yer sayyorasi ma’ruzasining tavsifi

PDF 5 pages 390.7 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 390.7 KB

File type PDF

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

mashg‘ulot turi: ma’ruza (ma’lumotli ma’ruza) mavzu: yer sayyorasi. mavzu rejasi: 1.quyosh sistemasi. sayyoralar va ularning tuzilishi 2.planeta sifatida yerning umumiy xarakteriskasi. quyoshning tuzilishi va evolyusiyasi. quyosh-quyosh sistemasi markazida joylashgan, yerga eng yaqin yulduz. quyosh og‘irligi yerdan 330 ming, diamyetri bo‘yicha 109 barobar katta. quyosh ichiga yerday sharlarning milliondan ortig‘i sig‘adi. quyosh o‘z o‘qi atrofida sekin-asta muntazam sharqdan g‘arbga tomon aylanadi. aylanish tezligi quyosh ekvatorida 2 km/sek. bo‘lib, qutblari tomon kamayib boradi. ekvatorda aylanish davri - 25, qutblari yaqinda esa - 31 sutkaga teng. shunday qilib, quyosh o‘z o‘qi atrofida o‘rtacha xisobda 27,27 sutkada bir marta aylanadi.quyosh , galaktika markazi atrofida 200 mln. yil davomida bir marta aylanib chiqadi. yaqin yulduzlarga nisbatan quyosh sekundiga 20 km tezlik bilan xarakat qiladi.quyoshni o‘zi yasagan teleskop yordamida g. galiley1611 yili kuzatgan va undagi dog‘larni, o‘z o‘qi atrofida aylanish davrini aniqlagan. nemis olimi g. shvabye1843 yilda quyosh dog‘larining soni, uning faolligi davriy o‘zgarishini topdi. hozirgi …

2 / 5

taqsimlangan. eng yirik quyuqlashgan bo‘laklarning massasi tez ortib borgan. keyin moddaning har xil kattalikdagi hosil bo‘lgan dastlabki «po‘k» guvalaklarning ko‘pchiligidan bir necha yirik jismlar-planetalar paydo bo‘lgan. hisob-kitoblar, yer o‘zining hozirgi massasiga bir necha yuz million yilda erishganligini ko‘rsatdi. sirti sovuq bo‘lgan yerning ichki qismi radioktiv elementlar hisobiga qiziy boshlagan. bu, yerning ichidagi moddalarni erishiga olib kelgan. og‘ir elementlar cho‘kib yadroni vujudga keltirganda, yengil elementlar sirtga chiqib yer qobig‘ini vujudga keltirgan. bo‘lajak planetalarni o‘rab olgan zarralar to‘plamida ularning bir-birlariga yopishish jarayoni yuz bergan va oqibatda planetalarning yo‘ldoshlari paydo bo‘lgan. 1913 - yilda amerika astronomi j. xeyel quyosh dog‘lari, quyosh sirtining sovigan qismlari ekanligini va sirtida kuchli magnit maydonlari borligini kashf etdi. 1940 yil boshida quyosh radioto‘lqinlar manbai ekanligi, keyinchalik quyosh toji spektorida bir necha chiziqlarni, ko‘p marta ionlangan kimyoviy elementli chiziqlar ekanligi hamda quyosh tojining yuqori haroratga egaligi kashf etildi.quyosh asosan vodorod va geliydan tashkil topgan. uning yuzasidagi harorat 6000o ga …

3 / 5

arta kam; - quyosh toji - quyoshning tashqi, eng ko‘p cho‘zilgan qatlami. quyosh toji quyosh gardishidan 106 marotaba xira bo‘lib, quyoshning to‘la tutilishi paytida yaqqol ko‘rish mumkin. quyosh toji spektorida ko‘p marta ionlangan fe, ca, mg va boshqa elementlar atomlarning emission chiziqlari bor. quyosh tojining o‘rtacha harorati 106 dan ortiq. xromosfera bilan quyosh chegarasidagi harorat 105 ga teng. quyosh tojining tashqi qatlamlaridan fazoga yuqori energiya zarra (proton, elektron) lar sochilib turadi va bu oqim quyosh shamoli deb ataladi. 2.sayyoralar va ularning harakati. quyosh , 9 ta sayyora (atorit-merkuriy, zuhra-venera, yer, mirrix-mars, mushtariye-yupiter, zuhal-saturn, uran, neptun, pluton) va ularning yo‘ldoshlaridan iborat osmon jismlari, yana bir necha o‘n ming kichik sayyora (asteroid), ko‘pdan-ko‘p kometa va mayda meteor moddalar birgalikda quyosh sistemasi (tizimi) ni tashkil etadi. quyosh sistemasi hududidagi har qanday jism ham uning a’zosi bo‘lavermaydi. quyoshning ta’sir doirasidagi har bir jismning quyosh sistemasi a’zosi bo‘lishi uchun energiya to‘la manfiy bo‘lishi kerak. bu …

4 / 5

(merkuriy, venera, yer, mars) va tashqi (yupiter, saturn, uran, neptun). ularda bir-biridan tubdan farq qiladigan xususiyatlari mavjud. masalan, astronomik apparatlar yordamida tekshirish natijasida ma’lum bo‘lishicha, ichki sayyoralar atmosferasi tashqilarnikiga qaraganda ancha siyrak. merkuriyda atmosfera yo‘q, venera va marsda so2 dan iborat juda zich atmosfera. tashqi sayyoralar atmosferasi juda qalin, zich bo‘lib, asosan metan, ammiak va vodoroddan iborat. gigant sayyoralar ichki sayyoralarga qaraganda o‘z o‘qlari atrofida juda katta tezlik bilan aylanadilar. plutonning fizik tabiati, gigant sayyoralardan tubdan farq qilganligi uchun uni tashqi sayyoralar qatoriga qo‘shib bo‘lmaydi. saturn ham o‘ziga xos, uning atrofida xuddi yo‘ldoshlari kabi son-sanoqsiz mayda jismlardan tashkil topgan xalqalar tizimi aylanadi. xalqalarning eni 70000 km, qalinligi 5 km. quyosh sistemasida 40000 ga yaqin kichik sayyoralar (asteroidlar) borligi taxmin qilinsa-da, ammo shulardan 2 mingtasi topilib, orbitalari aniqlangan. quyosh sistemasida yana kometalar ham mavjud. kometalarning quyosh atrofida aylanish davrlari bir necha o‘n yildan ortiq emas. har yili astronomlar tomonidan 5-10 tacha …

5 / 5

lar ham ta’sir etadi. bular quyosh faolligining 11 yillik davri va quyoshning o‘z o‘qi atrofida aylanish davri bo‘lgan 27 kunlik davriyliklarda seziladi. quyosh chaqnashlari quyosh kosmik nurlari manbai bo‘lib, unda chiqarib tashlangan zarralar oqimlari quyosh shamolida uzilishlar va zarb to‘lqinlarini vujudga keltiradi. quyosh chaqnashlari rentgen, ultrabinafsha to‘lqinlarda nurlanadi. qadimdan quyosh nuridan davo-profilaktika maqsadida foydalaniladi. quyoshning infraqizil nurlari to‘qimalardan o‘tayotganda, issiqlik hosil qiladi; ko‘zga ko‘rinadigan (yorug‘lik) nurlari nerv sistemasini qo‘zg‘atadi; ultrabinafsha nurlari ta’sirida biofizik va fotokimyoviy reaksiyalar vujudga kelib, terida d vitamini, pigmyentlar va boshqalar hosil bo‘ladi. quyosh nuri bilan davolashda quyosh vannalaridan foydalaniladi. asteroidlar, kometalar va meteor modda. asteroidlar.kichik sayyoralar yoki asteroidlar, asosan mars va yupiter orbitasi oralig‘ida aylanadi va bevosita qaraganda ko‘rinmaydi. birinchi kichik sayyora 1801 yilda kashf etilganva uni an’anaga ko‘ra yunon-rim mifologiyasidagi nomlardan biri - serrera deb atashdi. tezda boshqa kichik sayyoralar topildi va ularga pallada, vesta va yunona nomlari berildi. fotografiyaning qo‘llanilishi natijasida yorug‘ligi xira bo‘lgan …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yer sayyorasi ma’ruzasining tavsifi"

mashg‘ulot turi: ma’ruza (ma’lumotli ma’ruza) mavzu: yer sayyorasi. mavzu rejasi: 1.quyosh sistemasi. sayyoralar va ularning tuzilishi 2.planeta sifatida yerning umumiy xarakteriskasi. quyoshning tuzilishi va evolyusiyasi. quyosh-quyosh sistemasi markazida joylashgan, yerga eng yaqin yulduz. quyosh og‘irligi yerdan 330 ming, diamyetri bo‘yicha 109 barobar katta. quyosh ichiga yerday sharlarning milliondan ortig‘i sig‘adi. quyosh o‘z o‘qi atrofida sekin-asta muntazam sharqdan g‘arbga tomon aylanadi. aylanish tezligi quyosh ekvatorida 2 km/sek. bo‘lib, qutblari tomon kamayib boradi. ekvatorda aylanish davri - 25, qutblari yaqinda esa - 31 sutkaga teng. shunday qilib, quyosh o‘z o‘qi atrofida o‘rtacha xisobda 27,27 sutkada bir marta aylanadi.quyosh , galaktika markazi atrofida 200 mln. yil da...

This file contains 5 pages in PDF format (390.7 KB). To download "yer sayyorasi ma’ruzasining tavsifi", click the Telegram button on the left.

Tags: yer sayyorasi ma’ruzasining tav… PDF 5 pages Free download Telegram