dalillash va ishonch etiqodining shakllanish jarayoni

DOCX 13 стр. 42,6 КБ Бесплатная загрузка

13 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 42,6 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 13

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 13

mavzu: dalillash va ishonch etiqodining shakllanish jarayoni reja: 1. isbotlash va rad etish qoidalari, ularni buzganda kelib chiqadigan mantiqiy xatolar. 2. bilimlar taraqqiyotining mantiqiy shakllari. 3. mantiq ilmining nazariy va amaliy ahamiyati. tayanch so’zlar isbotlash, rad etish, tezis, argument, isbotlash usuli, antitezis, isbotlash va rad etish qoidalari, isbotlash va rad etishda uchraydigan mantiqiy xatolar, sofizm, parodoks, parologizm, muammo, savol, javob, muammoli vaziyat, muammoni qo‘yish, muammoni hal etish, gipoteza, ishchi gipoteza, nazariya, aksiomatik nazariyalar, formal sistemalar. dalillash va ishonch-e’tiqodning shakllanishi kishilarning amaliy faoliyatdagi muvaffaqiyatlari ular qo‘llayotgan bilimlarning qay darajada chin bo‘lishiga, ya’ni bu bilimlarning voqelikni qanchalik to‘g‘ri aks ettirishiga bog‘liq. xato fikrlar predmetlarning real aloqalari va munosabatlarini buzib ko‘rsatadi, bilishda ko‘p chalkashliklarga olib keladi. shuning uchun ham bilish jarayonida har bir fikrni to‘g‘ri qurishga erishish, uning chinligini dalillar bilan ko‘rsata olish, xato fikrlarni esa rad qila bilish muhim ahamiyatga ega. fikrning chin yoki xatoligini ko‘rsatish uchun uni hodisaning (faktning) o‘zi bilan …

2 / 13

at bo‘lgan mantiqiy amaldir. uning tarkibi uch elementdan tashkil topgan: tezis, argumentlar (asoslar), isbotlash usuli – demonstratsiya. tezis – chinligi asoslanishi lozim bo‘lgan hukm, u isbotlashning markaziy figurasi hisoblanadi; butun diqqat-e’tibor uning chinligini ko‘rsatishga qaratiladi. tezis bir mulohazaning o‘zidan, yoki mulohazalar tizimi, yoki teoremalar, yoki aniq faktlarni umumlashtirish natijalari, yoki hodisalarning sababini ko‘rsatuvchi mulohazalardan iborat bo‘ladi. argumentlar – tezisning chinligini asoslash uchun keltirilgan hukmlar. argumentlar sifatida faktlarni qayd qiluvchi hukmlar, ta’riflar, aksiomalar, teoremalar, qonunlar hamda boshqa empirik va nazariy umumlashmalar xizmat qiladi. argument sifatida keltirilgan faktlar, albatta, o‘zaro bog‘langan va tezisning mohiyatiga aloqador bo‘lishi lozim. ta’riflar ham chin hukmlar bo‘lib, ulardan argument sifatida foydalanish mumkin. masalan, «harakat – bu har qanday o‘zgarishdan iborat», degan ta’rif chin hukmdir. aksiomalar chinligi o‘z-o‘zidan ravshan bo‘lgan, isbotlashni talab qilmaydigan fikrlardir. inson tajribasida ko‘p martalab takrorlanganligi uchun ham ularni isbotlash zarur emas. teoremalar va qonunlarning chinligi isbotlangan bo‘ladi, ularni hech ikkilanmasdan argument qilib olish mumkin. …

3 / 13

i, uning xalqaro miqyosda e’tirof etilishi» kabi asoslar yordamida isbotlanadi. bavosita isbotlashda esa tezisning chinligi unga zid bo‘lgan hukmning (antitezisning) xatoligini ko‘rsatish orqali asoslanadi. antitezis qanday shaklda ifodalangan bo‘lishiga qarab apagogik isbotlash va ayiruvchi isbotlash farq qilinadi. apagogik isbotlash tezis (a) va antitezis ( a ) o‘rtasidagi munosabatga asoslanadi. masalan, «materiya harakatsiz mavjud emas», degan hukmning chinligini asoslash uchun unga zid bo‘lgan «materiya harakatsiz mavjud», degan hukm olinadi. apagogik isbotlashda antitezis topilib (1-bosqich), vaqtincha chin deb qabul qilinadi va undan ma’lum bir natija keltirib chiqariladi (2-bosqich), so‘ngra bu natijalarning xatoligi ko‘rsatiladi (3-bosqich) va demak, tezisning chinligi isbotlanadi. masalan, «materiya harakatsiz mavjud», degan hukm chin bo‘lsa, «moddiy predmetlar strukturasiz mavjud», degan fikr (antitezisdan kelib chiqqan natija) ham chin bo‘ladi. bizga ma’lumki, moddiy predmetlar tarkibsiz (uni tashkil qiluvchi elementlar va ularning o‘zaro aloqasisiz) mavjud emas. demak, «materiya harakatsiz mavjud», degan fikr xato, shu tariqa «materiya harakatsiz mavjud emas», degan fikrning chinligi asoslanadi. …

4 / 13

ni paytda unga zid bo‘lgan fikrning xatoligini ko‘rsatishdan iborat bo‘lganligi uchun raddiyani isbotlashning xususiy ko‘rinishi, deb hisoblash mumkin. raddiya ham isbotlash kabi tezis (rad qilinishi lozim bo‘lgan hukm), argumentlar (tezisni rad qiluvchi hukmlar) va demonstratsiya (rad etish usuli) dan tashkil topgan bo‘ladi. raddiya birorta masalani muhokama qilish, ya’ni bahs, munozara jarayonida uchraydi. bahs qatnashchilaridan biri ma’lum bir tezisni ilgari surib, uni himoya qilsa (proponent), boshqasi unga qarshi chiqadi (opponent). hal qilinmagan, munozarali masalalar bo‘yicha olib boriladigan bahslar polemika hisoblanib, unda qarama-qarshi tezislar asoslanibgina qolmay, balki tanqidiy analiz ham qilinadi. raddiya uch xil usul bilan amalga oshiriladi: tezisni rad etish. argumentlarni rad etish. demonstratsiyani rad etish. tezisni rad etish. tezisni rad etishning quyidagi usullari mavjud: 1. faktlar orqali rad etish. bu eng ishonchli va samarali usuldir. bunda bo‘lib o‘tgan voqealar, statistik ma’lumotlarga asoslanib tezis rad etiladi. masalan, «sovet davrida o‘zbekiston to‘laqonli mustaqil respublika bo‘lgan», degan tezisni rad etish, ya’ni uning noto‘g‘ri …

5 / 13

ezisga zid bo‘lgan yangi tezis (antitezis) olinadi va isbotlanadi. uchinchisi istisno qonuniga muvofiq, antitezisning chinligidan tezisning xatoligi keltirib chiqariladi. masalan, prezidentimiz i.a. karimov «tarixiy xotirasiz kelajak yo‘q» nomli asarida «amir temur buyuk sarkarda bo‘lgan va yovuzliklar qilgan», degan tezisni shunday rad etadi: «inson bir paytning o‘zida ham bunyodkor, ham yovuz bo‘lishi mumkin emas. ne-ne madrasayu masjidlar, oliy koshonalarni qurgan, ne-ne olimu fuzalolarning boshini silagan, qur’oni karimni yod bilgan inson yovuz bo‘lmaydi. qonxo‘r odam «kuch – adolatda», deyishi mumkinmi?». ii. argumentlarni rad etish. tezisni isbotlash uchun opponent tomonidan keltirilgan argumentlar tanqid qilinib, ularning xatoligi yoki tezisni isbotlash uchun yetarli emasligi aniqlanadi. argumentlarning xatoligi tezisning ham xato ekanligini isbotlamaydi, bunda tezis chin bo‘lishi ham mumkin. argumentlarni rad etish orqali tezisning isbotlanmaganligi asoslab beriladi. iii. isbotlash usulini tanqid qilish orqali rad etish. rad etishning bu usulida isbotlashda yo‘l qo‘yilgan xatolar aniqlanadi. bunda rad etilayotgan tezisning chinligi uni asoslash uchun keltirilgan argumentlardan bevosita kelib …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 13 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "dalillash va ishonch etiqodining shakllanish jarayoni"

mavzu: dalillash va ishonch etiqodining shakllanish jarayoni reja: 1. isbotlash va rad etish qoidalari, ularni buzganda kelib chiqadigan mantiqiy xatolar. 2. bilimlar taraqqiyotining mantiqiy shakllari. 3. mantiq ilmining nazariy va amaliy ahamiyati. tayanch so’zlar isbotlash, rad etish, tezis, argument, isbotlash usuli, antitezis, isbotlash va rad etish qoidalari, isbotlash va rad etishda uchraydigan mantiqiy xatolar, sofizm, parodoks, parologizm, muammo, savol, javob, muammoli vaziyat, muammoni qo‘yish, muammoni hal etish, gipoteza, ishchi gipoteza, nazariya, aksiomatik nazariyalar, formal sistemalar. dalillash va ishonch-e’tiqodning shakllanishi kishilarning amaliy faoliyatdagi muvaffaqiyatlari ular qo‘llayotgan bilimlarning qay darajada chin bo‘lishiga, ya’ni bu bilimlarning voqelikni ...

Этот файл содержит 13 стр. в формате DOCX (42,6 КБ). Чтобы скачать "dalillash va ishonch etiqodining shakllanish jarayoni", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: dalillash va ishonch etiqodinin… DOCX 13 стр. Бесплатная загрузка Telegram