biologik jarayonlar kinetikasi

DOCX 14 стр. 62,3 КБ Бесплатная загрузка

14 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 62,3 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 14

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 14

2-mavzu. biologik jarayonlar kinetikasi reja: 1. biologik jarayonlar kinetikasining nazariy asoslari. gunberg-vaage qoidasi. 1. kinetikada birinchi, ikkinchi, uchinchi va nolinchi tartibli reaksiyalar. 1. reaksiyalar tezligiga temperaturaning ta’siri 1. biologik tizimlarning matematik modellashtirish. 1. tenglamalar sonini qisqartirish tamoyillari. tayanch iboralar: reaksiya tezligi, faol massa, gunberg-vaage qoidasi, tezlik konstantasi, konsentratsiya darajalarining yig’indisi, birinchi, ikkinchi, uchinchi va nolinchi tartibli reaksiyalar, reaksiya tezligining temperatura koeffitsiyenti, effektiv to’qnashuvlar soni, aktivlanish energiyasi, absolyut temperatura, gaz doimiysi. 1. biologik jarayonlar kinetikasining nazariy asoslari. gunberg-vaage qoidasi kimyoviy kinetika nazariyasi asosida kimyoviy reaksiyalar tezligi reaksiya kirishuvchi reagentlarning faol massasiga proporsionaldir, deb ta’kidlovchi gunberg-vaage fundamental qoidasi yotadi. bu qoidani reaksiyaning umumiy tezligini tasvirlovchi ifodaga qo`llash har bir faol massa yoki faollikni (misolimizda konsentratsiyani) reaksiyaning stexnometrik tenglamasidagi koeffisiyentiga mos keladigan darajaga ko’tarishga olib keladi. eng oddiy misol sifatida quyidagi reaksiyani olamiz: ( mahsulot) . a moddalarning parchalanish tezligi uning konsentratsiyasiga [a] ga mutanosibdir, ya’ni : v = d[b]/dt = k1[a]. bordi-yu, …

2 / 14

g teskari reaksiyadan ustunlik olishini bildiradi. 2.kinetikada birinchi, ikkinchi, uchinchi va nolinchi tartibli reaksiyalar kinetikada reaksiyalar birinchi, ikkinchi, uchinchi, nolinchi va hatto kasr tartibli reaksiyalarga ajratiladi. reaksiyaning tartibi bu reaksiya tezligining tasvirlovchi tenglamadagi reagentlar konsentratsiyasi darajalarining yig’indisidan iborat kattalikdir. masalan, agarda dp/dt = k[a]1 bo’lsa, bu yerdagi a ning darajasi 1 ga teng va shuning uchun bunday reaksiya birinchi tartib kinetikaga binoan amalga oshadi. bordi-yu, dp/dt = k[a]2 bo’lsa, a ning ko’rsatkichi 2 ga teng, demak, reaksiya ikkinchi tartib kinetikaga bo’linadi va nihoyat, dp/dt = k[a]2[b][c]3, bo’lsa, (aslida bunday reaksiyaning o’zi hech qanday ehtimolga ega emas), u oltilchi tartib kinetikaga mansub bo’lib chiqadi. agarda kinetik tenglamada konsentratsiya ko’rsatilmagan bo’lsa, u holda bunday reaksiyaning kinetikasi nol tartib deb atalib, reaksiya tezligi reagent konsentratsiyasi emas, balki reaksiyaning tezlik konstantasiga bog’liq bo’lib chiqadi, ya’ni dp/dt q k0. masalan, katalitik reaksiyalarda reagent konsentratsiyasi katalizator konsentratsiyasidan shunchalik katta bo’ladiki, buning natijasida katalizator hamma vaqt reagentga …

3 / 14

aniqlangan. 3 ga teng yoki bundan ko’ra ortiqroq bo’ladigan bir muncha yuqori koeffisientlar ximiyaviy reaksiyalar bo’layotganiga aloqador ko’rsatkich hisoblanadi. biologik prosesslar muayyan temperaturalar doirasidagina yuzaga chiqishi mumkin. shu doiralarda prosesslarning tezligi temperaturaga ko’p darajada bog’liq bo’ladi. temperaturaning ko’tarilishi biologik reaksiyalar tezligining bir qadar ortib borib, ma’lum bir optimal temperaturada eng kat/ta miqdorga yetishiga sabab bo’ladi. temperaturaning yanada ko’tarilib borishi reaksiya tezligining pasayib ketishiga olib keladi mazkur reaksiya uchun maksimal hisoblanadigan ma’lum bir temperaturada reaksiya to’xtaydi. tezlik konstantasi, aktivlanish energiyasi ye va absolyut temperatura t o’rtasidagi miqdoriy munosabat arrenius tenglamasi bilan belgilanadi: bu yerda r – gaz doimiysi; k – tezlik konstantasi. t1 dan t2gacha bo’lgan temperaturalar doirasida arrenius tenglamasini quyidagi shaklda yozish mumkin: aktivlanish energiyasi ye ni aniqlash uchun shu tenglamadan foydalansa bo’ladi. buning uchun ximiyaviy reaksiya tezligining ma’lum bir temperaturalar intervalidagi konstantasi aniqlanadi va lgk ning 1/t ga bog’liqligini ifodalaydigan grafik tuzilib, bu grafikdagi ordinatalar o’qiga lg qiymati, absissalar …

4 / 14

uvli rezervarlardan iborat barton gidrodinamik modelda namoyish etish mumkin. qaysiki, unda o’sha soddalashtirilgan holda, tirik hujayradagi statsionar holatning saqlanishini ta’minlovchi kinetik mexanizmlarning deyarli hamma analoglari mavjud. ammo, biologik sistemalar hatti - harakatini matematik modellash muammolari ancha murakkabdir. quyida biz biologik jarayonlar kinetikasi hamda ularning muhim xossalarini modellashga doir asosiy qoidalar va yondashishlarni ko’rib chiqamiz. biologik jarayonlar kinetikasi biofizikaning bir bo’limi sifatida sistema tarkibiy qismlari ta’sirlashishlariga doir ma’lum bo’lgan qonuniyatlar asosida, uning hatti - harakatini zamonaviy tekshirish bilan shug’ullanadi. kinetik sistemani, o’lchanishi mumkin bo’lgan kattaliklar orqali ifodalangan vaqtning har bir momentida, muayyan son kattaliklari ega bo’luvchi o’zgaruvchi kattaliklar va bir qator parametrlar ta’minotli tarzda xarakterlash mumkin. parametrlar sistema ustida o’tkazilayotgan kuzatishlar davomida o’zgarmasdan saqlanadigan kattaliklardadir, vaqt davomida o’zgaradigan kattaliklar o’zgaruvchandir. biologik sistemalardagi o’zgaruvchi kattaliklarga o’lchanishi mumkin bo’lgan kattaliklar: biokimyoda - metabolitlar konsentratsiyasi, mikrobiologiyada - mikroorganizmlar soni yoki ularning biomassasi, ekologiyada - turlarning soni, biofizikada - membranaviy jarayonlar membrana potensiali kattaligi va …

5 / 14

iyasi), dcn/dt - o’sha o’zgaruvchi kattalikning o’zgarish tezligi, fn - ichki va tashqi omillarga bog’liqlik funksiya belgisi. ma’lumki, real kimyoviy jarayonlar ikkinchi va undan yuqori tartibga ega reaksiyalarni o’z ichiga oladi. bu tip reaksiyalarning o’ng tomonidagi nochiziq had ularning tahlilini ancha murakkablashtirsa ham, sistemaning matematik xossalarini ancha boyitadi. dastlabki tenglamalar sistemasini soddalashtirish maqsadida, quyidagi yondashuvlardan foydalaniladi. 5. tenglamalar sonini qisqartirish tamoyillari tenglamalar sonini qisqartirish. sistema statsionar holatlarning bir qator muhim xossalarini, tenglamalarning aniq analitik yechimlari emas, ularning o’ng tomon xossalarini tekshirish orqali oshkor etish mumkin. yuqorida keltirilgan tenglamalar sistemasidan iborat modellar umumiy xarakterga ega bo’lib, muhimi shundaki, tuzilgan model kechayotgan jarayonni to’la aks ettira olishi lozim. boshqacha aytganda tenglamalar sistemasi modellanuvchi sistemaning dinamik strukturasiga to’la mos kelishi kerak. umuman bunday metod, ko’pincha , ikki tenglamadan iborat modellar bilan ish ko’rganda yaxshi natija beradi. tenglamalar sonini kamaytirish xohish bo’yicha emas, balki obyektiv qonun - qoidalarga amal qilingan holda bajarilishi lozim. aks …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 14 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "biologik jarayonlar kinetikasi"

2-mavzu. biologik jarayonlar kinetikasi reja: 1. biologik jarayonlar kinetikasining nazariy asoslari. gunberg-vaage qoidasi. 1. kinetikada birinchi, ikkinchi, uchinchi va nolinchi tartibli reaksiyalar. 1. reaksiyalar tezligiga temperaturaning ta’siri 1. biologik tizimlarning matematik modellashtirish. 1. tenglamalar sonini qisqartirish tamoyillari. tayanch iboralar: reaksiya tezligi, faol massa, gunberg-vaage qoidasi, tezlik konstantasi, konsentratsiya darajalarining yig’indisi, birinchi, ikkinchi, uchinchi va nolinchi tartibli reaksiyalar, reaksiya tezligining temperatura koeffitsiyenti, effektiv to’qnashuvlar soni, aktivlanish energiyasi, absolyut temperatura, gaz doimiysi. 1. biologik jarayonlar kinetikasining nazariy asoslari. gunberg-vaage qoidasi kimyoviy kinetika nazariyasi asosida ...

Этот файл содержит 14 стр. в формате DOCX (62,3 КБ). Чтобы скачать "biologik jarayonlar kinetikasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: biologik jarayonlar kinetikasi DOCX 14 стр. Бесплатная загрузка Telegram