fe'l va uning grammatik xususiyatlari. fe'l va uning tasniflovchi kategoriyalari

PPT 18 pages 330.5 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 330.5 KB

File type PPT

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

slayd 1 fe'l va uning grammatik xususiyatlari. fe'l va uning tasniflovchi kategoriyalari ma’lumki, harakat (yo holat) ning voqe bo’lish (yoki bo’lmaslik) tushunchasi mantiqan zamon bilan bog’liq bo’ladi, ya’ni ma’lum bir harakat ma’lum bir zamon (payt, vaqt)da bajarilish yoki bajarilmaslik xususiyatiga ega. fe’llardagi zamon tushunchasi nisbiy bo’lib, u nutq so’zlanib turgan paytga nisbatan qiyoslangan holda aniqlanadi. shunga ko’ra, fe’llarda dastlab uch zamon, tushunchasi belgilanadi (o’tgan zamon, hozirgi zamon, kelasi zamon). zamon ma’nosi esa fe’l tarkibida qo’llangan grammatik ko’rsatkichlar orqali reallashadi. masalan: 1. ro’paramizda uncha katta bґlmagan qishloq ko’rinadi. (x.tojiboev.). 2. kech kuzda... oltiariqdan marg’ilonga ko’chganmiz (e.vohidov.). 3. hozirgi yoshlarning she’rlarida poeziyamizning eng ilg’or an’analari davom etmoqda (v.v.). 4. vaqt uchqur qushday uchib o’tyapti (e.v.). 5. yoshlar uchun ko’nglimda tugib yurgan ba’zi fikrlarni aytmoqchiman (e.v.). keltirilgan misollarning birinchi va ikkinchisida o’tgan zamon; uchinchi va to’rtinchisida hozirgi zamon; beshinchisida esa kelasi zamon fe’l formalari qo’llangan. bu fe’llar tarkibidagi –di, -gan qo’shimchalari o’tgan zamon; …

2 / 18

tq so’zlanib turgan paytdan bir oz oldin, ammo so’zlovchining ko’z oldida (yoki uning faol ishtiroki bilan) bajarilgan yoki bajarilmaganligini ifodalaydi. uzoq o’tgan zamon fe’li nutq so’zlanib turgan paytdan ancha ilgari bajarilgan yoki bajarilmagan, ammo bu xaqda nutq so’zlanib turgan paytda xabar qilingan ish-harakatni ifodalaydi. o’tgan zamonning bu turi nutqda aniq eslash (yoki eslatish), eshitilganlik, kutilmaganda eslash kabi qo’shimcha ma’nolarga ham ega bo’la oladi. uzoq o’tgan zamon fe’li, birinchidan, -gan affiksli o’tgan zamon sifatdoshini tuslash orqali; ikkinchidan, o’tgan zamon sifatdoshiga edi(-di), ekan(-kan), emish(-mish) to’liqsiz fe’llarini tuslash orqali ifodalanadi. masalan: mirhaydarni kimdir majlisga olib ketgan ekan. (oybek.) o’tgan zamon hikoya fe’li -b(-ib) affiksli o’tgan zamon ravishdoshini tuslash bilan shallanib, u kutilmaganda, qisqa vaqt ichida bajarilgan (yoki bajarilmagan) ish harakatni hikoya qilish, tasvirlash ma’nosini ifodalaydi. i. shaxs. kel-ib-man, o’qi-b-man ii. shaxs. kel-ib-san, o’qi-b-san iii shaxs. kel-ib-di, o’qi-b-di i. shaxs. kel-ib-miz, o’qi-b-miz ii. shaxs. kel-ib-siz, o’qi-b-siz iii shaxs. kel-ib-di(lar) o’qi-b-di(lar) b i r l …

3 / 18

i. bunday fe’l formalari. asosan, nutq so’zlanib turgan paytdan ilgari bajarilishi maqsad qilingan ish-harakat tushunchasini ifodalaydi, ammo gap mazmunidan uning voqe bo’lgan-bo’lmaganligi aniq ifodalanmaydi. ish-harakatning nutq so’zlanib turgan paytda bajarilayotgan (yoki bajarilmayotgan)ini ifodalaydigan fe’llar hozirgi zamon fe’li sanaladi. ular, birinchidan, -a(-y) affiksli ravishdoshlarni tuslash orqali; ikkinchidan, tarkibida –yap, -moqda, -yotib, -yotir affikslari qo’llangan fe’l formalarini tuslash orqali shakllanadi. murakkab fe’l tarkibida qo’llangan yot, o’tir, tur, yur ko’makchi fe’llarini tuslash orqali ham hozirgi zamon fe’li hosil bo’ladi. i. sh. kel-a-yotir-man, o’qi-(y)-yotir-man ii. sh kela-yotir-san, o’qi-(y)-yotir-san iii sh. kel-a-yotir, o’qi-(y)-yotir i. sh. kel-a-yotir-miz, o’qi-(y)-yotir-miz ii. sh. kela-yotir-siz, o’qi-(y)-yotir-siz iii sh. kel-a-yotir(lar), o’qi-(y)-yotir(lar) b i r l i k k o’ p l i k i. sh. kel-ajak-man, o’qi-yajak-man ii. sh. kel-ajak-san, o’qi-yajak-san iii sh. kel-ajak, o’qi-yajak i. sh. kel-ajak-miz, o’qi-yajak-miz ii. sh. kel-ajak-siz, o’qi-yajak-siz iii sh. kel-ajak(lar), o’qi-yajak(lar) b i r l i k k o’ p l i k buyruq-istak va …

4 / 18

fe'l va uning grammatik xususiyatlari. fe'l va uning tasniflovchi kategoriyalari - Page 4

5 / 18

fe'l va uning grammatik xususiyatlari. fe'l va uning tasniflovchi kategoriyalari - Page 5

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fe'l va uning grammatik xususiyatlari. fe'l va uning tasniflovchi kategoriyalari"

slayd 1 fe'l va uning grammatik xususiyatlari. fe'l va uning tasniflovchi kategoriyalari ma’lumki, harakat (yo holat) ning voqe bo’lish (yoki bo’lmaslik) tushunchasi mantiqan zamon bilan bog’liq bo’ladi, ya’ni ma’lum bir harakat ma’lum bir zamon (payt, vaqt)da bajarilish yoki bajarilmaslik xususiyatiga ega. fe’llardagi zamon tushunchasi nisbiy bo’lib, u nutq so’zlanib turgan paytga nisbatan qiyoslangan holda aniqlanadi. shunga ko’ra, fe’llarda dastlab uch zamon, tushunchasi belgilanadi (o’tgan zamon, hozirgi zamon, kelasi zamon). zamon ma’nosi esa fe’l tarkibida qo’llangan grammatik ko’rsatkichlar orqali reallashadi. masalan: 1. ro’paramizda uncha katta bґlmagan qishloq ko’rinadi. (x.tojiboev.). 2. kech kuzda... oltiariqdan marg’ilonga ko’chganmiz (e.vohidov.). 3. hozirgi yoshlarning she’r...

This file contains 18 pages in PPT format (330.5 KB). To download "fe'l va uning grammatik xususiyatlari. fe'l va uning tasniflovchi kategoriyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: fe'l va uning grammatik xususiy… PPT 18 pages Free download Telegram