ayiruv va nafas tizimlari

PPTX 38 pages 2.2 MB Free download

38 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.2 MB

File type PPTX

Pages 38

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 38

valeologiya kecha, bugun, ertaga vchera, segodnya, zavtra 7. ma’ruza. ayiruv va nafas tizimlarining yosh xususiyatlari va gigiyenasi. reja: 1. ayruv jarayonlarining ahamiyati. 2. buyraklar tuzilishi va ularni yosh xususiyatlari. 3. siydik hosil bo’lish mexanizmi. 4. turli yoshdagi bolalar sutkalik siydik miqdori. 5. bolalarda tunda siydik tuta olmaslik, uning kelib chiqish sabablari. 6. siydik tanosil organlari gigiyenasi. 7. salomatlik haqida tushuncha. 8. tug’ma va hayot davomida orttirilgan immunitet. 9. nafas organlarining yosh xususiyatlari va gigienasi. 10. nafas olishning ahamiyati va vazifasi. 11. tashqi va ichki nafas olish. 12. o‘pkaning tiriklik sig‘imi. uning yosh xususiyatlari. 13. o’pka ventelyatsiyasi. uning yoshga, jismoniy mashqqa bog’liqligi. 14. muskul ishi vaqtida nafas olish. 15. nafas gigiyenasi. ayruv jarayonlarining ahamiyati. moddalar almashinuvi jarayonlarida parchalanish mahsulotlari hosil bo’ladi. bu mahsulotlarning bir qismi organizm tomonidan o’zlashtirilsa, qolganlari esa undan chiqarib tashlanadi. tirik organizm ichki muhit barqarorligini saqlash uchun, organizmga kirgan ozuqa moddalar, suv, havo va boshqa moddalarning ahnashinish qoldiqlarini …

2 / 38

alar ajraladi. ichaklar orqali hazm bo'lmagan oziq moddalar qoldiqlari, metall tuzlari, qisman suv, ba’zi dorilar va organik bo'yoqlarning qoldiqlari ajraladi. buyrak orqali esa organizmdan ortiqcha suv, tuzlar, mineral moddalar, to‘qima va hujayralarda modda almashinish qoldiqlari, siydik kislotasi, ammiak, mochevina, kreotinin va iste’mol qilingan dori qoldiqlari ajraladi. buyraklar qonning ma’lum o’lchamdagi doimiy reaksiyasini ta’min etadi. qonda almashinuv mahsulotlarining kislotali yoki ishqorli mahsulotlari jamlanib qolsa, buyraklar orqali o’shalarga mos tuzlarning ortiqcha qismini chiqarib yuborilishini tezlashtiradi. qon reaksiyasining doimiyligini ta’minlashda buyraklar tomonidan sintezlanadigan ammiak kislotali moddalar tarkibidagi natriy va kaliyni o’rni almashtirishi ayiruv jarayonidagi buyraklarni rolini yanada oshirdi. bu paytda ammoniy tuzlari hosil bo’lib ular siydik tarkibida chiqarib yuboriladi, natriy va kaliylar organizm ehtiyojlari uchun saqlab qolinadi. buyrak faoliyati faqat qoldiq moddalarni tasliqariga chiqarib tashlashdan iborat emas, bundan tashqari bir necha hayotiy muhim vazifalarni bajarishda ham ishtirok etadi; - qon va boshqa ichki muhit suyuqliklarining hajm muvozanatini saqlashda; - bu suyuqliklarni osmotik muvozanatni …

3 / 38

assasi 120 g ga yaqin. buyraklar umurtqa pog’onasining bel qismida ya’ni i va ii bel segmentlari darajasida joylashgan. o’ng buyrak chap buyrakdan 2-3 sm pastda joylashgan. har bir buyrakning yuqorigi uchida buyrak usti bezlari yotadi. buyrakning ichki botiq chekkalarida chuqur kesmalar bor, bular buyraklar darvozalaridir. bu yerdan buyrak arteriyasi kirsa, buyrak venasi va siydik yo’li chiqadi. buyrak moddalari juda yengil ajraladigan fibrozli kapsula bilan zich qoplangan. tashqi tomondan buyraklar yog’li kletchatka qatlami – yog’li kapsula joylashgan. buyraklarda qon bilan kelgan moddalardan siydik hosil bo’ladi. buyrakni bo‘ylamasiga kesib qaralganda, uning to'qimasi ikki qavatdan; tashqi qoramtir po‘st qavat va ichki oqimtir magiz qavatdan iborat ekanligi ko‘rinadi. buyrak to'qimasi murakkab mikroskopik tuzilishga ega bo’lgan nefronlardan tashkil topgan. har qaysi buyrakda 1 mln. atrofida nefron bor. nefronlar buyrakning ish boshqaruvchi asosiy tuzilmasi hisoblanadi. ular murakkab tuzilgan. unda tashqi ancha qoramtir po’stloq qatlami va ichki, mag’iz qatlami farqlanadi. buyrakning po‘st qavatida voronka shakldagi shumlyanskiy kapsulasi …

4 / 38

boshlanib, buyrakning po‘st qavatidan mag’iz qavatiga o‘tadi. buyrakning mag’iz qismida kalavasimon kanalcha to‘g‘rilanib, yuqoriga buriladi. bu burilish joyi genli qovuzlogi deb ataladi. so‘ngra u yana buyrakning po‘st qavatiga o‘tib ikkinchi tartib egri-bugri kalavasimon kanalchani hosil qiladi. u chiqaruvchi kanalga tutashadi. yig’uvchi buyrak naychalari birikib umumiy chiqaruv yo’lini hosil qiladi. bu yo’llar buyrakning mag’izli qatlam orqali piramidaning uchiga qarab o’tadi. har qaysi 2-3 buyrak piramidasi o’zining uchlari bilan qo’shilishib birgalikda so’rg’ichlar hosil qiladi. so’rg’ichlarda juda ko’plab teshikchalar bo’lib, ular bilan chiqaruvchi naychalar tamom bo’ladi va ular kosachaga ochiladi. kosachalar siydik chiqaruvchi yo’llarning boshlanishi hisoblanadi. kichik buyrak kosachalari, birbirlariga qo’shilib, 2-3 ta katta buyrak kosalarini hosil qiladi, ular ham o’z navbatida buyrak jomiga o’tadi. buyrak jomi –voronka shaklidagi nozik devorli puch holdagi bo’shliqdir. siydik buyrak jomidan siydik pufagi bilan tutashgan siydik yo’llariga tushadi. bitta nefrondagi kanalchalarning umumiy uzunligi 35-50 mm ni tashkil etadi. kalavasimon kanalchalarning uzunligi 120 km, atrofida bo’ladi. chiqaruvchi kanal …

5 / 38

ri boshlanadi. ular bir-biri bilan qo'shihb, buyrak venasini hosil qiladi. siydik yo’li buyrak jomidan boshlanib, qorinning orqa devori bo‘ylab pastga tushadi va siydik pufagiga tutashadi. siydik yo’lininig uzunligi katta odamda 30 sm bo’lib, uning devori uch qavatan: ichki - shilliq qavat, o‘rta-muskul qavat va tashq-seroz qavatdan iborat. buyrakda filtrlanib hosil bo’lgan siysiydik yo’li orqali siydik pufagiga uzluksiz quyilib turadi. siydik pufagi (qovuq) qorinning pastki qismida chanoq sohasida joylashgan bo’lib, uning hajmi katta odamda 500-700 ml bo’ladi. siydik pufagining devori ham uch qavatdan: ichki shilliq, o‘rta-muskul, tashqi seroz qavatdan iborat. uning tub qismida uchta teshikcha bo’lib, ularning ikkitasi o‘ng va chap buyraklardan siydik yo’llarining quyilish joyi, bittasi siydik kanalining chiqish joyi. siydik pufagi to’lgandan so‘ng, uning devori taranglashib, sezuvchi retseptorlarni qo‘zg‘atadi, hosil bo’lgan impuls oldin orqa miyaga, undan bosh miya yarim sharlariga boradi va odamda siydik chiqarish refleksi yuzaga keladi. harakatlantiruvchi nervlarning qo‘zg‘alishi orqali siydik pufagi devorining silliq muskullari qisqarib, unda …

Want to read more?

Download all 38 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ayiruv va nafas tizimlari"

valeologiya kecha, bugun, ertaga vchera, segodnya, zavtra 7. ma’ruza. ayiruv va nafas tizimlarining yosh xususiyatlari va gigiyenasi. reja: 1. ayruv jarayonlarining ahamiyati. 2. buyraklar tuzilishi va ularni yosh xususiyatlari. 3. siydik hosil bo’lish mexanizmi. 4. turli yoshdagi bolalar sutkalik siydik miqdori. 5. bolalarda tunda siydik tuta olmaslik, uning kelib chiqish sabablari. 6. siydik tanosil organlari gigiyenasi. 7. salomatlik haqida tushuncha. 8. tug’ma va hayot davomida orttirilgan immunitet. 9. nafas organlarining yosh xususiyatlari va gigienasi. 10. nafas olishning ahamiyati va vazifasi. 11. tashqi va ichki nafas olish. 12. o‘pkaning tiriklik sig‘imi. uning yosh xususiyatlari. 13. o’pka ventelyatsiyasi. uning yoshga, jismoniy mashqqa bog’liqligi. 14. muskul ishi vaqtida nafas...

This file contains 38 pages in PPTX format (2.2 MB). To download "ayiruv va nafas tizimlari", click the Telegram button on the left.

Tags: ayiruv va nafas tizimlari PPTX 38 pages Free download Telegram