axloq falsafasi (etika)

PDF 19 pages 716.7 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 716.7 KB

File type PDF

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

axloq falsafasi (etika). reja: 1.axloqning mazmun va mohiyati. 2.axloqiy tamoyillar va axloq kategoriyalar mazmuni 3.axloq me’yorlarining turlari. tayanch tushunchalar:odob, xulq, axloq, gedonizm, evdemonizm, etika, odobnoma, axloq ilmi, yaxshilik va yomonlik, adolat axloqshunoslik bir necha ming yillik tarixga ega bo‘lgan qadimiy fan. u bizda «ilmi ravish», «ilmi axloq», «axloq ilmi», «odobnoma» singari nomlar bilan atab kelingan. ovro‘pada esa «etika» nomi bilan mashhur, biz ham yaqin-yaqingacha shu atamani qo‘llar edik. u dastlab manzildoshlik, yashash joyi, keyinchalik esa odat, fe’l, fikrlash tarzi singari ma’nolarni anglatgan; yunoncha «ethos» so‘zidan olingan. uni birinchi bo‘lib yunon faylasufi arastu ilmiy muomalaga kiritgan. arastu fanlarni tasnif qilarkan, ularni uch guruhga bo‘ladi: nazariy, amaliy va ijodiy. birinchi guruhga falsafa, matematika va fizikani; ikkinchi guruhga etika va siyosatni; uchinchi guruhga esa san’at, hunarmandchilik va amaliy fanlarni kiritadi. shunday qilib, qadimgi yunonlar axloq haqidagi ta’limotni fan darajasiga ko‘targanlar va «etika» (ta ethika) deb ataganlar. biroq bizda milliy-mintaqaviy axloqiy qadriyatlarimizning, dastlabki axloqiy …

2 / 19

. axloqni umumiy tushuncha sifatida olib, uni doira shaklida aks ettiradigan bo‘lsak, doiraning eng kichik qismini odob, undan kattaroq qismini - xulq, eng qamrovli qismini axloq egallaydi. odob - inson haqida yoqimli taassurot uyg‘otadigan, lekin jamoa, jamiyat va insoniyat hayotida burilish yasaydigan darajada muhim ahamiyatga ega bo‘lmaydigan, milliy urf-odatlarga asoslangan chiroyli xatti-harakatlarni o‘z ichiga oladi. xulq - oila, jamoa, mahalla-ko‘y miqyosida ahamiyatli bo‘lgan, ammo jamiyat va insoniyat hayotiga sezilarli ta’sir ko‘rsatmaydigan yoqimli insoniy xatti-harakatlarning majmui. axloq - jamiyat, zamon, ba’zan umumbashariy ahamiyatga ega, insoniyat tarixi uchun namuna bo‘la oladigan ijobiy xatti-harakatlar yig‘indisi, insoniy kamolot darajasini belgilovchi ma’naviy hodisa. bu fikrlarimizni misollar orqali tushuntirishga harakat qilamiz. deylik, metroda yoshgina yigit, talaba hamma qatori o‘tiribdi. navbatdagi bekatdan bir keksa kishi chiqib, uning ro‘parasida tik turib qoldi. agar talaba darhol: «o‘tiring, otaxon!» deb joy bo‘shatsa, u chiroyli a’mol qilgan bo‘ladi va bu a’moli bilan atrofdagilarda yaxshi kayfiyat uyg‘otadi; chetdan qarab turganlar unga ich-ichidan …

3 / 19

n va h.k. unday odamni biz xushxulq inson deymiz va unga mahallamizning namunasi sifatida qaraymiz. bordi-yu, aksincha bo‘lsa, u qo‘ni-qo‘shnilar bilan qo‘pol muomala qilsa, to‘y-ma’rakalarda janjal ko‘tarsa, sal gapga o‘dag‘aylab, musht o‘qtalsa, ichib kelib, oilada xotin-bolalarini urib, haqoratlasa, uni badxulq deymiz. uning badxulqliligidan oilasi, tevarak-atrofdagi ba’zi shaxslar jabr ko‘radi, mahalladagilarning tinchi buziladi, lekin xatti-harakatlari jamiyat ijtimoiy hayotiga yoki insoniyat tarixiga biror-bir ko‘zga tashlanadigan ta’sir o‘tkazmaydi. biroq, bu fikrlardan odob va xulqning jamiyatdagi roli u qadar ahamiyatli emas ekan, degan xulosa chiqmasligi kerak; fuqarolar orasida odoblilik va xushxulqlilikning keng yoyilishi jamiyat axloqiy hayotigagina emas, balki butunisicha ijtimoiy taraqqiyotga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. bu ta’sir tufayli garchand jamiyat birdaniga yuksalib ketmasa-da, asta-sekinlik bilan, muntazam ravishda yaxshilanib, ravnaq topib boradi. axloqqa kelsak, masala o‘ta jiddiy mohiyat kasb etadi: deylik, bir tuman yoxud viloyat prokurori o‘zi mas’ul hududda doimo qonun ustuvorligini ta’minlash uchun intiladi, adolat qaror topishini ko‘zlab ish yuritadi, lozim bo‘lsa, hokimning noqonuniy …

4 / 19

at yoki tuzumni tanazzulga olib keladi. albatta, har uchala axloqiy hodisa va ularning ziddi nisbiylikka ega. chunonchi, hozirgina misol keltirganimiz prokurorning axloqsizligi darajasi bilan o‘z yakka hukmronligi yo‘lida millionlab begunoh insonlarni o‘limga mahkum etgan lenin, stalin, hitler, pol pot singari shaxslar axloqsizligi orasida farq bor: agar prokurorning axloqsizligi bir millat yoki mamlakat uchun zarar qilsa, totalitar tuzum hukmdorlari xatti-harakatlari umumbashariy miqyosdagi fojealarga olib keladi. axloqshunoslik qadimda fizika, metafizika va mantiq bilan birgalikda falsafaning uzviy (uchinchi) qismi hisoblanar edi. keyinchalik (arastudan so‘ng) u alohida falsafiy yo‘nalishdagi fan maqomini oldi. bu fikrni quyidagicha kengaytiribroq talqin etish mumkin. ma’lumki, falsafaning fanlar podshosi sifatidagi vazifasi barcha tabiiy va ijtimoiy ilmlar erishgan yutuqlardan umumiy xulosalar chiqarib, insoniyatni haqiqatga olib borishdir. shundan kelib chiqqan holda, falsafaning predmetini tafakkur deb belgilash maqsadga muvofiq. axloqshunoslik axloqiy tafakkur taraqqiyotini, uning nazariy muammolarini tadqiq etadi va amaliyotda insonni ezgulik orqali haqiqatga olib borishga xizmat qiladi. shu bois uni axloq falsafasi …

5 / 19

a, kant, hegel, shopengauer, foerbax, kirkegaard, nitsshe, vl. solovyov, losskiy singari buyuk faylasuflar yaratgan axloq nazariyasiga doir ta’limotlar bilan birgalikda «panchatantra», «qutadg‘u bilik», «qobusnoma», sa’diyning «guliston», jomiyning «bahoriston», navoiyning «mahbub ul-qulub», montenning «tajribanoma», laroshfukoning «hikmatlar», gulxaniyning «zarbulmasal» kabi amaliy axloqqa bag‘ishlangan asarlari ham o‘z mustahkam o‘rniga ega. axloqshunoslikning boshqa falsafiy fanlardan farqi ham, o‘ziga xosligi ham undagi nazariya bilan amaliyotning ana shunday omuxtaligidadir. umuman olganda, insoniyatning intellektual tarixida, hatto nisbatan dahriylik asri bo‘lmish xx asrda ham, insonni xudo yaratgan, degan fikr kamida to‘qson foizni tashkil etadi. biz ham ana shu ko‘pchilik tomonidamiz. ayni paytda, kamchilik bildirgan va bildirayotgan aksilfikr ham yashash huquqiga ega ekanini tan olamiz. respublikamiz prezidenti islom karimovning mana bu gaplari bizning fikrlarimiz uchun e’tiborli xulosa bo‘la oladi deb o‘ylaymiz: «shu o‘rinda ta’kidlamoqchi edimki, dunyoviylik, ayrim aqidaparast kimsalarning da’volaridan farqli o‘laroq, aslo dahriylik emas. biz bunday noto‘g‘ri va g‘arazli talqinlarga mutlaqo qarshimiz».1 shunday qilib, axloq – oliy mavjudotga …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "axloq falsafasi (etika)"

axloq falsafasi (etika). reja: 1.axloqning mazmun va mohiyati. 2.axloqiy tamoyillar va axloq kategoriyalar mazmuni 3.axloq me’yorlarining turlari. tayanch tushunchalar:odob, xulq, axloq, gedonizm, evdemonizm, etika, odobnoma, axloq ilmi, yaxshilik va yomonlik, adolat axloqshunoslik bir necha ming yillik tarixga ega bo‘lgan qadimiy fan. u bizda «ilmi ravish», «ilmi axloq», «axloq ilmi», «odobnoma» singari nomlar bilan atab kelingan. ovro‘pada esa «etika» nomi bilan mashhur, biz ham yaqin-yaqingacha shu atamani qo‘llar edik. u dastlab manzildoshlik, yashash joyi, keyinchalik esa odat, fe’l, fikrlash tarzi singari ma’nolarni anglatgan; yunoncha «ethos» so‘zidan olingan. uni birinchi bo‘lib yunon faylasufi arastu ilmiy muomalaga kiritgan. arastu fanlarni tasnif qilarkan, ularni uch guruhga bo‘...

This file contains 19 pages in PDF format (716.7 KB). To download "axloq falsafasi (etika)", click the Telegram button on the left.

Tags: axloq falsafasi (etika) PDF 19 pages Free download Telegram