alisher navoiy va turkiy nasr taraqqiyoti

DOCX 28,7 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1534865378_72212.docx alisher navoiy va turkiy nasr taraqqiyoti reja: 1. navoiyning nasriy merosi haqida umumiy tushuncha (tasnif, 20 tomlik mat asosida). 2. navoiy nasrida tarixiy, diniy va axloqiy-didaktik mavzular ("tarixi muluki ajam", "tarixi anbiyo va hukamo"). 3. navoiyning "nasoyim ul-muhabbat" tazkirasida tasavvuf ahli sifatlari haqida (asar muqaddimasi tahlili). 4. navoiy ijodida manoqib va holotlar (“holoti said hasan ardasher”, “holoti pahlavon muhammad”, “xamsat ul-mutahayyirin”). nizomiddin amir alisher navoiy - foniy buyuk shoir, ulkan dostonnavis bo’lish bilan bir qatorda o’sha davrdagi nasr an`analarini yangicha davom ettirgan, turkiy - o’zbek ilmiy, falsafiy, ijtimoiy-axloqiy va badiiy nasrini nodir yodgorliklar bilan boyitgan adib hamdir. alisher navoiyning nasriy asarlari mavzu, janr va badiiyati jihatidan rang-barangdir. bu asarlar qanday mavzuga bag’ishlanganliklaridan yoki qaysi janrga mansubliklaridan qat`iy nazar o’sha davrdagi nasrning ilmiy-badiiy, estetik talab va mezonlariga to’la-to’kis muvofiq bo’lib, navoiyga qadar bo’lgan turkiy-o’zbek nasrini har jihatdan boyitdi. alisher navoiyning nasriy asarlari asosan o’zbek tilida yozilgan bo’lib, "risolai muammo" va …

afa, san`at va adabiyotga doir tazkiralar mavjud. jumladan, "tazkirai muqimxoniy" (tarixga oid), "tazkirat ul-avliyo" (falsafa ahli - mutasavvuflarga oid), "tazkirat ush-shuaro" (shoirlarga oid), "tazkirai xattoton" (xattotlarga oid) va boshqalar. alisher navoiy zamonasiga qadar yozilgan tazkiralar asosan arab va fors-tojik tilida edi. xv asrga qadar turkiy tilda yozilgan tazkiralar hozircha juda oz. jumladan, rabg’uziyning "qissas ul-anbiyo"si shunday asarlar sirasiga, ya`ni payg’ambarlar haqidagi qissalar- zikrlardir. alisher navoiy bu holatni hisobga olib, o’zbek tilida tarix, falsafa va adabiyot sohalariga daxldor tazkiralarni maydonga keltirdi. bular-tarix va falsafaga oid "tarixi anbiyo va hukamo", "tarixi muluki ajam", falsafa ahli-mutasavvuflarga bag’ishlangan "nasoyim ul-muhabbat" hamda zamondosh shoirlardan bahs yurituvchi "majolis un- nafois" dir. shuni eslatish joizki, bulardagi mushtarak xususiyat voqea va shaxslar faoliyati zikr qilinganligida ko’rinsa-da, ammo har bir asarning mavzui bilan bog’liq o’ziga xos tuzilishi va bayon uslubi bor. shu jihatdan bu asarlarning har biri alohida ilmiy-adabiy yodgorlik sifatida qaraladi. "tarixi anbiyo va hukamo"- "payg’ambarlar va faylasuflar …

ham yozadi. ammo bu nazmiy qissa yozilmagan. "tarixi anbiyo va hukamo asari" alisher navoiyning payg’ambarlar va olimlar haqida nihoyatda chuqur bilimga ega ekanligini namoyish etadi. ulug’ mutafakkir bu sohadagi bilimlarini bayon etish bilan, o’tgan buyuk siymolar haqida hikoya qilish, ularning hikmatomiz so’zlarini keltirish bilan yoshlarni komil inson bo’lib etishuvlari lozimligini uqtirganday bo’ladi. shunisi diqqatga sazovorki, asarda tilga olingan shaxslar- payg’ambarlar ham, hakim-faylasuflar ham sharq va g’arbga mansub ulug’ siymolardir. demak, alisher navoiy asarda umuminsoniy qadriyatlar haqida so’zlaydi va ulardan bahramand bo’lishga da`vat etadi. xuddi ana shu maqsadda u ulug’ yunon faylasufi aflotun (platon) hakimning" jud tilamay bermakdur, nevchunki tilab bergan tilaganning mukofotidur", hikmatini kuyidagi baytda bayon etadi: tilamay jud qil saxiy ersang, tilamak muzdidur tilab bersang (16-tom,193) yoki, mashhur yunon faylasufi va tabobat sohasining bilimdoni jolinus hakim (gelen)ning "bemorkim ishtahasi bo’lg’ay, ul tandurustdin yaxshiroqdurkim, ishtahasi bo’lmag’aykim, anga sihat ortar va munga ranj" hikmatini she`riy tarzda quyidagicha bayon etgan: bemori mushtahiyg’a …

unda ajam podshohlari tarixidan muxtasar so’z yuritilgan. "zubdat ul-tavorix"-ning uchinchi qismini turk podshohlarining husayn boyqarogacha bo’lgan tarixi tashkil etilishi nazarda tutilgan bo’lsada, ammo uni yozish amalga oshmagan ko’rinadi. "tarixi muluki ajam"da bu sohada mavjud bo’lgan kitoblarning ma`lumotlari qiyosan o’rganilib, tahlil qilinib, ajam podshohlarining to’rt (peshdodiy, kayoniy, ashkoniy, sosoniy) tabaqaga mansublari haqida so’z yuritilgan. alisher navoiy bu asarda nozikfahm tarixshunos sifatida ko’zga tashlanadi. chunki u turli tarixiy va badiiy kitoblardagi bu mavzuga oid tumtaroq ma`lumotlar girdobiga tushib qolmaydi, balki tarixiy haqiqatni aniqlashga intilib, ko’p vaqt bunga erishadi. masalan, iskandar haqida so’z yuritayotganda uning saltanati davrini 500 yil deb yozgan xusrav dehlaviy aqidasini yoki "ikki qarn"- oltmish yil deb yozgan nizomiy fikrini ma`qullamaydi, balki shunday yozadi: "aksar tavorixda aning umrin o’ttiz olti yil va saltanatin o’n uch yil bitibdurlar". (mat, 20 tomlik, 16-tom, 216-bet). bu esa tarixiy haqiqatga yaqindir. hozirgi tarixshunos olimlarning yozishlaricha, makedoniyalik aleksandr melodgacha 356 yilda tug’ilib, 336 yilda otasi …

bbat min shamoyim ul-futuvvat", ya`ni "muhabbat shabadalari va do’stlikning xushbuy hidlari". mazkur kitobning yozilish tarixi 901 hijriy - 1496 melodiy yildir. alisher navoiy shu asarning kirish qismida uning yozilish sababini bayon qilib, "nasoyim ul-muhabbat" abdurahmon jomiyning "nafahot ul-uns" asaridan ilhomlanib, uni yanada mukammallashtirib yozilganini uqtiradi. darhaqiqat, abdurahmon jomiyning mutasavvuflar tarixi - tazkirasi hisoblanmish "nafahot ul-uns" asari 1476-1477 yilda alisher navoiyning xohishi bilan yozilgan bo’lib, unda 618 mutasavvuf (584 erkak, 34 ayol)ning zikri berilgan. asarda arab va fors-tojik mutasavvuflariga keng o’rin ajratilgan bo’lib, turkiy mutasavvuflar zikri to’liq emasdi. ikkinchi tomondan esa mutasavvuflar haqida turkiy-o’zbek tilida birorta tazkira mavjud emas edi. alisher navoiy ana shularni nazarda tutgan holda mutasavvuflar haqida turkiy- o’zbek tilida tazkirani yaratib, unga ko’p yangiliklar kiritdi, turkiy mashoyix-mutasavvuflar tarixini ham o’sha davr nuqtayi nazaridan birinchi bo’lib mukammal tarzda maydonga keltirdi. bu esa alisher navoiyning nihoyatda ulug’ xizmatlaridan biridir. bu haqda alisher navoiyning o’zi kitobning kirish qismida shunday go’zal va …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "alisher navoiy va turkiy nasr taraqqiyoti"

1534865378_72212.docx alisher navoiy va turkiy nasr taraqqiyoti reja: 1. navoiyning nasriy merosi haqida umumiy tushuncha (tasnif, 20 tomlik mat asosida). 2. navoiy nasrida tarixiy, diniy va axloqiy-didaktik mavzular ("tarixi muluki ajam", "tarixi anbiyo va hukamo"). 3. navoiyning "nasoyim ul-muhabbat" tazkirasida tasavvuf ahli sifatlari haqida (asar muqaddimasi tahlili). 4. navoiy ijodida manoqib va holotlar (“holoti said hasan ardasher”, “holoti pahlavon muhammad”, “xamsat ul-mutahayyirin”). nizomiddin amir alisher navoiy - foniy buyuk shoir, ulkan dostonnavis bo’lish bilan bir qatorda o’sha davrdagi nasr an`analarini yangicha davom ettirgan, turkiy - o’zbek ilmiy, falsafiy, ijtimoiy-axloqiy va badiiy nasrini nodir yodgorliklar bilan boyitgan adib hamdir. alisher navoiyning nasriy asarla...

Формат DOCX, 28,7 КБ. Чтобы скачать "alisher navoiy va turkiy nasr taraqqiyoti", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: alisher navoiy va turkiy nasr t… DOCX Бесплатная загрузка Telegram