sezgi va idrok

PDF 27 pages 672,8 KB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklash

Hajmi 672,8 KB

Fayl turi PDF

Pages 27

Updated Dek 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

8-mavzu. sezgi. idrok. diqqat reja: 8.1. sezgilar haqida umumiy tushuncha. sezgilarning klassifikatsiyasi va turlari. 8.2. sezgi qonuniyatlari (adaptatsiya, sinesteziya, sensibilizatsiya, kompensatsiya). 8.3. idrok haqida tushuncha. idrok xususiyatlari va qonuniyatlari. 8.4. idrokda ob’ekt va fon, appersepsiya, idrokning konstantligi. idrokda illyuziya va gallyutsinatsiya. vaqt, harakat va fazoni idrok qilish. 8.5. diqqat haqida tushuncha. diqqatning nerv-fiziologik asoslari. 8.6. diqqat faoliyat sifatida. diqqatning turlari. diqqatning xususiyatlari. 8.7. diqqatning rivojlanishi. diqqatning buzilishi. diqqatni rivojlantirish mashqlari. amaliy tavsiyalar. tayanch so’z va iboralar: sezgi, idrok, xotira, analizator, retseptor, nerv tola, sezgi turi: ko’rish, eshitish, hid bilish, tam bilish, teri-taktil, muskul-harakat, statik, organik; sezgi qonuniyati: sezgirlik, sinezteziya, sensibilizatsiya, adaptatsiya, persepsiya, anglash, ong faoliyati, umumlashtirish, yaxlitlik, predmetlilik, ob`ekt, fon, apperspsiya, konstantlik, illyuziya, gallyutsinatsiya, idrok turi: vaqt, harakat, fazni idrok qilish, diqqat, to’planganlik, yo;nalganlik, fiziologik asos, optimal qo’zg’alish o’chog’i, refleks, diqqat turi: ixtiyorsiz, ixtiyoriy, ixtiyoriydan so‘nggi diqqat, diqqat xususiyati: kuchi, bo‘linishi, ko’lami, taqsimlanishi. 8.1. sezgilar haqida umumiy tushuncha. sezgilarning klassifikatsiyasi …

2 / 27

ilishi natijasida ko‘rish sezgisi, har xil tezlik va kuchlanishdagi havo to‘lqinlarining quloqimizga ta’sir etishi natijasida eshitish sezgisi, nafas olish paytida havo bilan birga burun bo‘shlig‘iga kirgan har turli modda zarrachalarining ta’siri natijasida hid sezgisi, biror narsani qo‘limiz yoki badanimizga tegib ta’sir etish natijasida teri (taktil - biror narsaning terimizga tegishi) yoki bosim sezgisi va shu kabi sezgilar har doim hosil bo‘ladi. demak, sezgi deb- atrofimizdagi narsa va hodisalarning sezgi a’zolarimizga bevosita ta’sir etishi natijasida ularning ayrim belgi va xususiyatlarini miyamizda aks ettirilishini aytamiz. sezgi bilish jarayonlari ichida oddiy psixologik jarayon bo‘lib, tashqi olamdagi narsa va hodisalarni aks ettiradi. tashqi olamdan kelayotgan qo‘zg‘atuvchilarning muayyan reseptorlarga bevosita ta’sir etish orqali ayrim belgi va xususiyatlarni va organizm ichki holatini aks ettiradi. ma’lumki, insondan sezishning dastlabki bosqichi hissiy bilishdan boshlanib, keyinchalik u mantiqiy bilishga o‘tadi. sezgi ham oddiy psixologik jarayon bo‘lgani bilan uning yuzaga kelishi o‘z-o‘zidan hosil bo‘lmaydi. ular jumlasiga quyidagilar kiradi:  sezgi …

3 / 27

hki holatida ham amalga oshiriladi. sezgi nerv tizimining u yoki bu qo‘zg‘atuvchidan ta’sirlanuvchi reaksiyalari tarzida hosil bo‘ladi va har qanday psixik hodisa kabi reflektorlik xususiyatiga egadir. sezgilarning nerv - fiziologik asosini qo‘zg‘atuvchining o‘ziga aynan o‘xshaydigan analizatorga ta’siri natijasida hosil bo‘ladigan nerv jarayoni tashkil qiladi. shuningdek, sezgilarning nerv fiziologik asosini o‘rganishda i.p.pavlov ta’biri bilan aytganda analizator apparati tashkil etadi. analizator - tashqi va ichki muhitdan keladigan ta’sirotlarni qabul qilib olib, fiziologik jarayon bo‘lgan qo‘zg‘alishni psixik jarayonga, ya’ni sezgilarga aylantiruvchi nerv mexanizmlari tizimi. analizator apparati 3 qismdan tashkil topgan bo‘lib, ular quyidagilardan iborat:  periferik (reseptor) - tashqi quvvatni nerv jarayoniga o‘tkazadigan maxsus transformator qismi;  analizatorning periferik bo‘limining markaziy analizator bilan bog‘laydigan yo‘llarni ochadigan afferent (markazga intiluvchi) va efferent (markazdan qochuvchi) nervlar;  analizatorning periferik bo‘limlaridan keladigan nerv signallarining qayta ishlanishi sodir bo‘ladigan qobiq osti va qobiq bo‘limlari. analizatorning qobiq bo‘limida reseptor hujayralarining asosiy qismi jamlangan o‘zak, ya’ni markaziy qism va …

4 / 27

ta’sirotni miyaga olib boruvchi nerv yo‘llari va effektordan tarkib topgandir. reflektor yoyi elementlarning o‘zaro munosabati murakkab organizmning tevarak-atrofdagi olamda to‘g‘ri mo‘ljal olishning organizmning yashash sharoitlariga muvofiq tarzdagi faoliyatining negizini ta’minlaydi. sezgilar qaysi a’zolar yordamida hosil qilinishiga qarab, quyidagi turlarga, ya’ni ko‘rish, eshitish, hid bilish, ta’m bilish, teri, muskul-harakat, organik sezgilarga ajratiladi. ular sezgi a’zolari qaerda joylashganligiga qarab tavsiflanadi. jahon psixologiyasi fanining so‘nggi yutuqlari hamda atamalariga binoan sezgilar quyidagicha klassifikasiya qilinadi. ushbu tasniflanishning dastlabki ko‘rinishi ingliz olimi ch.sherringtonga taalluqlidir. u reseptorning qaerda joylashganligiga qarab, sezgilarni uch turga bo‘ladi:  tashqi muhitdagi narsa va hodisalarning xususiyatlarini aks ettirishgamoslashgan hamda reseptorlari tananing sirtqi qismida joylashgan sezgilar, ya’ni ekstroretseptiv sezgilar;  ichki tana a’zolari holatlarini aks ettiruvchi hamda reseptorlari ichki tana a’zolarida, to‘qimalarda joylashgan sezgilar, ya’ni interoretseptiv sezgilar.  tanamiz va gavdamizning holati hamda harakatlari haqida ma’lumot (axborot, xabar) beruvchi muskullarda, bog‘lovchi paylarda, mushaklarda joylashgan sezgilar, ya’ni proprioretseptiv sezgilar. sezgilarning tasnifi va bu boradagi …

5 / 27

tashlanadi, bolada esa xatti-harakatning keskin o‘zgarishiga sabab bo‘ladi. chunki bola tana a’zolaridagi ichki holatini anglash, his qilish imkoniyatiga ega emas. shuning uchun undagi xatti- harakatning umumiy o‘zgarishi belgilardan buni sezish mumkin. interoretseptiv sezgilar organizmdagi ichki jarayonlarni o‘zaro o‘rin almashtirish muvozanatini ta’minlab turishning asosi hisoblanadi. bu jarayonni bir so‘z bilan aytganda, organizmdagi jarayonlarni o‘zaro o‘rin almashib turishning gemostazi (barqarorligi) deb ataladi. shuningdek, mazkur sezgilar insonda yuzaga keladigan puls, zo‘riqish, affekt holatlarini yo‘qotish, tug‘ilib kelayotgan mayllarni qondirish bilan bog‘liq vazifani bajaradi. natijada ichki tana a’zolarining faoliyatini izdan chiqarish holati yuz berishi mumkin. interoretseptiv sezgilarning fiziologik mexanizmlari interosepsiya bilan birgalikda k.m.bikov, v.n. chernigovkiylar tomonidan atroflicha o‘rganilgan. ularning fikriga ko‘ra, bu narsalarning barchasi shartli reflektor faoliyati mexanizmlaridan kelib chiqadi proprioseptiv sezgilar gavdaning fazodagi holati to‘g‘risida signallar bilan ta’minlab turadi. ular inson harakatining boshqaruvchisi hisoblanib va afferent asosini tashkil qiladi. pereferik reseptorlar muskullar, pay va bo‘g‘imlarda joylashgan bo‘lib, maxsus tanachalar shakliga ega va ular puchchini …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "sezgi va idrok"

8-mavzu. sezgi. idrok. diqqat reja: 8.1. sezgilar haqida umumiy tushuncha. sezgilarning klassifikatsiyasi va turlari. 8.2. sezgi qonuniyatlari (adaptatsiya, sinesteziya, sensibilizatsiya, kompensatsiya). 8.3. idrok haqida tushuncha. idrok xususiyatlari va qonuniyatlari. 8.4. idrokda ob’ekt va fon, appersepsiya, idrokning konstantligi. idrokda illyuziya va gallyutsinatsiya. vaqt, harakat va fazoni idrok qilish. 8.5. diqqat haqida tushuncha. diqqatning nerv-fiziologik asoslari. 8.6. diqqat faoliyat sifatida. diqqatning turlari. diqqatning xususiyatlari. 8.7. diqqatning rivojlanishi. diqqatning buzilishi. diqqatni rivojlantirish mashqlari. amaliy tavsiyalar. tayanch so’z va iboralar: sezgi, idrok, xotira, analizator, retseptor, nerv tola, sezgi turi: ko’rish, eshitish, hid bilish, tam bilish,...

This file contains 27 pages in PDF format (672,8 KB). To download "sezgi va idrok", click the Telegram button on the left.

Tags: sezgi va idrok PDF 27 pages Free download Telegram