sezgi va idrok

DOC 42 pages 246.5 KB Free download

42 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 246.5 KB

File type DOC

Pages 42

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 42

beshinchi bo'lim bilish jarayonlari sezgi reja: 1. sezgi to`g`risida umumiy tushuncha. 2. sezgiiarning uimimiy qonuniyatlari va sezgirlik 3. sezgining neyrofiziologik asoslari 4. sezgi turlarining psixologik tavsifi sezgi to`g`risida umumiy tushuncha. jahon psixologiyasi fani ma`lumotlarining ko`rsatishicha, sezish oddiy psixik bilish jarayoni hisoblanib, moddiy qo`zg`atuvchilarning muayyan retseptorlarga bevosita ta`sir etishi orqali mavjud olamdagi narsa va hodisalarning ayrim xususiyatlarini, shuningdek, inson organizmining ichki holatlarini aks ettirishdan iborat bilishning dastlabki bosqichidir. sezgi biosfera va neosferada harakatlanuvchi jamiki narsalarning, xoh mikro, xoh makro tuzilishidan qat`iy nazar, sezgi organlariga ta`sir qilish natijasining sodda obrazlar, timsollarning ayrim tarkibiy xususiyatlar sifatida aks etishidir. inson atrof-muhitdagi moddalar shaklini, harakatlar ko`rinishini, ularning xossalarini olziga xos xususiyatlarini sezgi organlari yordamida biladi. sezgilar to`g`risidagi ilmiy ta`limotlarga ko`ra narsa va ularning xossalari, tarkibiy qismlari, xususiyatlari, shakllari, harakati birlamchi hisoblanib, sezgilarning o`zi esa tashqi va ichki qo`zg`atuvchilarning sezgi a`zolariga ta`sir ko`rsatishining mahsulidir. ma`lumotlarga qaraganda, sezgilar moddiy borliqning, voqelikning haqqoniy tasvirini in`ikos qiladi, binobarin, moddiy …

2 / 42

eptordan; 2) analizatorlarning periferiya qismini markaziy qism bilan bog`lovchi afferent (markazga intiluvchi asab tolasi), o`tkazuvchi asab yo`llaridan; 3) periferiya qismlaridan keluvchi nerv impulslari qayta ishlanuvchi analizatorlarning miya po`stlog`idagi qismlaridan iboratdir. boshqacha aytganda, periferik nervlarning uchlari (ko`z, quloq, teri, burun kabilar), ta`sirotni eltuvchi (afferent), javob qaytaaivchi (efferent) nerv tolalari, analizatorlarning orqa va bosh miya markazlari analizatorini tashkil qiladi. jahon psixologiyasi fani so`nggi yutuqlari hamda atamalariga qaraganda sezgilar quyidagicha tasniflanadi (ushbu tasniflanishning dastlabki ko`rinishi ingliz olimi ch.sherringtonga tegishlidir): 1) tashqi muhitdagi narsa va hodisalarning xususiyatlarini aks ettirishga moslashgan hamda retseptorlarga gavdaning tashqi qismiga joylashgan sezgilar, ya`ni eksterio-retseptiv sezgilar (retseptorlar); 2) ichki a`zolar holatlarini in`ikos etuvchi hamda retseptorlari ichki a`zolarida, to`qimalarida joylashgan sezgilar, ya`ni interoretseptiv sezgilar; 3) gavdamiz va tanamizning holati hamda harakatlari haqida ma`lumot beruvchi, muskullarda, bog`lovchi paylarda, mushaklarda joylashgan sezgilar, ya`ni proprioretseptiv sezgilar. birinchi turkum sezgilarni ko`rish, eshitish, hidlash, teri-tuyush, ta`m-maza kabi turlar tashkil qiladi. ko`rish 380 dan 770 gacha millimikron …

3 / 42

gilar o`rtasidagi oraliq sezgilar sifatida namoyon bo`ladi. psixologiyada mazkur sezgilarning subyektiv ravishda paydo bo`lishi yetarli darajada chuqur o`rganilmagan, shu bois uiar ,,noma`lum hislar" doirasiga kiritiigan. ular to`g`risidagi bilimlar bilan tanishish, o`zgarishlarni tekshirish ,,kasalliklarning ichki manzarasi"ni ifodalashda muhim o`rin tutadi. ichki a`zolarning xastaligida vujudga keluvchi mazkur holatlar ichki kasailiklarni tashxis qilishda alohida ahamiyat kasb etishi turgan gap (a.r.luriya tadqiqotlaridan). bunday xususiyatli ixtiyorsiz sezgilar insonda juda erta uyg`onadi, shuningdek, ularning ifodalanishi ham o`ziga xos shakllarga ega. chunonchi, ular ,,oldindan his qilish" sifatida paydo bo`lib, hatto inson ularni ta`riflab berish imkoniyatiga qodir emas, ko`pincha ushbu kechinmalar tushda ayon berib, qaysidir kasallik xurujidan darak beradi, xolos. ular insonning kayfiyatida, emotsional reaksiyalari o`zgarishida ko`zga tashlanadi, shu tufayli bola xatti-harakatining keskin o`zgarishiga sabab bo`ladi. chunki, bola o`z tana a`zolaridagi ichki holatlarning o`zgarishini anglash, sezish, his qilish uquviga ega emas, shu bois buni undagi xatti-harakatning umumiy o`zgarishidan sezish mumkin. bu hodisaga misol tariqasida quyidagi voqclikni keltirish mumkin: …

4 / 42

babli tibbiyot psixologiyasida interoretseptiv sezgilar ham muhim o`rin tutadi. somatik va visperal jarayonlar, ruhiy holatlar o`rtasidagi munosabatlarni o`rganish imkonini yaratadi. k.m.bikov, v.n.chernigovskiylar tomonidan interotseptiv sezgilarning fiziologik mexanizmlari interotsepsiya bilan birgalikda atroflicha o`rganilgan. bularning barchasi shartli reflektor faoliyati mexanizmlaridan kelib chiqqan holda sharhlab berilgan. proprioretseptiv sezgilar tana dvigatel apparatining va gavdaning fazodagi holati to`g`risida signallar bilan ta`minlab turadi. ular inson harakatining regulatorini va afferent asosini tashkil qiladi. periferik retseptorlar muskullarda, paylardava bo`g`imlarda joylashgan bo`lib, maxsus tanacha shakliga egadir. mazkur tanachalar puchchini tanachalari deb ataladi. tanachalarda vujudga keluvchi qo`zg`atuvchilar muskullarning taranglashuvi natijasida va bo`g`imlar holatining o`zgarishida, nerv tolalari yordamida orqa miyaning orqa ustunidagi oq suyuqliklarga yetkaziladi. qo`zg`ovchilar burdak va goll yadrosining quyi bo`limlariga yetib keladi va undan po`stloq osti tugunlaridan o`tib, bosh miya katta yarim-sharining qorong`ilashgan zonasida o`z harakatini yakunlaydi. proprioretseptorlar harakatning afferent asosi ekanligini a.a.orbeli, p.k.anoxin (hayvonlarda), n.a.bern-shteyn (odamlarda) o`rganganlar. psixologik ma`lumotlarga ko`ra, gavdaning fazodagi holati sezgirligi statik sczgilarda o`z ifodasini …

5 / 42

nni kesib o`tish payti va hokazo. xuddi shunday holat uchishda ham yuzaga kelishi mumkin. patologiya holatida ham xuddi shunday jarayonga duch kelinadi. ekstroretseptiv sezgilar modallikdan (5 tadan) tashqarisi intermodal nospetsifik sezgi turkumlariga ajratiladi. masalan, eshitish a`zosi orqali bir soniyada 10 — 15 tebra-nishni sezish mumkin, lekin quloq bilan etnas, balki suyaklar yordamida (miya qopqog`i, tirsak, tizza uchlari orqali) payqash — vibratsiya sezgirligi deyiladi. masalan, karlar-ning tovushlarni idrok qilishi, pianinoni ushlab turish, pol yoki mebelning harakati kabilar. odatda, vibratsion sezgirlik intermodal sezgi deb ham nomlanadi. intermodalning boshqa bir ko`rinishi mana bunday holatda namoyon bo`ladi: a) hid, ta`m va maza sezgilarida; b) o`ta kuchli tovushda, o`ta yorug`iikda; d) tricheminal, ya`ni uch xil ta`sirning uyg`unlashgan, integrativ holati va shu kabilarda. sezgining o`ziga xos bo`lmagan shakli — terining foto sezgirligi, ya`ni ranglarning nozik jilolarini ajratish hamda qo`l uchlari bilan sezish orqali ro`yobga chiqadi. terining foto sezgirligi a.n.leontyev tomonidan kashf qilingan bo`lib, bu narsa ko`pgina …

Want to read more?

Download all 42 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sezgi va idrok"

beshinchi bo'lim bilish jarayonlari sezgi reja: 1. sezgi to`g`risida umumiy tushuncha. 2. sezgiiarning uimimiy qonuniyatlari va sezgirlik 3. sezgining neyrofiziologik asoslari 4. sezgi turlarining psixologik tavsifi sezgi to`g`risida umumiy tushuncha. jahon psixologiyasi fani ma`lumotlarining ko`rsatishicha, sezish oddiy psixik bilish jarayoni hisoblanib, moddiy qo`zg`atuvchilarning muayyan retseptorlarga bevosita ta`sir etishi orqali mavjud olamdagi narsa va hodisalarning ayrim xususiyatlarini, shuningdek, inson organizmining ichki holatlarini aks ettirishdan iborat bilishning dastlabki bosqichidir. sezgi biosfera va neosferada harakatlanuvchi jamiki narsalarning, xoh mikro, xoh makro tuzilishidan qat`iy nazar, sezgi organlariga ta`sir qilish natijasining sodda obrazlar, timsollarning ayr...

This file contains 42 pages in DOC format (246.5 KB). To download "sezgi va idrok", click the Telegram button on the left.

Tags: sezgi va idrok DOC 42 pages Free download Telegram