institutsionalizm

DOC 77.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1705052611.doc institutsionalizm reja: 1. institutsionalizmning umumiy tavsifi 2. urushdan keyingi institutsionalizm (40-70 y.) institutsionalizmning umumiy tavsifi xix asrning oxiri xx asrning boshida yuzaga kelgan konkret-tarixiy sharoit ta’sirida aqsh sotsial-iqtisodiy jihatdan dunyoda eng rivojlangan mamlakatga aylandi. aynan amerikada birinchi bo`lib erkin raqobatga asoslangan iqtisodiyotning monopolistik iqtisodiyotga o`tishi bilan bog`liq bo`lgan muammolar ancha keskin shaklda namoyon bo`la boshladi. bu aqshda ilk bor antimonopol chora-tadbirlarning ishlab chiqilishiga, ularning xix asrning oxirida mamlakatda qo`llanishilshiga asosiy sabablardan biri bo`ldi. keyinchalik dunyodagi barcha rivojlangan mamlakatlar bunday chora-tadbirlardan keng qo`llana boshladi. xx asrning boshida aqsh iqtisodchi-olimlari iqtisodiyotda kuchayib borayotgan monopolistik tendentsiyalarni tahlil qilgach va o`z mamlakatining «antitrest» siyosatiga ta’sir ko`rsatgach, iqtisoiyot ustidan sotsial nazorat qilish kontseptsiyasiga asos soldi. ularning nazariyasi hozirgi kunda iqtisodiy fanda sotsial institutsional yoki oddiy qilib aytganda institutsionalizm deb ataluvchi yangi yo`nalishni boshlab berdi «institutsionalizm» atamasi asosida «institut» tushunchasi yotadi, u institutsionalistlar tomonidan iqtisodiyotda va undan tashqaridagi rivojlanishda asosiy kuch sifatida ko`riladi. institutsionalizm tarafdorlari …

lar, institutsionalistlar esa moddiy omillar bilan birga iqtisodiyotning harakatlantiruvchi kuchi deb ruxiy, ma’naviy, huquqiy va boshq omillarni hisoblaydilar. boshqacha aytganda, institutsionalizm o`zi tahlil qiladigan predmet sifatida sotsial-iqtisodiy rivojlanishning ham iqtisodiy, ham noiqtisodiy muammolarni ilgari surdi. bunda tadqiqot ob’ekti institutlar-birlamchi yoki ikkilamchi turlarga ajratilmaydi va bir-birlariga qarshi qo`yilmaydi. t. veblen – institutsionalizm asoschisi institutsionalizmning vatani aqsh, uning asoschisi torsten veblen (1857-1929) hisoblanadi. zamonaviy institutsionalizm yo`nalishining dastlabki ko`rinishlari t. veblenning «bekorchilar sinfi nazariyasi» asarida izohlab berilgan. mazkur kitob muallifining fikriga ko`ra, iqtisodiy nazariyalar bilan iqtisodiy reallik o`rtasida juda katta uzilish mavjud. birinchisi, gormoniyaga (muvozanatga) asoslanadi, ikkinchisida uzluksiz evolyutsiya sodir bo`ladi, yashash uchun keskin kurish ketadi. buyumning foydaliligi va unga erishishning qiyin va mushkulligini doimo taqqoslab boruvchi «iqtisodiy odam» modeli shak-shubxasiz eskirdi. haqiqatda esa insonning hatti harakati juda ko`p omillarga bog`liq, ko`pincha ichki qarama-qarshiliklarga. taqlid qilishga va raqiblikka bo`lgan tug`ma moyillik bilan birga, uning hatti harakatiga an’ana, ahloq, urf-odat, shuningdek obro`ga bo`lgan intilish …

irkorlar qo`lida bo`ladi. oldin yagona bo`lgan bu sinf keyinchalik kapital egalariga va ishlab chiqarishni tashkil etuvchilarga bo`linadi. kapital egalarini faqat o`z kapitallariga keladigan foyda qiziqtiradi, ular o`z kapitallarini ishlab chiqarishga qo`ymaydilar, balki faqatgina kreditga beradilar. ularning daromad manbai real sektor emas, balki moliya sohasida aylanib turuvchi qimmatli qog`ozlar hisoblanadi. bu ma’noda kapital egalari bekorchilar sinfini tashkil etadi. ishchilar, shuningdek ishlab chiqarishni tashkil etuvchilar va texnik mutaxassislar unumli sinf hisoblanadilar, ular o`z kapitallariga ega emas va bekorchilar sinfi kreditga qo`ygan vositalardan foydalanib ish yuritadilar. bekorchilar sinfining xukumronlik mavqei barcha iqtisodiyotda kreditning rolini haddan tashqari oshirib yuboradi. kapitalning anchagina qismi chayqovchilik maqsadlarga foydalaniladi va ishlab chiqarishni rivojlantirishga yo`naltirilmaydi. kredit inflyatsiyasi vujudga keladi, uning orqasidan ssudani zudlik bilan qoplash talabi zarurligi kelib chiqadi. natijada ommaviy bankrotlik va turg`unlik yuzaga chiqadi, ular o`zining davom etishi muddati bo`yicha iqtisodiy yuksalish davridan ancha ortib ketadi. bekorchilar sinfi bilan unumli sinf o`rtasidagi antagonizmning echilishi hokimiyatning texnokratlar qo`ligi …

iluvchi ahamiyatga ega. uningcha, bitim (ya’ni huquqiy akt) iqtisodiy tizimning bosh bo`g`ini hisoblanadi. bitim ishtirokchilari sifatida ko`proq individlar emas, balki kasaba uyushmalari va tadbirkorlar ittifoqlari qatnashadilar. bitim o`z tabiatiga ko`ra uning ishtirokchilari manfaatlari ixtilofli bo`lishini taqozo etadi. bunda xakamlik vazifasini davlat o`z zimmasiga oladi. u vujudga keladigan qarama-qarshiliklarni echib beradigan huquqiy mexanizmni ishlab chiqishi lozim. masalan, yollanma ishchilar bilan tadbirkorlar o`rtasida kelib chiqishi mumkin bo`lgan qarama-qarshiliklar kasaba uyushmalari va tadbirkorlarning maqsadga muvofiq o`zaro ta’siri, samarali mehnat huquqi va maxsus hukumat hay’ati faoliyati tufayli echilishi mumkin. j. kommons o`zining ijtimoiy hayotga bo`lgan qarashlarini tajribada realizatsiya qilish maqsadida amerika mehnat federatsiyasi bilan faol hamkorlikda ish yuritdi. 1935 yili uning ta’siri asosida aqshda pensiya ta’minotiga asos solgan «sotsial himoya to`g`risida akt» qabul qilindi. u. mitchell fikriga ko`ra kishilar faoliyatida asosiy harakatlantiruvchi kuch pul hisoblanadi. aynan moliyaviy institutlar inson hatti harakatining xarakterini aniqlab beradi. u. mitchell o`z asarlarida axborotlarni ishlashda statistik tahlil vositalaridan va …

n’yukturaga erishish vositasi bo`lishi kerak. bunda rejalashtirish majburiy xarakterda emas, balki tavsiyali xarakterda bo`lib, u real, erishish mumkin bo`lgan pirovard maqsadlar ko`zda tutilgan ilmiy prognozlashtirishga asoslangan. u. mitchellni aqshda iqtisodiy tadqiqodlar milliy byurosi asoschisi va iqtisodiyotdagi tsiklli hodisalarni birinchilardan bo`lib tadqiqot qilgan iqtisodchi deb tan olinishi unga katta shuhrat keltirdi. u psixologik tahlilni hisobga olgan holda, sotsial-madaniy muammolar bilan birgalikda pul, moliya va kredit omillari sohasidagi iqtisodiyotga davlatning ta’sir ko`rsatishi mumkin va zarur deb hisobladi. urushdan keyingi institutsionalizm (40-70 y.) institutsionalistlar asta-sekin boshqa iqtisodiy maktablar talqin qila boshlagan iqtisodiy muammolarni tahlil qila boshladilar. lekin bunda ular o`z tahlilini har xil siyosiy va sotsial madaniy institutlarni hisobga olgan holda olib bordilar. asosiy e’tibor ijtimoiy samaradorlik va ijtimoiy xarajatlar tushunchasiga berila boshladi. j.k. gelbreyt: «yangi industrial jamiyat kontseptsiyasi» ikkinchi jahon urushidan keyin sof institutsionalizm bir oz susaydi, ammo jon kennet gelbreyt (1909 yil tug`ilgan) asarlarida bir muncha o`zgargan shaklda qaytadan tiklandi. uning …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "institutsionalizm"

1705052611.doc institutsionalizm reja: 1. institutsionalizmning umumiy tavsifi 2. urushdan keyingi institutsionalizm (40-70 y.) institutsionalizmning umumiy tavsifi xix asrning oxiri xx asrning boshida yuzaga kelgan konkret-tarixiy sharoit ta’sirida aqsh sotsial-iqtisodiy jihatdan dunyoda eng rivojlangan mamlakatga aylandi. aynan amerikada birinchi bo`lib erkin raqobatga asoslangan iqtisodiyotning monopolistik iqtisodiyotga o`tishi bilan bog`liq bo`lgan muammolar ancha keskin shaklda namoyon bo`la boshladi. bu aqshda ilk bor antimonopol chora-tadbirlarning ishlab chiqilishiga, ularning xix asrning oxirida mamlakatda qo`llanishilshiga asosiy sabablardan biri bo`ldi. keyinchalik dunyodagi barcha rivojlangan mamlakatlar bunday chora-tadbirlardan keng qo`llana boshladi. xx asrning boshida aqsh...

DOC format, 77.5 KB. To download "institutsionalizm", click the Telegram button on the left.

Tags: institutsionalizm DOC Free download Telegram