o'zbak tilining grammatik kategoriyalari

DOCX 19 sahifa 60,0 KB Bepul yuklash

19 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 60,0 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 19

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 19

mavzu: o'zbak tilining grammatik kategoriyalari reja: 1.grammatika va uning tarkibiy qismlari. 2.grammatik kategoriyalar va ularning ifodalanish usullari. 3. grammatik shakllarning turlari va grammatik kategoriyalar munosobati. 1.grammatika va uning tarkibiy qismlari. grammatika tilshunoslikning tarkibiy qismi bo‘lib, tilshunoslikning boshqa sohalari bilan aloqasi ko‘p qirrali va murakkabdir. o‘tmishda grammatika to‘g‘ri yozish va gapirishga yordam beruvchi qonun va qoidalarni o‘rgatadi deb tushunilgan. bugungi kunda grammatika termini tilshunoslikda ikki ma`noda qo‘llaniladi. grammatika deyilganda, birinchidan, tilning grammatik qurilishi, ikkinchidan, tilning grammatik qurilishi haqidagi fan tushuniladi. ikkinchi ma`noda grammatika so‘zlarning ma`lum turkumlarga bo‘linishi, ularning har biriga xos formalar, nutqning grammatik qurilishi haqadagi fandir. ma`lumki, til kishilik jamiyatida fikr almashish quroli sifatida xizmat qiladi. kishilarga fikr almashish imkoniyatini yaratib berish uchun har bir til ma`lum miqdordagi grammatik vositalarga ega bo‘lishi kerak. lekin gapning hosil bo‘lishi uchun so‘zlarning o‘zi kifoya qilmaydi. gapda so‘zlar har bir tilning grammatik va fonetik qoidalari asosida birlashib, ma`lum bir fikrni ifodalaydi. tilning grammatik qurilishi …

2 / 19

siy vazifasi til va tafakkur, logik va grammatik kategoriyalarning aloqa imkoniyatlarini o‘rganadi. umumiy grammatika qaysi til oilasiga mansub ekanligidan qat`iy nazar, hamma tillarga xos bo‘lgan umumiy xususiyat va qonuniyatlarni belgilaydi. qiyosiy grammatika tillarning grammatik tizimini bir-biri bilan taqqoslab, qiyoslab, ularga xos umumiy va xususiy belgilarni o‘rganadi. qiyosiy grammatika o‘z navbatida qiyosiy–tarixiy va tipologik–qiyosiy grammatikalarga bo‘linadi. rasmus rask (1787-1832) «qadimgi island tili va island tilining paydo bo‘lishi». ya.grimm «nemis tili grammatikasi»(1819). tasviriy (deskriptiv) grammatika biror konkret til grammatik qurilishining hozirgi (sinxron) holatini o‘rganadi. deskriptiv grammatikada til birliklari va ularning mohiyatini aniqlashda formal metodlardan foydalaniladi. deskriptiv grammatikada tilning qurilishini tahlil qilish jarayonida ma`no e`tiborga olinmaydi. struktural tilshunoslik tilning ichki qurilishi, til sistemasini tashkil etgan elementlarning orasidagi munosabatlar, oppozitsiyalarni o‘rganishga katta e`tibor beradi. struktural tilshunoslik tilni o‘rganishda va fanning predmetini belgilashda o‘ziga xos yangi oqimdir. til tizimini tadqiq qilishning ikki metodi mavjud: destributiv analiz metodi va tranformatsion analiz metodi. birinchi metod. l.blumfeld. »til», …

3 / 19

paydo bo‘ldi. bunda gap bevosita ikki qismga ajratib tekshiriladi. masalan: ot qism va fe`l qism. bu metod distributiv tahlilni o‘z ichiga olgan holda sintaktik birliklarni analiz qilishda qo‘llaniladigan formal metoddir. bu metodning qiyinchiliklari: 1.morfologiya bilan sintaksis aralashtirib yuboriladi, so‘z birikmalari va gap bir-biridan farqlanmaydi. 2. bir xil strukturaga ega bo‘lgan, ammo mazmun jihatdan har xil bo‘lgan so‘z birikmalari bu metod bo‘yicha bir xil analiz qilinadi. masalan: to‘yga ko‘p keksa erkaklar va ayollar kelishdi jumlasini analiz qilganda, keksa so‘zining qaysi so‘zga tegishli ekanligini aniqlash qiyin (erkaklargami yoki ayollarga). 3. bu metod til sintaktik yarusining elemantar birligini va sodda sintaktik birliklarning tashkil topishi va tarixni ko‘rsatib berolmaydi. bevosita tashkil etuvchilarga ajratish metodining yuqorida ko‘rsatib o‘tilgan kamchiliklarni bartaraf etish ehtiyoji transformatsion analiz metodlarining yaratilishida asosiy omil bo‘ldi. transformatsion grammatika hozirgi tilshunoslikda, xususan, sintaktik va stilistik izlanishlarda eng ko‘p qo‘llanilayotgan metod yordamida ish ko‘radi. ma`lumki, distributiv metod yordamida til yaruslarining birliklari: fonema, morfema, ularning …

4 / 19

i transformatsion grammatikada yadro gaplar deb ataladi. bu model asosida tuzilgan gaplar o‘sha yadro gapning transformasi hisoblanadi. transformatsion analizning asosiy maqsadi tilda mavjud bo‘lgan son-sanoqsiz gaplarning ma`lum sondagi sintaktik modellari-yadro gaplardan tuzilganini o‘rganadi. transformatsion metodning asosida til tizimi sintaktik yarusning o‘zi bir necha kichik sistemalardan tashkil topadi, degan g‘oya yotadi. bulardan biri asosiy yadro gap bo‘lib, ikkinchisi esa yadro gaplardan hosil bo‘lgan transformalardir. transformalarning yadro gaplardan hosil bo‘lishini o‘rganish jarayoni transformatsion analiz deyiladi. 2.grammatik kategoriyalar va ularning qo’llanish usullari grammatik kategoriya - 1) maxsus koʻrsatkichlar yordamida soʻzlarning oʻzgarishi, birikish va gap hosil qilish qoidalariga asoslangan umumgrammatik tushuncha. grammatik kategoriya grammatikaning qaysi sohasiga oidligiga koʻra morfologik va sintaktik kategoriyaga boʻlinadi. sintaktik kategoriyalar morfologik kategoriyaga teng boʻlmaydi. masalan bizning oila — toʻq oila. bu jumlada morfologik jihatdan toʻrt soʻz, uch xil soʻz turkumi bor (olmosh, ot va sifat, ot), sintaktik jihatdan esa faqat ikki boʻlak — ega va kesim mavjud. fe'lda 3 …

5 / 19

u faqat ishni taqsimlashning turli usullarini aks ettiradi. tilning o‘zining grammatik tuzilishiga kelsak, undagi hol tizimi mavjud bo‘lish turlari bilan tartibga solinadi. keng ma'noda turkum - bu har qanday asosda ajralib turadigan har qanday lingvistik elementlar guruhi. umumiy mulk; keng ma'noda - bir xil lingvistik birliklarning keng to'plamini cheklangan miqdordagi bir-biriga mos kelmaydigan sinflarga bo'linishi asosidagi ma'lum xususiyat (parametr), ularning a'zolari ma'lum bir xususiyatning bir xil ma'nosi bilan tavsiflanadi (masalan, holat). toifa, ruhlar toifasi / jonsiz, turlar toifasi) biroq, ko'pincha "kategoriya" atamasi yuqorida aytib o'tilgan atributning ma'nolaridan birini anglatadi (kategoriya). ayblovchi holat). kategoriya tushunchasi aristotelga borib taqaladi, u 10 toifani aniqlagan: mohiyat, miqdor, sifat, munosabat, joy, vaqt, mavqe, holat, harakat va azob. ushbu toifalarning tanlanishi asosan nutq qismlari va jumla a'zolarining keyingi ajratilishiga ta'sir ko'rsatdi. grammatik kategoriya qarama-qarshi qatorlar tizimidir grammatik shakllar bir hil qiymatlar bilan. grammatik shakl - grammatik ma'no o'zining hal qiluvchi ahamiyatga ega, masalan, zamon, shaxs, ovoz …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 19 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"o'zbak tilining grammatik kategoriyalari" haqida

mavzu: o'zbak tilining grammatik kategoriyalari reja: 1.grammatika va uning tarkibiy qismlari. 2.grammatik kategoriyalar va ularning ifodalanish usullari. 3. grammatik shakllarning turlari va grammatik kategoriyalar munosobati. 1.grammatika va uning tarkibiy qismlari. grammatika tilshunoslikning tarkibiy qismi bo‘lib, tilshunoslikning boshqa sohalari bilan aloqasi ko‘p qirrali va murakkabdir. o‘tmishda grammatika to‘g‘ri yozish va gapirishga yordam beruvchi qonun va qoidalarni o‘rgatadi deb tushunilgan. bugungi kunda grammatika termini tilshunoslikda ikki ma`noda qo‘llaniladi. grammatika deyilganda, birinchidan, tilning grammatik qurilishi, ikkinchidan, tilning grammatik qurilishi haqidagi fan tushuniladi. ikkinchi ma`noda grammatika so‘zlarning ma`lum turkumlarga bo‘linishi, ularning har ...

Bu fayl DOCX formatida 19 sahifadan iborat (60,0 KB). "o'zbak tilining grammatik kategoriyalari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: o'zbak tilining grammatik kateg… DOCX 19 sahifa Bepul yuklash Telegram