fe'l so‘z turkumi va uning grammatik xususiyatlari

PPT 14 pages 874.0 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 874.0 KB

File type PPT

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

dars tashkil etish tartibi fe'l so‘z turkumi va uning grammatik xususiyatlari. fe'l arabcha so'z bo'lib "harakat" degan ma'noni bildiradi. harakat-holat ma'nosini ifodalab, nima qildi. (bo'di)?. nima qiyapti( bo'yapti)?, nima qiladi(bo'ladi)? singari so'roqlarga javob bo'luvchi so'z turkumiga fe'l deyiladi. fe'l lar nimani atab kelishiga ko'ra harakat va holat fe'l lariga boʻlinadi.. tushum kelishigidagi so'zlar bilan bogʻlanadigan fe'llar o'timli fe'llar hisoblanadi:o'qidi, ko'rdi, yod oldi... o'timli fe'l kimni? nimani? so'roqlarga javob bo'ladi:kitobni o'qidi, do'stini ko'rdi, she'rni yod oldi.... tushum kelishigidagi so'zlar bilan bog'lanmaydigan fe'llarga o'timsiz fe'llar deyiladi,:bordi, uxladi, ranjidi.. o'timsiz fe'llar nimani? kimni? so'roqlarga javob bo'lmaydi:uyga bordi, xonada uxladi, do'sti ranjidi... fe'llar grammatik maʼnoga ko'ra ikkiga boʻlinadi:o'timli hamda o'timsiz. bajaruvchining harakat va holat jarayoniga qay darajada ishtirok etishini bildiruvchi fe'l shakllari nisbat shakllari sanaladi. fe'ldan anglashilgan harakat- holat bilan shu harakatni yuzaga chiqaruvchi shaxs o'rtasida munosabatni ifodalovchi ifodalovchi fe'l shakllariga nisbat shakllari deyiladi. majhul nisbat "majhul" so'zi " nomaʼlum ", " noaniq "degan …

2 / 14

ladi. masalan: gulnoza kiyindi. (o'zlik nisbat). kiyim chiroyli qilib kiyildi.( majhul nisbat). orttirma nisbat fe'l o'zagidan ifodalangan harakatga da'vat qilingan shaxs ma'nosini anglatadi. orttirma nisbat shakllari: -t, -dir, tir, -,giz, - kuz, -g'iz, -qiz, -gaz, -kaz, -ir, -iz, -ar qo'shimchalari kiradi. ular quyidagicha qo'shiladi. ba'zan fe'l asosiga orttirma nisbat hosil qiluvchi birdan ortiq qo'shimchalar qo'shilishi mumkin. o'qit—o'qittir.. agar fe'l asosiga orttirma nisbat qo'shimchalari birdan ortiq qo'shilganda, orttirma nisbat qo'shimchasidagi so'z ma'nosi kuchayadi. fe'l larning orttirma nisbat o'zlik va birgalik nisbatdagi fe'llardan ham hosil qilinishi mumkin. :yuvin+ tir =yuvintir. orttirma nisbatdagi fe'llardan birgalik va majhul nisbatdagi fe'llar hosil qilinishi mumkin: isitildi(majhul), yozdirishdi (birgalik). orttirma nisbat qo'shimchalari o'timsiz fe'lni o'timliga aylantiradi., aynan shunga ko'ra orttirma nisbat va o'zlik nisbat qo'shimchalari o'zaro zidlanadi.. masalan, (daftarga) yozildi—(daftarni) yozdiradi. aniq nisbat harakatning ega orqali ifodalangan shaxs tomonidan bajarilishi ni bildiradi. qo'shimchasi mavjud emas:ishladi, o'qidi. o'zlik nisbati bajaruvchining o'zi ustida amalga oshadigan harakat yoki holatni ifodalaydigan …

3 / 14

ik nisbat fe'l o'zagidan ifodalangan harakatning bir necha shaxs tomonidan bajarilgaini ifodalaydi. birgalik nisbat shakli unli bilan tugagan fe'l asosiga -sh, undosh bilan tugagan fe'l tugagan asosiga esa -ish qo'shimchasini qo'shish orqali hosil boʻladi : ishlashdi, kelishdi. gaplashishdi. ba'zan birgalik nisbat qo'shimchasi fe'l yasovchi -la qo'shimchasi bilan yaxlitlanib, bir butunlikni hosil qiladi va murakkab qo'shimcha -lash qo'shimchasiga aylanadi, bunday holda fe'llar birgalik nisbatda emas, aniq nisbatda boʻladi. masalan: gaplashmoq, bahslashmoq, hazillashmoq, tezlashmoq. va boshqalar. fe'lnning vazifa shakllari. fe'llar gapda boshqa so'zlar bilan bog'lanib, kesim, ega , to'ldiruvchi, hol, aniqlovchi vazifasida kelishi mumkin. buning uchun fe'l maxsus shakllarga ega boʻladi. turli gap bo'laklari vazifasida kelishi uchun xoslangan fe'l shakllari fe'lning vazifa shakllari sanaladi fe'l larning to'rta vazifa shakllari mavjud: 1) sof fe'l shakli—kesim vazifasida; 2) harakat nomi shakli--ega, to'ldiruvchi vazifasida ; 3) sifatdosh shakli—aniqlovchi vazifasida; 4) ravishdosh shakli— hol vazifasida keladi. harakat nomi fe'lning otga xoslangan shakli harakat nomi deyiladi. ish …

4 / 14

o'shimchalarini qo'shish yordamida hosil qilinadi:yurayotgan,(mashina), kulayotgan (bola).... 3) kelasi zamon sifatdoshi-, -ydigan, -(a) r, -adigan qo'shimchalarini qo'shish bilan yasaladi;boradigan (joy), o'qiydi gan(kitob), oqar suv... sifatdoshning bo'lishsiz shakli fe'l lardagi kabi -ma qo'shimchasi yordamida yasaladi. ravishdosh. fe'lning ravishga xoslangan shakli ravishdosh deyiladi. ravishdoshlar harakatning belgisini bildirishi bilan ravishga o'xshaydi. ravishdosh ham ravish kabi fe'lga bog'lanib, uning belgisini bildiradi :solishtirsak;piyoda (ravish) keldi, shoshilib(ravishdosh) keldi. ravishdosh fe'lga bog'lanib, ko'pincha hol boʻlib keladi:u yaylovda yayrab yoyotar edi. ravishdoshlar ma'no jihatdan holat, payt, maqsad, va sabab ravishdoshlarga bo'linadi. 1) holat ravishdoshi :-bilan, -ib,-a, -v, -gancha,-kancha, -qancha qoshimchalar qo'shilib harakatni holatni bildiradi va qanday, qanday qilib ? so'roqlarga javob bo'ladi. yugurib kelmoq,kulgancha turmoq.... 2) payt ravishdosh: -b, -ib, -a, -y, -gancha, -kancha, -kuncha, -q uncha shakllari qo'shilib harakatni qay paytda sodir bo'lganini bildiradi va qachon, qachongacha? so'rog'iga javob bo'ladi:musiqa tingach, ko'chadan chiqqach, u kelguncha, guli chiqquncha.. 3) maqsad ravishdoshi; -fani, -kani, -qani, -gali qo'shimchalari qo'shilib, harakatning …

5 / 14

yiladi. hozirgi zamon ma'nosi -yapti, -yotir, -moqda singari qo'shimchalar qo'shish orqali ifodalanadi. masalan :yozyapti, yozmoqda, yozayotir. kelasi zamon shakllari. fe'ldan anglashilgan harakat-holatning nutq so'zlanayotgan vaqtdan soʻng roʻy berish-bermasligini bildirgan zamon shakllariga kelasi zamon shakllari, shunday shakllar tizimiga esa kelasi zamon kategoriyasi deyiladi. kelasi zamon ma'nosi fe'llning -a ravishdosh shakliga -di, -jak, fe'l asoslariga -a, -y, -ar, -urush, -gusi qo'shimchalari qo'shish orqali hosil boʻladi. masalan; o'tiraman , yashayman,kelajak, kelar, kelur, kelgusi, keladi kabi. o'tgan zamon shakllari. o'tgan zamon shakllari harakat va holatning gap aytilayotgan vaqtdan oldin bo'lganini bildiradi. bu zamon shakllari fe'l asoslariga -di, -(i) bdi, -gan, -kan,-qan qo'shimchalarini va ulardan soʻng shaxs-son qo'shimchalarini qo'shish bilan hosil qilinadi. -di qo'shimchasi bilan yasalgan o'tgan zamon shakli so'zlovchining bevosita oʻzi ko'rgan harakat va holatni bildiradi. -di qo'shimchasidan soʻng shaxs-son qo'shimchasining -m, -k, -ng -ngiz shakllari qo'llaniladi. fe'llarning yasalishi. ot, sifat, ravish so'z turkumlari singari fe'llar ham boshqa so'z turkumlaridan yasaladi. a) morfologik yoki …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fe'l so‘z turkumi va uning grammatik xususiyatlari"

dars tashkil etish tartibi fe'l so‘z turkumi va uning grammatik xususiyatlari. fe'l arabcha so'z bo'lib "harakat" degan ma'noni bildiradi. harakat-holat ma'nosini ifodalab, nima qildi. (bo'di)?. nima qiyapti( bo'yapti)?, nima qiladi(bo'ladi)? singari so'roqlarga javob bo'luvchi so'z turkumiga fe'l deyiladi. fe'l lar nimani atab kelishiga ko'ra harakat va holat fe'l lariga boʻlinadi.. tushum kelishigidagi so'zlar bilan bogʻlanadigan fe'llar o'timli fe'llar hisoblanadi:o'qidi, ko'rdi, yod oldi... o'timli fe'l kimni? nimani? so'roqlarga javob bo'ladi:kitobni o'qidi, do'stini ko'rdi, she'rni yod oldi.... tushum kelishigidagi so'zlar bilan bog'lanmaydigan fe'llarga o'timsiz fe'llar deyiladi,:bordi, uxladi, ranjidi.. o'timsiz fe'llar nimani? kimni? so'roqlarga javob bo'lmaydi:uyga bordi, xonada ...

This file contains 14 pages in PPT format (874.0 KB). To download "fe'l so‘z turkumi va uning grammatik xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: fe'l so‘z turkumi va uning gram… PPT 14 pages Free download Telegram