falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: sharq va g‘arb falsafasi

DOC 34 pages 452.5 KB Free download

34 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 452.5 KB

File type DOC

Pages 34

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 34

mavzu: falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: sharq va g‘arb falsafasi reja: 1. qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo’lishi. qadimgi hindistonda falsafiy maktablar 2. ilk o’rta asr sharq falsafasi va uyg’onish davri. sharq panteizmi va peripatetizmi sharq mutafakkirlari (abu rayhon beruniy, abu nasr forobiy, ibn sino) ning ijtimoiy-siyosiy, ma’naviy – axloqiy ta’limotlari. temuriylar davri falsafasi, uning asosiy xususiyatlari 3. qadimgi grek-rim falsafiy maktabi. milet maktabi vakillarining falsafiy qarashlari. 4. yangi va eng yangi davr falsafasining ustuvor yo’nalishlari. ingliz, fransuz va nemis mutafakkirlarining falsafiy qarashlari tayanch tushunchalar qadimgi sharq falsafasi, daosizm, konfutsiy ta’limoti, veda, avesto, zardo‘sht, panteizm deizm, antropotsentrizm, utopiya, nominalizm, realizm, so‘fizm, shariat va tariqat, ilk o‘rta asrlar falsafasi, apologetika, verifikatsiya, veto, empirizm, dualizm, monizm, skeptitsizm, sxolastika, nominalizm, realizm qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo‘lishi. sharq qadimiy madaniya o‘chog‘i va jahon sivilizatsiyasining beshigi deya bejiz ta’riflanmagan. g‘arb madaniyati tarixini o‘rganish jarayonida ovrupasentrizm nazariyasi og‘ib ketish g‘ayriilmiy …

2 / 34

ni, misr, bobil va insoniyat tarixining eng qadimgi sivilizatsiyalaridan biri bo‘lgan shumer davrlarini esga oladi. bularning har biri insoniyat tarixida jamiyat hayoti, qadriyatlar tizimining o‘ziga xosligi, boshqarish va iqtisodiy jarayonlarning muayyan tarzda namoyon bo‘lishi bilan tavsiflanadi. ushbu madaniyat o‘choqlari haqida maktab ta’limi jarayonida «eng qadimgi tarix» darsliklari orqali ma’lumot berilgan. zukko talabalar o‘sha davrlarda qanday siyosiy jarayonlar kechgani, qanday podsholik va imperiyalar bo‘lganini yaxshi biladi. qadimgi sharq falsafasi insoniyatning ilm, fan, ma’naviy taraqqiyotining debochasi hisoblanadi. ularning rivojlanishi, o‘ziga xosligi va betakrorligidan qat’iy nazar, ayrim umumiy qonuniyatlarga ega. birinchidan, falsafiy tafakkur sharqda ijtimoiy ongning dastlabki shakli sifatidagi mifologiya negizida vujudga kelgan. mifologiya inson o‘zini atrof muhitdan ajratishga va hodisalarni tabiiy sabablarga muvofiq tushuntirishga qodir emasligi bilan tavsiflanadi. inson dunyoni va undagi barcha hodisalarni xudolar va qahramonlar harakati bilan tushuntiradi. ammo mifologiyada insoniyat tarixida ilk bor bir qancha falsafiy masalalar ham qo‘yiladi: dunyo qanday vujudga kelgan va u qanday rivojlanadi; hayot va …

3 / 34

lar, ya’ni astronomiya, kosmologiya, matematika, mifologiyaga oid qarashlar birmuncha rivoj topgan. tabiy-ilmiy, diniy-falsafiy fikrlarning yuzaga kelishi ikki yo‘nalishda borgan. birinchi yo‘nalish olam haqidagi tasavvurlarning astronomiya, kosmologiya, riyoziyot fanlari rivoji bilan bog‘liqekanini, ikkinchi yo‘nalish esa, bu tasavvurlarning mifologiya bilan bog‘liq bo‘lganini ko‘rsatadi. birinchi holda, asosan, tabiiy bilimlarga tayanilgan, kundalik hayotda duch kelinadigan voqea hodisalar aniq dalillar asosida tahlil etilgan, o‘rganilgan, ulardan tegishli xulosalar chiqarilgan. bu - o‘sha davr uchun tabiiy hol edi, ya’ni u - davrning inson ongida aks etishi, kundalik turmush hodisalarining oddiy bir tarzda mfodalanishi edi. aynan ana shu hol tabiiy bilimlar rivojiga, garchand sodda tarzda bo‘lsa-da aksariyat hodisalarning falsafiy asosda izohlanishiga sabab bo‘lgan. ikkinchi holatda esa, hali tabiat kuchlarining qarshisida nihoyatda ojiz bo‘lgan odamzod, albatta, tevarak atrofdagi voqea-hodisalarni mifologik izohlashi tabiiy bir hol edi. shu bilan birga, odamning mavjudlik xossalarini va olam qonuniyatlarini ilmiy tushunish ko‘nikmasi hali shakllanib ulgurmagan o‘sha qadim zamonlarda, afsona hamda rivoyatlarga asoslanib fikr yuritmaslikning …

4 / 34

so‘zlar deb biladi. «veda»da hindularning qadimgi tarixi, iqtisodiyoti, dini, falsafasi, axloq va nafosatiga oid fikrlari aks etgan. «veda»lar bizgacha to‘rtta to‘plam (samxitlar) shaklida etib kelgan. bular «rigveda», «samaveda», «yajurveda», «adxarvaveda»dir. hind falsafasi asoslari «upanishadalar» nomi bilan mashhur bo‘lgan manbalarda ham o‘z aksini topgan. «upanishadalar» sirli bilim degan ma’noni anglatib. «veda»larning falsafiy qismini tashkil etadi. «upanishadalar» yaxlit kitob eki falsafiy risola bo‘lmay, balki turli vaqtda turli mavzuda ijod etgan noma’lum mualliflarning matnlaridan iboratdir. ularning mazmuni va uslubi har xil va turlicha falsafiy qarashlar mahsulidir. qadimgi hind falsafiy maktablar ikki guruhga bo‘linadi. hindistonlik faylasuflar bu guruhlarni astika va nastika deb ataydi. vedanta, sank’ya, yoga, vaysheshika, n’yaya va mimansa - astika guruhiga kiruvchi falsafiy maktablar. ushbu maktablarning tarafdorlari «veda»ning muqaddasligini tan olib, birdan-bir haqiqat undagina ifodalangan, deyishadi. chorvaka-lokayata, buddizm va jaynizm - nastika guruhiga kiradi. chorvaka-loyata, tarafdorlari materialistik ta’limotni ilgari surganlari uchun «veda»ning muqaddasligini tan olishmaydi hamda olam ilohiy kuch tomonidan yaratilmagan, «veda» …

5 / 34

an va o‘lmas, harakatsiz va harakatchan ko‘rinishlarga ega. «upanishada»da atman – bu ham tana, ham individual jon. braxman va atman bir-biri bilan o‘zaro bog‘liq «hamma narsa braxman, braxman esa atmandir», deyiladi. atman o‘zgaruvchan, uning turli holatlari mavjud: uyg‘oqlik; tushli uyqu; tushsiz uyqu; turiya (atman hech narsani his qilmaydigan, o‘z-o‘ziga teng bo‘ladigan holat). markaziy osiyoda “avesto” ta’limotidagi falsafiy fikrlar. eramizdan avvalgi x asrdan eramizning vii asrlarigacha bo‘lgan davr mahsuli bo‘lgan diniy-falsafiy ta’limotlardan biri zardo‘shtlikdir. bu ta’limotga zardo‘sht asos solgan bo‘lib, sharq va g‘arbda zaratushtra, zaroastr nomlari bilan mashhurdir. manbalarga ko‘ra, zardo‘sht, eramizdan avvalgi vi asrning birinchi yarmida yashagan. keyingi yillarda olib borilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, bu ta’limot vatanimiz hududida, xususan, xorazm zaminida paydo bo‘lgan. u o‘z davrida xalqni ezgulik va adolat g‘oyalariga da’vat etish, hayotbaxsh an’analarni shakllantirish, dehqonchilik va shahar madaniyatini rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega bo‘lgan, uning g‘oyalari bilan bog‘liq qadriyatlar bugungi kungacha yashab kelmoqda va xalqimiz turmush tarzining o‘ziga xos …

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: sharq va g‘arb falsafasi"

mavzu: falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: sharq va g‘arb falsafasi reja: 1. qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo’lishi. qadimgi hindistonda falsafiy maktablar 2. ilk o’rta asr sharq falsafasi va uyg’onish davri. sharq panteizmi va peripatetizmi sharq mutafakkirlari (abu rayhon beruniy, abu nasr forobiy, ibn sino) ning ijtimoiy-siyosiy, ma’naviy – axloqiy ta’limotlari. temuriylar davri falsafasi, uning asosiy xususiyatlari 3. qadimgi grek-rim falsafiy maktabi. milet maktabi vakillarining falsafiy qarashlari. 4. yangi va eng yangi davr falsafasining ustuvor yo’nalishlari. ingliz, fransuz va nemis mutafakkirlarining falsafiy qarashlari tayanch tushunchalar qadimgi sharq falsafasi, daosizm, konfutsiy ta’limoti, veda, avesto, zardo‘sht, panteizm deizm, ...

This file contains 34 pages in DOC format (452.5 KB). To download "falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: sharq va g‘arb falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafiy tafakkur taraqqiyoti b… DOC 34 pages Free download Telegram