falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g‘arb falsafasi

PPTX 22 pages 235.0 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 235.0 KB

File type PPTX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

3-mavzu: falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g‘arb falsafasi 3-mavzu: falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g‘arb falsafasi reja 1. qadimgi grek-rim falsafiy maktabi. milet maktabi, uning misr-bobil, hind falsafasi ildizlari bilan bog’liqligi 2. xristianlik va avreliy avgustin falsafiy ta’limotining vujudga kelishi. ilk o’rta asrlar falsafiy tafakkur rivojida appologetika va patristika, sxolastika. nominalizm va realizm 3. yangi va eng yangi davr falsafasining ustuvor yo’nalishlari. ingliz, fransuz va nemis mutafakkirlarining falsafiy qarashlari 4. yangi davr g’arb falsafasidagi asosiy muammolar va undagi oqimlar qadimgi yunoniston va rim falsafasi. qadimgi davr falsafasining yana bir silsilasi yunoniston va rimga tegishlidir. bu davrdagi falsafiy qarashlar — antik davr falsafasi deb yuritiladi. unda milet falsafiy maktabi, eley falsafiy maktabi, suqrot, pifagor, aflotun, arastu va boshqalarning falsafiy, tabiiy — ilmiy, ijtimoiy — ahloqiy ta’limotlari o‘rganiladi. yunonistonda dastlabki falsafiy ta’limotlar eramizdan avvalgi vii-vi asrlar o‘rtasida milet shahrida yuzaga kelgan va rivojlangan. milet maktabi vakillari fales, anaksimandr, anaksimenlardir. uning asoschisi fales (eramizdan avvalgi …

2 / 22

rdi anaksimen davom ettirdi. anaksimen (eramizdan avvalgi 588-525 yillar) havo — olamning asosi, deb bilgan. uningcha, havoning quyuqlashishidan suv, er, tosh kabi moddalar tashkil topgan, siyraklashishidan esa olov paydo bo‘lgan. yana bir yunon faylasufi geraklit (eramizdan avvalgi 520-460 yillar) kichik osiyoning g‘arbiy qirg‘og‘idagi efes shahrida zargar oilasida dunyoga kelgan. u stixiyali dialektikaga asos solgan, olov — olamning asosi, deb bilgan. uning fikricha, olamda hamma narsa harakatda. «oqar suvga bir soniyada ikki marta tushish mumkin emas, chunki suv har daqiqada yangilanib turadi». olamda turg‘unlik yo‘q. harakat butun tabiatga, barcha jism va hodisalarga xosdir. «kurash hamma narsaning otasi, hamma narsaning podshosidir», degan ekan geraklit. bundan geraklit kishilar o‘rtasida urushlarni targ‘ib qilgan ekan-da, deya xulosa chiqarish noto‘g‘ri. geraklitning fikricha, doimiy o‘zgarish, harakat va o‘zaro qarama-qarshi tomonlarga o‘tish — jismlar sifatining nisbiyligi bilan bog‘liq. masalan, dengiz suvi inson iste’moli uchun yaroqsiz bo‘lsa, baliqlar uchun ayni muddaodir. geraklitning qarashlari falsafiy tafakkur rivojiga katta ta’sir ko‘rsatgan. …

3 / 22

artib» to‘g‘risidagi ta’limotini yaratib, faqat aristokratlar o‘rnatgan tartib ijtimoiy hayotda muhim rol o‘ynaydi, degan. uning fikricha, demokratiya bu tartibotning buzilishidir. eley falsafiy maktabi namoyandasi ksenofan (eramizdan avvalgi yi — v asr) shoir va faylasuf bo‘lgan. u kichik osiyoda dunyoga kelgan. ilm olish maqsadida yunonistonga, janubiy italiyaga sayohat qilib, umrining so‘nggi yillarini eley shahrida o‘tkazgan. tarixchi diogen laertskiyning yozishicha, ksenofan «tabiat haqida» asarining muallifidir. afsuski, ushbu asarning yarmigina omon qolgan, xolos. u ko‘pxudolikka hamda insonlarga xos sifatlarni hayvonlarga, o‘simlik dunyosiga daxldor deb biluvchi ta’limotga qarshi chiqib, mifologiyani rad etishga harakat qilgan. uning falsafiy ta’limotiga ko‘ra, tabiat - o‘zgarmas va harakatsizdir, «hamma narsa erdan unib chiqadi va pirovardida yana erga qaytadi». biz hammamiz erdan tug‘ilganmiz va erga aylanamiz». ksenofan qadimgi yunon faylasuflaridan birinchi bo‘lib, bilishning imkoniyati va chegarasi haqida fikr yuritgan. bu qadimgi yunon gnoseologiyasining rivojiga turtki bo‘ldi. ksenofan ilgari surgan g‘oyalar uning shogirdi eley falsafiy maktabining ko‘zga ko‘ringan namoyandalaridan biri, eramizdan …

4 / 22

unon faylasufi. «afinaning ijtimoiy hayotida faol ishtirok etgan, yoshlar tarbiyasi bilan shug‘ullangan, hurfikrli inson, kambag‘aldan chiqqan, tosh yo‘nuvchining o‘g‘li, o‘ta bilimdon kishi sifatida mashhur bo‘lgan. uning hayoti fojiali tugagani to‘g‘risidagi misol falsafiy afsonaga aylanib ketgan. o‘z davrida afinadagi hukmron tuzum tartib-qoidalariga qarshi chiqib, yangi fikrlarni ilgari surgani uchun ruhoniylar uni dahriylikda hamda yoshlarni axloqan buzishda ayblaganlar. unga shunchaki ayb emas, siyosiy ayb qo‘yilgan. garchand qutilish imkoni bo‘lsa-da, qonun va jamiyat tartiblarini nihoyatda qattiq hurmat qilganligi bois, u jazodan qochishni istamagan va bir qadah zahar ichib o‘lgan. suqrot va uning tarafdorlari jamiyat qonunlariga, ular qanday bo‘lishidan qat’i nazar, so‘zsiz itoat etishni targ‘ib etganlari g‘oyatda ibratlidir. holbuki, suqrot va uning shogirdlari afinada amal qilgan qonunlarni noto‘g‘ri va adolatsiz deb hisoblagan hamda ularni qattiq tanqid qilgan, ammo, shunday bo‘lsa-da, ularga bo‘ysungan. shu ma’noda, suqrot o‘zini aybdor deb topgan, sud hukmiga itoat etgan va o‘zini uning ixtiyoriga topshirgan. «aflotun mening do‘stim, ammo qonun do‘stlikdan …

5 / 22

arida suqrot nomidan bayon etgan. suqrotning fikricha, falsafaning markazida axloq masalalari turmog‘i lozim. jamiyatning ravnaqi, tinchlik va osoyishtaligi, farovon hayoti axloq va odobning ahvoliga bog‘liq. bu masalalar sharq falsafasida ham katta o‘rin tutganli bois xalqimiz, buyuk allomalarimiz suqrot nomini benihoya hurmat bilan tilga olgan, uning axloq-odob haqidagi pand-nasihatlariga amal qilgan. aflotunning jamiyat va davlat to‘g‘risidagi ta’limoti uning dunyoqarashida markaziy o‘rinlardan birini tashkil etadi. u faqat antik davr falsafasi — ontologiya va gnoseologiyaning klassigi bo‘lib qolmay, mumtoz antik siyosiy nazariya va pedagogikaning bilimdoni ham bo‘lgan. aflotun ijtimoiy-siyosiy masalalarga doir «davlat», «qonunlar», «siyosat» va «kritiy» nomli asarlar yozib qoldirgan. «davlat» asarida jamiyat haqida, uning ideal siyosiy tuzumi to‘g‘risidagi qarashlarini markaziy ta’limoti — g‘oyalar nazariyasi bilan uzviy bog‘liq holda ilgari surgan. uning fikricha, davlatning to‘rtta shakli mavjud: teokratiya; oligarxiya; demokratiya; tiraniya. aflotunning ideal davlat to‘g‘risidagi orzulari negizida adolat g‘oyasi yotadi. aflotun aytganidek, jamiyat barcha a’zolarining odil jamiyatdagi qonunlarga bo‘ysunishi ijtimoiy taraqqiyotning asosiy garovidir. …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g‘arb falsafasi"

3-mavzu: falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g‘arb falsafasi 3-mavzu: falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g‘arb falsafasi reja 1. qadimgi grek-rim falsafiy maktabi. milet maktabi, uning misr-bobil, hind falsafasi ildizlari bilan bog’liqligi 2. xristianlik va avreliy avgustin falsafiy ta’limotining vujudga kelishi. ilk o’rta asrlar falsafiy tafakkur rivojida appologetika va patristika, sxolastika. nominalizm va realizm 3. yangi va eng yangi davr falsafasining ustuvor yo’nalishlari. ingliz, fransuz va nemis mutafakkirlarining falsafiy qarashlari 4. yangi davr g’arb falsafasidagi asosiy muammolar va undagi oqimlar qadimgi yunoniston va rim falsafasi. qadimgi davr falsafasining yana bir silsilasi yunoniston va rimga tegishlidir. bu davrdagi falsafiy qarashlar — antik davr falsafa...

This file contains 22 pages in PPTX format (235.0 KB). To download "falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g‘arb falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafiy tafakkur taraqqiyoti b… PPTX 22 pages Free download Telegram