gullar anatomiyasi

DOC 12 pages 1.9 MB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.9 MB

File type DOC

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

2-mavzu: gul tuzilishi va xillari (2 soat) reja: 1. gulning tuzilishi. 2. gul qismlarining joylashishi. 3. gul formula va diagrammasi. gulning tuzilishi va rivojlanishi. gul novdaning uchki va barg qo'ltig'idagi meristemadan hosil bo'ladigan reproduktiv (ko'payish) organi hisoblanadi. gulda sporogenez, gametogenez, jinsiy jarayonlar, changlanish, urug'lanish va mevaning hosil bo'lish jarayonlari ro'y beradi. gulbandi gulni poyaga biriktirib turadi. ba'zi o'simliklarning gullarida gulbandi bo'lmaydi. bunday gullarni o'troq gullar deyiladi. issiqsevar o'simliklarda gulbandi uzun bo'ladi. gulbandining yuqori qismi kengayib gul o'rnini hosil kiladi. gul o'rni botiq, qavariq va tekis bo'ladi. gul o'rnida gulqo'rg'oni, changchilar va urug'chi joylashadi. gul changlanib, urug'langandan keyin tuguncha devoridan meva, urug'kurtakdan esa urug' hosil bo'ladi. gullar to'g'ri – aktinomorf, qiyshiq - zigomorf yoki asimmetrik bo'ladi. gulqo'rg'onining bo'lishi, bo'lmasligi va tuzilishiga qarab gullar: 1) gomoxlamid-gulqo'rg'oni oddiy kosachabarglardan yoki tojbarglardan tashkil topgan, barglari bir xil rangda, gul o'rnida spiral joylashgan, (lola, magnoliya); 2) geteroxlamid-gulqo'rg'oni murakkab, kosacha va tojbarglardan iborat (olma, o'rik, na'matak); …

2 / 12

rda joylashgan bo'lsa, ikki uyli (tol, terak, ismaloq) deyiladi. ba'zi o'simliklarda ikki jinsli bilan bir jinsli gullar uchraydi va ko'p uyli yoki poligam o'simlik deyiladi (zarang, shumtol). ikki uyli o'simliklar gul qismlarining joylashishi. gul qismlari gul o'rnida ma'lum qonuniyat asosida joylashadi. ko'pchilik gullarda gul qismlari doira shaklida joylashadi: 4 doira bo'lsa – tetratsiklik, 5 doira bo'lsa – pentatsiklik deyiladi. bir pallali o'simliklarda uchtadan, ikki pallalilarda to'rt yoki beshtadan gul qismlari joylashgan bo'ladi (karam gullari). ayrim o'simliklarda (ayiqtavon) gul qismlari spiral joylashadi. bu vaqtda gul qismlarining soni ko'p bo'ladi va atsiklik yoki spiral gullar (yunoncha «a»-bir narsaning yo'qligini bildiradigan qo'shimcha va «kyuklos»-xalqa) deyiladi. gemitsiklikda (yunoncha-«yarim») gulqo'rg'oni doira shaklida, changchi va urug'chisi spiral shaklida joylashadi (magnoliya, lola daraxti), tsiklik gullarda – yopiq urug'li o'simliklarning juda ko'pchiligida gullar xalqa yoki doira shaklida joylashadi). gul formula va diagrammasi. gullarni qisqacha tavsiflash uchun uning formulasi yoziladi. bu vaqtda asosan gulning simmetriyaligiga, qatorlar soniga, qismlarning soniga …

3 / 12

lanadi. tugunchalarning o'rnini ifodalovchi raqam osti chiziq bilan (masalan, ostki tuguncha g (5‾) , ustki tuguncha g) belgilanadi. ∞ - ko'psonli , g(5-) - tuguncha ostki g(5) - tuguncha ustki, g(5)- - tuguncha o'rta gul formulasi: ( sa5 so5 a∞ g∞ (ayiqtovon) sa2+2 so4 a2+4 g(2) (surepka) ( r3+3a3+3g (3) (piyozgulda) gul diagrammasini belgilash uchun quyidagi belgilar qo'llaniladi: – kosachabarg – killi qavsdan iborat; – gultojbargi – yarim oysimon qovus bilan; – changchilar – changdonning ko'ndalang kesimining shakli bilan; – urug'chi – tugunchaning ko'ndalang kesimi bilan; – agar doiradagi gul qismlari o'zaro qo'shilgan bo'lsa, belgilar tutashtiriladi. gulqo'rg'oni o'simliklarda gulqo'rg'oni oddiy va murakkab bo'ladi (2–rasm). murakkab gulqo'rg'oni ham kosachabarglar ham tojibarglardan iborat bo'ladi. kosachabarglarning hajmi uncha katta bo'lmasdan yashil rangda bo'lib, gulqo'rg'oning tashqi doirasida joylashadi. kosachabarglar ayrim-ayrim yoki qo'shilgan bo'ladi (3–rasm). qo'shilib o'sgan kosachabarglarda tishlari aniq ko'rinadi. kosachabarglar gul g'uncha vaqtida ichki qismlarini turli tashqi ta'sirlardan saqlaydi. ba'zi o'simliklarda gul ochilganda …

4 / 12

jibarglar naysimon bo'lib, uzunligiga qarab, dolixomorf, mezomorf, braximorf tiplarida bo'ladi (dolixomorf – naychasi uzun, mezomorf - o'rta, braximorf - qisqa). naychaning uzunligi changlanish bilan bog'liq. gulning simmetriyaligi tojibarglarning tuzilishiga qarab aniqlanadi, masalan, aktinomorf, zigomorf gullar. gullarda pixlarning paydo bo'lishi. pix – gultojibarg asosidagi cho'ziq o'simtadir. ba'zi o'simliklar oilalari vakillarini gullarida pixlarning hosil bo'lishi changlanishga moslanish xususiyatlaridan biridir (ko'knordoshlar, ayiqtavondoshlar va boshqalar). pixning paydo bo'lishi asalshira ajralish bilan bog'liq. pixning ichki tamoni bo'sh bo'lib, asalshira pixning devorlaridan yoki ichki tamonidagi asalshira bezlaridan ajraladi. 4–rasm. tojbarglarning tuzilishi: 1-ayrim va 2-3-qo'shilib o'sgan. 5–rasm. tojbarglarning tuzilishi: 1–naysimon; 2–g'ildiraksimon; 3–ikki labli; 4–bir labli; 5– kapalaksimon; 6– voronkasimon; 7–qo'ng'iroqsimon. androtsey. guldagi changchilar to'plami androtsey deyiladi. changchilar gulda bittadan bir necha yuz bo'lishi mumkin (6–rasm). masalan, gulsapsarda – 3 ta, qoqio'tdoshlarda 5 ta; piyozdoshlarda 6 ta, burchoqdoshlarda 10 ta, itgunafshada 2 ta, tolda 2 ta. changchilarning soni shu o'simlik uchun, shu turkum uchun doimiydir. chang iplarining uzunligi …

5 / 12

lda ularning soni bitta yoki bir nechta bo'lishi mumkin. guldagi urug'chilar to'plami ginetsey deyiladi. ginetseyda urug'chining tumshuqchasi, ustunchasi va tugunchasi mavjud (7–rasm). 1. urug'chining tumshuqchasi bir, ikki, uch va undan ortiq bo'laklarga bo'linishi mumkin. bu bo'laklar urug'chining nechta mevabarglardan hosil bo'lganligini bildiradi. urug'chining tumshuqchasi chang hujayralarini qabul qilib oladi, ya'ni urug'chining tumshuqchasida changlanish jarayoni sodir bo'ladi. 2. urug'chining ustunchasi tuguncha bilan tumshuqchani biriktirib turadi. ba'zi bir urug'chilarda ustuncha bo'lmaydi (ko'knor), ayrimlarida esa ustuncha juda uzun bo'lishi ham mumkin (masalan, makkajo'xori so'talaridagi urg'ochi gullar). 3. urug'chining tugunchasi. tuguncha urug'chining asosiy, muhim qismlaridan biri bo'lib, uning gulda o'rnashishiga qarab ustki, ostki va o'rta tugunchalarga ajratiladi. gul o'rniga erkin joylashgan tuguncha ustki (g'o'za, lola), ko'zachaga o'xshagan botiq gul o'rniga tuguncha erkin joylashgan bo'lsa o'rta (na'matak, shaftoli), uchida gulqo'rg'oni joylashgan tuguncha ostki tuguncha (olma, nok, behi) deb ataladi. urug'chini hosil qiladigan mevabarglarning soniga qarab tugunchalar bir, ikki va ko'p uyali bo'lishi mumkin. urug'chi (ginetsey) …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "gullar anatomiyasi"

2-mavzu: gul tuzilishi va xillari (2 soat) reja: 1. gulning tuzilishi. 2. gul qismlarining joylashishi. 3. gul formula va diagrammasi. gulning tuzilishi va rivojlanishi. gul novdaning uchki va barg qo'ltig'idagi meristemadan hosil bo'ladigan reproduktiv (ko'payish) organi hisoblanadi. gulda sporogenez, gametogenez, jinsiy jarayonlar, changlanish, urug'lanish va mevaning hosil bo'lish jarayonlari ro'y beradi. gulbandi gulni poyaga biriktirib turadi. ba'zi o'simliklarning gullarida gulbandi bo'lmaydi. bunday gullarni o'troq gullar deyiladi. issiqsevar o'simliklarda gulbandi uzun bo'ladi. gulbandining yuqori qismi kengayib gul o'rnini hosil kiladi. gul o'rni botiq, qavariq va tekis bo'ladi. gul o'rnida gulqo'rg'oni, changchilar va urug'chi joylashadi. gul changlanib, urug'langandan keyin tugu...

This file contains 12 pages in DOC format (1.9 MB). To download "gullar anatomiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: gullar anatomiyasi DOC 12 pages Free download Telegram