ijtimoiy-siyosiy va madaniy o‘zgarishlarga aylandi. jadidchilikning shakllanishi va rivojlanishini uchta asosiy yo‘nalishda ko‘rib chiqish mumkin: ijtimoiy-siyosiy muhit va ma’rifatparvarlik g‘oyalari, harakatning maqsad va tamoyillari, hamda jadid maktablari va yangi usuldagi ta’lim tizimi. ushbu bo‘limlarda harakatning chuqur tahlili, dalillar va amaliy misollar asosida beriladi. xix asr oxiri – xx asr boshlarida ijtimoiy-siyosiy muhit va ma’rifatparvarlik g‘oyalari xix asr oxiri va xx asr boshlarida turkiston hududi rossiya imperiyasining mustamlakasi bo‘lib, ijtimoiy-siyosiy muhit murakkab va ziddiyatli edi. rossiya imperiyasi 1860-1880-yillarda turkistonni bosib olganidan so‘ng, mahalliy aholi siyosiy va iqtisodiy …

5 / 16

jadidchilik harakatining asosini tashkil etdi. ma’rifatparvarlik, asosan, yevropa va sharq mamlakatlaridagi islohotlar ta’sirida shakllandi. masalan, qrim tatarlari orasida ismoil gasprinskiy (1851–1914) tomonidan 1884-yilda bahchisaroyda ochilgan birinchi yangi usul maktabi jadid g‘oyalarining ilk amaliy misoli bo‘ldi. bu g‘oyalar turkistonga sekin tarqaldi, chunki mahalliy ruhoniylar (qadimchilar) ularni islomga zid deb hisobladilar. jadidlar esa jamiyatdagi axloqiy va ijtimoiy tanazzulni – masalan, ichkilikbozlik, poligamiya va gender tengsizligini – qadimchi ruhoniylarning o‘z manfaatlari uchun hamkorlik qilishi natijasi deb hisobladilar. ular ma’rifatni jamiyatni qutqarishning asosiy vositasi deb bildilar. chuqur tahlil qilganda, ijtimoiy-siyosiy muhit jadidchilikni majburiy ravishda shakllantirdi. rossiya imperiyasining diniy amallarga qarshi siyosati, masalan, ulamolarni “ekstremist” deb hisoblashi, jadidlarning sekulyar islohotlarini qo‘llab-quvvatladi. amaliy misol sifatida, 1905-yilgi rossiya inqilobi va turkiya, eron va hindistondagi inqiloblar (1908–1913) jadid g‘oyalarini kuchaytirdi. turkistonda jadidlar kayro va istanbul intellektuallari bilan aloqa o‘rnatib, global ma’rifat g‘oyalarini mahalliylashtirdilar. keyingi figuralar, masalan, munavvar qori toshkentda birinchi jadid maktabini ochganida (1901-yil), bu muhitda ma’rifatparvarlik milliy …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jadid ma’rifatparvarlarining o‘lka ijtimoiy-ma’naviy hayotida tutgan o‘rni"

jadid ma’rifatparvarlarining o‘lka ijtimoiy-ma’naviy hayotida tutgan o‘rni (munavvar qori, fitrat, behbudiy, avloniy va boshq) reja kirish i.jadidchilik harakatining shakllanishi va rivojlanishi ii.yirik jadid ma’rifatparvarlari faoliyati 1. mahmudxo‘ja behbudiy – jadid matbuoti va ma’rifat ishlaridagi xizmati 2. abdurauf fitrat – milliy uyg‘onish, adabiyot va siyosiy qarashlari 3. munavvar qori abdurashidxonov – o‘qituvchilik va ma’naviy islohotlardagi o‘rni 4. abdulla avloniy – pedagogik faoliyati va “turkiy guliston yoxud axloq” asari 5. boshqa jadid ma’rifatparvarlari (cho‘lpon, qodiriy, hamza va boshqalar) iii. jadidlarning ijtimoiy-ma’naviy hayotdagi o‘rni xulosa foydalanilgan manbalar kirish o‘zbekistonning mustaqillik davrida milliy-ma’naviy qadriyatlarning tiklanishi va rivojlanis...

This file contains 16 pages in DOCX format (93.8 KB). To download "jadid ma’rifatparvarlarining o‘lka ijtimoiy-ma’naviy hayotida tutgan o‘rni", click the Telegram button on the left.

Tags: jadid ma’rifatparvarlarining o‘… DOCX 16 pages Free download Telegram