argumentlash prinsipi

DOCX 12 pages 49.8 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 49.8 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

argumentlash prinspi reja: 1. argumentlash (dalillash) va ishonch-e’tiqodning shakllanishi. 2. isbotlash va uning strukturasi, isbotlash turlari. 3. raddiya, rad etish usullari. 4. isbotlash va rad etish qoidalari, ularni buzganda kelib chiqadigan mantiqiy xatolar. vatanimiz-o'zbekistonning gullab-yashnashi, barqaror, mustahkam bo'lishi ma'lum bir darajada yoshlarning ongli, bilimli komil inson bo'lishlariga bog'liq. bu haqda prezidentimiz i. a karimov shunday deb ta'kidlagan: «komil inson deganda biz avvalo, ongi yuksak, mustaqil fikrlay oladigan, xulq-atvori bilan o'zgalarga ibrat bo'la oladigan, bilimli, ma'rifatli kishilarni tushunamiz. ongli, bilimli odamlarni oldi-qochdi gaplar bilan aldab bo'lmaydi. u har bir narsani aql, mantiq tarozisiga solib ko'radi. o'z fikr-o'yi, xulosasini mantiq asosida qurgan kishi etuk odam bo'ladi»[footnoteref:1]. [1: i.a. karimov. tarixiy xotirasiz kelajak y´³, «mulo³ot», 1998, №5, b.3.] chuqur tahlilga, mantiqqa asoslanmagan bir yoqlama fikr odamlarni chang'itadi. faqat bahs-munozara, tahlilga asoslangan to'g'ri xulosalargina haqiqatni bilishga yo'l ochadi. bahs, munozara yuritishning, chin fikrlarni isbotlay bilishning, xato fikrlarni rad etishning o'ziga xos qonun qoidalari mavjud. …

2 / 12

ohazalarga asoslanadi va xulosa chiqarish ko'rinishida namoyon bo'ladi. dalillashning birinchi usuli empirik, ikkinchi usuli nazariy bilimlarga asoslanadi. nazariy va empirik bilimlarning chegarasi nisbiy bo'lganligi kabi, dalillashning yuqoridagi ikki usulga ajratilishi ham nisbiydir. dalillashning xususiy ko'rinishi mantiqiy isbotlashdir. mantiqiy isbotlash deb, biror fikr, mulohazaning chinligini, chinligi avvaldan tasdiqlangan boshqa mulohazalar orqali asoslashga aytiladi. isbotlashdan maqsad-biror fikrning chinligini aniqlash bo'lsa, dalillashdan maqsad ham fikrning chinligini aniqlash, uning ahamiyatini va muayyan faoliyat uchun qo'llash mumkinligini asoslashdir. isbotlash jarayonida qo'llaniladigan chin mulohazalar (asoslar) berilgan fikrning chinligini tasdiqlash uchun xizmat qilsa, dalillash, bundan tashqari, dalillanayotgan fikrning boshqa shu kabi fikrlardan afzalroq ekanligini asoslash uchun ham xizmat qiladi. dalillash uchun keltirilgan argumentlar (asoslar) isbotlash uchun keltirilgan argumentlarga nisbatan rang-barang bo'ladi. dalillash shakllari bilan isbotlash shakllari bir-biriga aynan mos tushmaydi. isbotlash xulosa chiqarish ko'rinishida amalga oshadi. dalillash ko'proq suhbat (dialog) ko'rinishida bo'lib, uning ishtirokchilaridan har biri o'z fikrining chinligini isbotlashga, raqibining fikrini rad etishga va tinglovchilarning o'zini …

3 / 12

ishdan iborat. dalillash va isbotlash ishonch-e'tiqodni shakllantirish vositasidir. ishonch-e'tiqod bu kishilarning xulq-atvori va hatti-harakatlarini belgilab beradigan qarashlari va tasavvurlaridir. 2. isbotlash va uning strukturasi, isbotlash turlari. kishilarning amaliy faoliyatdagi muvaffaqiyatlari ular qo'llayotgan bilimlarning qay darajada chin bo'lishiga, ya'ni bu bilimlarning voqelikni qanchalik to'g'ri aks ettirishiga bog'liq. xato fikrlar predmetlarning real aloqalari va munosabatlarini buzib ko'rsatadi, bilishda ko'p chalkashliklarga olib keladi. shuning uchun ham bilish jarayonida har bir fikrni to'g'ri qurishga erishish, uning chinligini dalillar bilan ko'rsata olish, xato fikrlarni esa rad qila bilish muhim ahamiyatga ega. fikrning chinligini tasdiqlash uchun uni hodisaning (faktning) o'zi bilan solishtirish mumkin. lekin ko'p hollarda bilish jarayonida natijalarining chinligi ularni ilgari vujudga kelgan bilimlar bilan bog'lash orqali aniqlanadi. buni amalga oshirishning mantiqiy usuli isbotlashdir. isbotlash bir hukmning chinligini u bilan bog'langan boshqa chin hukmlar yordamida asoslashdan iborat bo'lgan mantiqiy amaldir. uning tarkibi uch elementdan tashkil topgan: tezis, argumentlar (asoslar), isbotlash usuli-demonstratsiya. tezis-chinligi asoslanishi lozim bo'lgan …

4 / 12

n hukmlar bo'lib, ulardan argument sifatida foydalanish mumkin. masalan, «harakat - bu har qanday o'zgarishdan iborat» degan ta'rif-chin hukmdir. aksiomalar chinligi o'z-o'zidan ravshan bo'lgan, isbotlashni talab qilmaydigan fikrlardir. inson tajribasida ko'p martalab takrorlanganligi uchun ham ularni isbotlash zarur emas. teoremalar va qonunlarning chinligi isbotlangan bo'ladi, ularni hech ikkilanmasdan argument qilib olish mumkin. isbotlash usuli-demonstratsiya tezis bilan argumentlar o'rtasidagi mantiqiy aloqadan iborat. u xulosa chiqarish shaklida bo'ladi, ya'ni tezis argumentlardan xulosa sifatida mantiqan keltirib chiqariladi. isbotlashning ikki turi mavjud: bevosita isbotlash, bavosita isbotlash. bevosita isbotlashda tezisning chinligi to'g'ridan-to'g'ri argumentlar bilan asoslanadi, unda tezisga zid bo'lgan hukmlardan foydalanilmaydi. tezis ko'p hollarda yakka hodisani ifoda qilib keladi va ma'lum bir umumiy bilimdan, masalan qonundan, argument sifatida foydalanilib, uning chinligi asoslanadi. masalan «o'zbekiston - mustaqil davlatdir» degan hukm (tezis) ning chinligi «o'zbekistonning mustaqil davlat deb e'lon qilinishi, uning xalqaro miqyosda e'tirof etilishi» kabi asoslar yordamida isbotlanadi. bavosita isbotlashda esa tezisning chinligi unga zid bo'lgan …

5 / 12

bo'lsa «modiy predmetlar strukturasiz mavjud» degan fikr (antitezisdan kelib chiqqan natija) ham chin bo'ladi. bizga ma'lumki, moddiy predmetlar strukturasiz (uni tashkil qiluvchi elementlar va ularning o'zaro aloqasisiz) mavjud emas. demak «materiya harakatsiz mavjud» degan fikr xato, shu tariqa «materiya harakatsiz mavjud emas» degan fikrning chinligi asoslanadi. ayiruvchi isbotlashda tezis sof ayiruvchi hukmning (kuchli diz'yunktsiyaning) bir a'zosi bo'lib, uning chinligi boshqa a'zolarining (antitezisning) xatoligini ko'rsatish orqali asoslanadi. masalan «jinoyatni yo a, yo v, yo s shaxslar sodir etgan» degan fikr tekshirilib, «jinoyatni v shaxs ham, s shaxs ham sodir etmaganligi aniqlanadi va shu tariqa «jinoyatni a shaxs sodir qilgan» degan hukmning chinligi asoslanadi. bu misolda ayiruvchi isbotlash ayiruvchi-qat'iy sillogizmning inkor etib-tasdiqlovchi modusi bo'yicha qurilgan: barcha muqobil variantlar to'liq olingandagina xulosa chin bo'ladi, ya'ni tezis isbotlanadi. 3. raddiya, rad etish usullari. raddiya-isbotni buzishga qaratilgan mantiqiy amaldir. birorta fikrning chinligini rad etish unga zid bo'lgan fikrning xatoligini ko'rsatishdan iborat bo'lganligi uchun, raddiyani isbotlashning …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "argumentlash prinsipi"

argumentlash prinspi reja: 1. argumentlash (dalillash) va ishonch-e’tiqodning shakllanishi. 2. isbotlash va uning strukturasi, isbotlash turlari. 3. raddiya, rad etish usullari. 4. isbotlash va rad etish qoidalari, ularni buzganda kelib chiqadigan mantiqiy xatolar. vatanimiz-o'zbekistonning gullab-yashnashi, barqaror, mustahkam bo'lishi ma'lum bir darajada yoshlarning ongli, bilimli komil inson bo'lishlariga bog'liq. bu haqda prezidentimiz i. a karimov shunday deb ta'kidlagan: «komil inson deganda biz avvalo, ongi yuksak, mustaqil fikrlay oladigan, xulq-atvori bilan o'zgalarga ibrat bo'la oladigan, bilimli, ma'rifatli kishilarni tushunamiz. ongli, bilimli odamlarni oldi-qochdi gaplar bilan aldab bo'lmaydi. u har bir narsani aql, mantiq tarozisiga solib ko'radi. o'z fikr-o'yi, xulosasini ma...

This file contains 12 pages in DOCX format (49.8 KB). To download "argumentlash prinsipi", click the Telegram button on the left.

Tags: argumentlash prinsipi DOCX 12 pages Free download Telegram