klassik iqtisodiy maktabning rivojlanishi

DOC 154.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1698317992.doc klassik iqtisodiy maktabning rivojlanishi reja: 1. iqtisodiy fan asoschisi - adam smit a. smit va uning «odamlar boyligi…» asari 2. d. rikardoning iqtisodiy ta’limoti 3. j.b. seyning iqtisodiy ta’limoti 4. t. maltusning iqtisodiy ta’limoti «davlatni badaviylikning eng quyi bosqichidan farovonlikning eng yuqori bosqichiga ko`tarish uchun faqatgina tinchlik, engil soliqlar va boshqaruvdagi sovuqqonlik kerak, qolganlarning barchasi tabiiy harakat tufayli bo`ladi». (a. smit) iqtisodiy fan asoschisi - adam smit a. smit va uning «odamlar boyligi…» asari buyuk shotlandiya iqtisodchisi adam smitning «odamlar boyligining tabiati va sabablari to`g`risida tadqiqot» asari zamonaviy iqtisodiy fanining boshlanishi hisoblanadi. a. smit o`z davridagi iqtisodiy bilim va kontseptsiyalarini umumlashtirdi va sistemaga tushirdi. u xo`jalik hayotining asosiy sohalarini tavsiflab beruvchi bir butun nazariya yaratdi. adam smit (1723-1790) - buyuk shotlandiyalik iqtisodchi, klassik siyosiy iqtisodning atoqli namoyondasi hisoblanadi. u kerkoldi shahrida bojxona chinovnigi oilasida dunyoga keldi. glazgo va oksford universitetlarida ta’lim oldi. u yerda adabiyot, tarix, falsafa fanlari bilan …

ancha ko`p bo`lgan. sayohat chog`ida u shvetsariyada valter, frantsiyada fiziokratlar f. kene, a. tyurgo, d. alamber va boshqa atoqli olimlar bilan uchrashdi, ularning ishlari bilan tanishdi. bu uchrashuvlar a. smiting dunyoqarashini shakllanishiga katta ta’sir ko`rsatdi. 1766 yilda u o`z yurtiga kaytib keldi va «odamlar boyligining tabiati va sabablari to`g`risida tadqiqot» nomli asosiy asarini yozishga kirishdi. bu asar 1776 yil martda chop etildi. asarda insoniyat tomonidan oldin yaratilgan iqtisodiy bilimlar umumlashtirildi va umumiy nazariy printsiplar asosida iqtisodiy fan tizimiga aylandi. a. smitning bu asari besh qismdan (kitobdan) iborat bo`lib, birinchi qismida qiymat va qo`shimcha daromad muammolari tadqiq etildi, ikkinchisida - kapital jamg`arilishi va uning funktsional shakllari, uchinchisida - kapitalizm rivojlanishining tarixiy shart-sharoitlari ko`rsatib berildi, to`rtinchisida -merkantilizm va fiziokratlar ta’limotiga bo`lgan o`zining munosabatlari aks etildi, beshinchi qismida davlat moliyasi savollari ko`rib chiqildi. bu asar a. smit hayot paytidayoq to`rt marta qayta nashr etildi. u nafaqat angliyada, balki chet ellarda ham zo`r qiziqish …

lab chiqarish ustaxonasi misoli yordamida asoslab beradi. ustaxonada o`n kishi ishlaydi. ular o`rtasida mehnat taqsimlangan: biri simni tortadi, ikkinchisi uni to`g`rilaydi, uchinchisi kesadi, to`rtinchisi uchini o`tkirlaydi va h. bir kunda bu o`n kishi 48000 to`g`nog`ich, ya’ni xar bir kishi 4800 donadan to`g`nog`ich ishlab chiqaradi. agar ular bir birlariga bog`liq bo`lmagan holda ishlaganlarida, ularning hech qaysisi bir kunda 20 dan ko`p to`g`nog`ich tayyorlay olmagan bo`lar edi. demak, ixtisoslashuv tufayli mehnat unumdorligi 240 barovardan ko`proq oshgan. a. smitning fikri bo`yicha mehnat taqsimoti - bu milliy mahsulot yaratish jarayonida odamlar o`rtasida hamkorlikni amalga oshirishning juda qulay shakli hisoblanadi. ixtisoslashuv tufayli mehnat jarayonini amalga oshirishda kishilarning chaqqonligi ortadi; ular vaqtni tejaydilar, negaki doimo bir ish turidan boshqasiga o`tishga hojat bo`lmaydi; ular o`z faoliyatlarini takomillashtirish, ixtiro qilish uchun katta imkoniyatlarga ega bo`ladilar. taraqqiyot va jamiyat farovonligining haqiqiy manbai «tabiat in’omi» emas (fiziokratlar hisoblaganlaridek), balki aynan mehnat taqsimotidir. shu bilan birga ixtisoslashuvni chuqurlashtirish imkoniyatlari cheklangan bo`ladi, …

tirish bilan bog`liq bo`lgan mehnatni unumli mehnatga kiritgan. bunga o`qituvchilarning, yuristlarning, xarbiylarning, ma’muriyatning, yozuvchilarning va shu kabilarning ko`rsatayotgan xizmatlari kirmaydi. ikkinchidan, a. smit iqtisodiyotda qishloq xo`jaligi sohasining ustunligi g`oyasidan qutula olmagan. u xunarmandlar va savdogarlar mehnatini yer egalari mehnatiga nisbatan kam unumli bo`ladi, deb tasdiqlaydi. negaki oxirgisiga tabiat «yordam» beradi va «dehkonchilikka qo`yilgan kapital haqiqiy boylikga va daromadga ancha ko`p qiymat qo`shadi». bunda a. smitning ta’kidlashicha, iqtisodiyotning rivojlanib borishi bilan sanoat tovarlari bahosi pasayib borish tendentsiyasiga, qishloq xo`jaligi mahsulotlari bahosi esa o`sish tendentsiyasiga ega. shuning uchun, uning fikricha, qishloq xo`jaligiga qo`yilgan kapital ancha foydali hisoblanadi. agar o`sha davrda angliyada manufaktura sanoati rivojlana boshlaganini va hatto birinchi yuqori unumli fabrikalarning paydo bo`lganligini hisobga oladigan bo`lsak, a. smitning bu xatosini tushunish yana ham qiyinlashadi. uning unumli mehnat kontseptsiyasida izchillikning yo`qligi, ishlab chiqarish jarayonidagi kapital rolini etarlicha tushunmaganligi natijasidir. u, xususan, kapitaldan keladigan daromad sifatidagi foizni inkor etadi, foydani esa tadbirkorlik riski kompensatsiyasi …

di. odamlar ko`p o`tmay natural ayirboshlashning noqulayliklarini seza boshlaydilar va pul rolini bajaruvchi tovarlardan asta-sekin foydalanishga o`tadilar. keyin pul birligini yaratishga davlat hokimiyati jalb qilindi va uning huquqiy holati o`rnatildi. jamiyat uchun natural ayirboshlashdan ko`ra, pulli ayirboshlash foydali bo`ldi. shuning uchun pulli ayirboshlashga o`tish milliy boylikni ko`paytirishga imkoniyat yaratib berdi. kapitalni tashkil etish jarayoni ham o`z-o`zidan g`ayriixtiyoriy bo`ladi. odamlarning jamg`armaga bo`lgan tabiiy intilishlari, jamiyatga o`z kapitalini ko`paytirish imkonini beradi, negaki jamg`arma investitsiyaning zaruriy sharti hisoblanadi. kapitalning o`sishi - millat boyligini ko`paytirishning uchinchi (mehnat taqsimoti va puldan foydalanish bilan birga) asosiy omili: kapital qancha ko`p bo`lsa, ishchilarni boqish va ularni ixtisoslashtirish imkoniyati shuncha ko`p bo`ladi. buning ustiga kapitalning o`sishi ayrim vaziyatlarda boylikni ko`paytirishning yagona vositasi bo`lishi mumkin. shuning uchun a. smit tejamkorlikni qo`llab-quvvatlaydi. uning yozishicha «har bir isrofgar jamiyat boyligining dushmani, har qanday tejamkor odam - jamiyatga muruvvat ko`rsatuvchidir». iqtisodiy liberalizm kontseptsiyasi jamiyatdagi mehnat taqsimoti odamlarni bir birlari bilan bog`lab turuvchi …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "klassik iqtisodiy maktabning rivojlanishi"

1698317992.doc klassik iqtisodiy maktabning rivojlanishi reja: 1. iqtisodiy fan asoschisi - adam smit a. smit va uning «odamlar boyligi…» asari 2. d. rikardoning iqtisodiy ta’limoti 3. j.b. seyning iqtisodiy ta’limoti 4. t. maltusning iqtisodiy ta’limoti «davlatni badaviylikning eng quyi bosqichidan farovonlikning eng yuqori bosqichiga ko`tarish uchun faqatgina tinchlik, engil soliqlar va boshqaruvdagi sovuqqonlik kerak, qolganlarning barchasi tabiiy harakat tufayli bo`ladi». (a. smit) iqtisodiy fan asoschisi - adam smit a. smit va uning «odamlar boyligi…» asari buyuk shotlandiya iqtisodchisi adam smitning «odamlar boyligining tabiati va sabablari to`g`risida tadqiqot» asari zamonaviy iqtisodiy fanining boshlanishi hisoblanadi. a. smit o`z davridagi iqtisodiy bilim va kontseptsiyalarini um...

DOC format, 154.0 KB. To download "klassik iqtisodiy maktabning rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: klassik iqtisodiy maktabning ri… DOC Free download Telegram