amir temurning davlat huquqiy qarashlari

DOCX 5 pages 19.3 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 19.3 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

amir temurning davlat huquqiy qarashlari «xiii asrning 20-yillarida markaziy osiyoga mo'g'ul hukmdorlari egalik qila boshlashlari oqibatida abu nasr forobiy, muso xorazmiy, abu ali ibn sino, abu rayhon beruniy, ahmad yugnakiy, mahmud koshg'ariy kabilar zakovati bilan tiklangan ilm-fan va madaniyatimiz qoyalari nurashga yuz tutdi, hukmron mafkura hisoblangan islom dini ham o'z maqomidan anchagina mahrum bo'ldi. chunki movarounnahrni o'z ulusi o'laroq tasarrufiga olgan chig'atoyxon islom dinining ashaddiy dushmani edi» yov asoratida qolgan movarounnahr xalqi, ozodlik kurashiga shaylanar ekan, ko'ksida asrab-avaylab kelgan istiqlol g'oyasini qudratli kuch va harakatga aylantiradigan ma'naviy asosni axtardi. turonliklarning erkka bo'lgan intilish va irodasini tarbiyalagan er, avvalo, mashhur ajdodlar vatanparvarligi, so'ngra dini islom va shu yurtda dunyoga kelgan to'rt buyuk tariqat bo'ldi. mo'g'ullar bosqini arafasida shakllanish bosqichida bo'lgan futuvvat (javonmardlik, jo'mardlik), yassaviya, xojagon (keyinroq naqshbandiya) va kubraviya tariqatlari namoyandalari ta'sirida xalq e'tiqodini poklab, ma'nan o'zidan tuban turuvchi dushman ustidan ruhiy g'alabaga erishdi. temurning ijtimoiy-siyosiy tamoyillari tizimini yanada batafsilroq bayon …

2 / 5

ususiy er egaligi tartiblarini saqlab qoldi va bunga er maydonining miqdori, egalik huquqini davlat manfaatini ko'zda tutib, o'zgartirishga harakat qildi. 4.temur mehnatning yaratuvchanlik faoliyatini nazarda tutib, uni ijtimoiy qadriyat, deb tushundi. 5.amir temur iqtisodiy tamoyillari tizimida moliya masalalariga katta e'tibor bergan. chunki moliya temur nazarida davlatning iqtisodiy tayanchi hisoblangan. temurning temurning siyosiy-huquqiy qarashlari uning axloqiy qarashlari bilan asoslanadi va diniy axloq ustiga quriladi. shuning uchun ham temur nazarida har qanday siyosatning muvaffaqiyati podshohning o'z fuqarolariga bo'lgan rahmdilligi, saxovatida-dir. qur'onda «taxlaku bi-axloq alloh» deyilganidek, – deb yozadi temur, – agar podshoh, biror gunohkorning gunohini kechirsa, bu bilan fuqarosiga rahm qilgan bo'ladi. mening barcha ishlarimda ana shunday podshohlar menga ibrat bo'ldi».2 temur o'z siyosatida ham adolat, haqqoniylik, odillikka tayanib ish tutdi. chunki o'z siyosatida haq yo'lini tanlagan temur bundan boshqa siyosat yuritishi mumkin emas edi. u nimaiki qilsa, shariat doirasida, musulmon fiqhi qoidalariga tayanib, umuman islom qudrati bilan ish tutdi. bu esa …

3 / 5

manfaatiga bo'ysundira olgan davlat rahbari edi. temur siyosiy qarashlari tizimining yana bir muhim tomoni shundan iboratki, u har bir siyosiy masalani hal etishdan oldin shu sohaning bilimdon odamlari, olimlari bilan maslahatlashib, so'ngra qaror qilar edi. uning olimlar bilan qiladigan maslahatlari turli shakl va darajada bo'lardi. shuni ham aytib o'tish kerakki, xiv-xv asr mutafakkirlari o'z ijodlari va g'oyaviy karashlarida adolatli va ma'rifatparvar shohning eng oliy sifati qilib, birlari adolatni ko'rsatsalar, boshqalari aqlni, uchinchi toifadagilar esa - axloqiy sifatlarni ko'rsatganlar. shunisi qiziqarliki, agar ular o'zlarining «ideal davlat» nomli g'oyaviy xayolotini nazariy jihatdan ta'riflagan bo'lsalar, xiv asrga kelib, amir temur uni amalda qo'llay oldi va o'zida buxislat va xususiyatlarni mujassamlashtirgan adolatli hukumdor sifatida maydonga chiqdi. o'z saltanati siyosatini tasavvuf asosiga qurgan temur adolat bayrog'ini baland ko'tarib, xalqni quruq qonun-qoidaga emas, balki insoniy tartib-intizomga bo'ysunishga chaqirgan. chunki temur insoniy tartib-intizomga ilohiy tus berib, uni muqaddas deb biladi va shuning uchun ham yomonlikni maqsad qilgan …

4 / 5

olik martabasidan ma'naviy, ruhiy oziq, kuch olib kelganligidadir. shuni aytish lozimki, ba'zi olimlar haqli ravishda, buyuk temur saltanati – imperiyasining boshqarish qonunqoidalari naqshbandiy tariqati g'oyalari bilan asoslangan, deb hisoblaydilar. temur tuzuklarining vujudga kelishi, kuchli mafkuraviy nazariya hamda boy amaliy tajribalar mahsuli sifatida maydonga kelganligi ko'rsatib o'tiladi. «ana shu tarzda naqshbandiya tariqati g'oyalari amir temur davrida movarounnahrda va saltanatning boshqa hududlarida kuchli ijtimoiy mafkuraga aylandi», – deb yozadi faylasuf n.g'oyibov. amir temur o'zi yashab turgan jamiyatni eng etuk ijtimoiy tizimga aylantirish, farovon hayot qurish maqsadidagina kurashib qolmay, balki bu g'oyalarning butun dunyoda tantana qilishiga ham ishongan edi. faqat shu maqsaddagina u harbiylik libosini kiygan edi. u ana shunday maqsadlarda jahongirlik qilgan har bir davlat boshlig'i, asosan, to'rt narsani xotirasida saqlash kerakligini uqtiradi: birinchidan, qaysi mamlakatni zabt etmoqchi bo'lsa, to'g'ri tadbir va kengash bilan ish tutish; ikkinchidan, xatoga yo'l qo'ymaslik uchun har bir ishni ko'p o'ylab, sergaklik va ehtiyotkorlik bilan qilish; uchinchidan, …

5 / 5

arini yaratishdan iborat bo'ldi. temurning qonun ustuvorligi tamoyili zaruriy shart ekanligi haqidagi xulosasida, qonunning ustuvorligi juda teran qo'yilgan: bu g'oya sohibqironning ongida imom ismoil buxoriy, imom abu iso at-termiziy, forobiy, taftazoniylarning huquqiy ta'limotlarini, burhonidin marg'inoniyning «hidoya»sini, uning «muxtasar» ini maktab va madrasada o'rganib, olimlar bilan bo'lgan uchrashuvlarida eshitish natijasida shakllangan va shuning uchun jamiyatda qonun ustuvorligi masalasiga «tuzuklar»da keng o'rin ajratgan. ya'ni «ulug' bobokalonimiz amir temur «qaerda qonun hukmronlik qilsa, shu erda erkinlik bo'ladi», degan gaplarini tarix sahifalariga zarvaraqlar bilan yozdirgan edi». temur davrining mumtoz tarixchilaridan bo'lgan ibn arabshoh amir temurning fazilatlarini sharhlab: «temur tengi yo'q fe'l-atvorli, chuqur mulohazali kishi bo'lib, uning tafakkur dengizining qa'ri yo'q va (uning) ta'biri tagiga na tekisligu, na g'adir-budur orqali yo'l topiladi», – deb yuksak baho bergan edi. amir temurning qanday shaxs va davlat arbobi bo'lganligi hamda uning sifatlari haqida juda ko'p mualliflar o'z fikrlarini aytganlar. ammo aynan uni ko'rib, suhbat qilgan kishilar ibn xaldun, …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "amir temurning davlat huquqiy qarashlari"

amir temurning davlat huquqiy qarashlari «xiii asrning 20-yillarida markaziy osiyoga mo'g'ul hukmdorlari egalik qila boshlashlari oqibatida abu nasr forobiy, muso xorazmiy, abu ali ibn sino, abu rayhon beruniy, ahmad yugnakiy, mahmud koshg'ariy kabilar zakovati bilan tiklangan ilm-fan va madaniyatimiz qoyalari nurashga yuz tutdi, hukmron mafkura hisoblangan islom dini ham o'z maqomidan anchagina mahrum bo'ldi. chunki movarounnahrni o'z ulusi o'laroq tasarrufiga olgan chig'atoyxon islom dinining ashaddiy dushmani edi» yov asoratida qolgan movarounnahr xalqi, ozodlik kurashiga shaylanar ekan, ko'ksida asrab-avaylab kelgan istiqlol g'oyasini qudratli kuch va harakatga aylantiradigan ma'naviy asosni axtardi. turonliklarning erkka bo'lgan intilish va irodasini tarbiyalagan er, avvalo, mashhur a...

This file contains 5 pages in DOCX format (19.3 KB). To download "amir temurning davlat huquqiy qarashlari", click the Telegram button on the left.

Tags: amir temurning davlat huquqiy q… DOCX 5 pages Free download Telegram