shaxning irodaviy xususiyatlari

DOC 17 pages 234.0 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 234.0 KB

File type DOC

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

16-mavzu 4 soat 2 juftlik shaxning irodaviy xususiyatlari. reja: 1. iroda haqida tushuncha. 2. irodaviy faoliyatning umumiy xususiyatlari. 3. iroda borasidagi nazariyalar. irodaviy akt va uning tuzilishi. irodaviy harakatlar va uni boshqarish. shaxsning irodaviy sifatlari. irodaviy xatti-harakat motivatsiyasi. tayanch iboralar abuliya (yunon. abule - irodani inkor etmoq) - eng oddiy, osongina masalalar bo’yicha ham ma'lum qarorga kelish qobiliyati yo’qligida namoyon bo’ladigan o’ta irodasizlik. iroda erkinligi - falsafiy - ahloqiy kategoriyani ifoda etuvchi tushuncha. u o’z - o’zini aniqlash jarayonida kishi irodasining moslashishiga bog’liq. lokus nazorat (lot. lokus joy) - odamning o’z faoliyati natijalariga javobgarligini tashqi kuchlardan ko’rish (eksternal, tashqi lokus nazorati) yoki o’zining qobiliyatlarini intilishlardan ko’rish xislati (internal, ichki lokus nazorati). ma'lumki, insonning ehtiyojlari ijtimoiy tuzum shakllari taraqqiyotiga qarab o’zgaradi. shu bois o’z ehtiyojlarini qondirish uchun inson harakat qiladi. shaxs o’z harakatlari yordami bilan muhitga moslashadi va undan o’z ehtiyojlari uchun foydalanadi. lekin shu bilan birga odam muhitni o’z ehtiyojlariga …

2 / 17

d qiladi, shu yangilikni tevarak-atrofdagi voqelikka qo’shadi, voqelikni o’zgartiradi va to’ldiradi. umuman odam har doim harakat qilmasdan tura olmaydi. ana shu jihatdan olganda odamning barcha harakatlarini ikki turkumga bo’lish mumkin. ulardan birinchisi ixtiyorsiz harakatlar bo’lsa, ikkinchisi ixtiyoriy harakatlardir. odamning ixtiyorsiz harakatlari qat'iy bir maqsadsiz, ko’pincha impul'siv tarzda, ya'ni reflektor tarzda yuzaga keladi. masalan, yo’talish, aks urish, ko’z qovoqini ochib yumilishi va shu kabilar. bu harakatlarni odam oldindan o’ylab rejalashtirmaydi. ixtiyorsiz harakatlar har qanday sharoitda yuz berishi mumkin. ixtiyorsiz harakatlar ba'zan, odamning aqliy faoliyatlari bilan ham bog’liq bo’ladi. chunonchi, ixtiyorsiz idrok, ixtiyorsiz diqqat, ixtiyorsiz esda olib qolish, ixtiyorsiz esga tushirish holatlari ham bo’ladi. bunday hollarda odamning ixtiyorsiz harakatlari idrok qilinayotgan narsaning boshqa narsalardan keskin farq qilishi yoki odamning qiziqishlari, ehtiyojlari bilan bevosita bog’liq bo’ladi. ixtiyoriy harakatlar iroda bilan bog’liq bo’lgan harakatlardir. ixtiyoriy harakatlar oldindan belgilangan maqsad asosida to’la ongli ravishda amalga oshiriladigan harakatlardir. lekin ixtiyoriy harakat deganda, faqat jismoniy harakatlar emas, …

3 / 17

iy bir maqsad asosida amalga oshiriladigan va ayrim qiyinchiliklarni, to’siqlarni yengish bilan bog’liq bo’lgan harakatlarni tushunamiz. professor e.g’.g’ozievning "umumiy psixologiya " darsligida iroda-bu tashqi va ichki qiyinchiliklarni yengishni talab qiladigan qiliqlarni va harakatlarni inson tomonidan ongli boshqarilishidir, deb keltiriladi. umuman olganda iroda shaxs faolligining ko’rinishi hisoblanadi. shu bois uning yuzaga kelishi bir qator harakatlarni amalga oshirilishi bilan izohlanadi. irodaviy harakatlarda har doim maqsad aniq bo’ladi. odam o’z oldiga qo’ygan maqsadidan kelib chiqadigan natijalarni ham oldindan tasavvur eta oladi. ana shuning uchun har qanday qiyinchiliklarni yengib bo’lsa ham maqsadini amalga oshirishga intila boradi. masalan, odam biror imorat solayotgan paytda oxirgi natija qanday bo’lib chiqishini juda yaxshi tasavvur etadi va shuning uchun qanday qiyinchiliklar bo’lsa ham yengib ishni davom ettira beradi. yoki talaba universitetning birinchi kursiga kirganda qanday mutaxassis bo’lib chiqishini yaxshi biladi va shuning uchun barcha qiyinchiliklarga chidab o’qishni davom ettira beradi. umumiy irodaviy faoliyatni yoki alohida aktni amalga oshirishning muhim …

4 / 17

hi mumkin. irodaning eng muhim xususiyati unda faoliyatni amalga oshirishning puxta o’ylab chiqilgan rejaning mavjudligidir. avvaldan rejalashtirilmagan xattiharakatlarni irodaviy harakat deb bo’lmaydi. shu bilan birga iroda avvaldan mavjud bo’lmagan, lekin faoliyatni natijasiga erishishdan so’ng hosil bo’lishi mumkin bo’lgan qoniqishga butun e'tiborini qaratishdan iboratdir. ko’p hollarda iroda vaziyat yoki qiyinchilik ustidan g’alaba qozonish emas, balki o’z-o’zini engish hamdir. bu ayniqsa, muvozanatsiz, hissiy, qo’zg’aluvchan, sust kishilarga xos bo’lib, o’zlarining tabiiy xarakterologik xususiyatlari bilan kurashishga to’g’ri keladi. irodaning nerv-fiziologik asoslari irodaviy ya'ni ixtiyoriy harakatlarning nerv - fiziologik asosida bosh miya katta yarim sharlari po’stlog’ining shartli reflekslar hosil qilishdan iborat bo’lgan murakkab faoliyati yotadi. irodaviy harakatlar har doim to’la ongli harakatlar bo’lgani uchun bosh miya po’stlog’ida yuzaga keladigan optimal qo’zg’alish manbalari bilan ham bog’liq bo’ladi. bu haqda akademik i.p.pavlov shunday deb yozgan edi: "mening tasavvurimcha, ong ayni shu chog’da xuddi shu sharoitning o’zida ma'lum darajada optimal (har holda o’rtacha bo’lsa kerak) qo’zg’alishga ega bo’lgan …

5 / 17

oslangan holda ishlaydi. agar ikkinchi signallar tizimi o’z faoliyatida birinchi signallar tizimiga asoslanmasa, odamning aks ettirish jarayoni ma'lum bir tizimli, ma'noli bo’lmaydi. ikkinchi signallar tizimi birinchi signallar tizimiga asoslanishi bilan birga uning faoliyatini boshqarib, nazorat qilib turadi. demak, irodaviy, ixtiyoriy harakatlarda ikkinchi signallar tizimi bilan birga birinchi signallar tizimi ham ishtirok etadi. irodaviy ixtiyoriy harakatlarni amalga oshirishda nerv tizimining umumiy normal holati ham juda katta ahamiyatga egadir. masalan, uzoq davom etadigan qattiq kasallikdan so’ng nerv tizimi nihoyatda madorsizlanib, odamning irodasi bo’shashib ketadi. odam biror ishdan qattiq charchagan paytda ham nerv tizimi zaiflashib, irodasi bo’shashib ketadi. ana shuning uchun irodaning mustahkamligini ta'minlash maqsadida odam vaqti - vaqti bilan dam olib turishi kerak. irodaviy akt va uning tuzilishi ixtiyoriy harakatning dastlabki boshlang’ich nuqtasi harakat maqsadining vujudga kelishi va shu maqsadning o’rtaga qo’yilishidir va uning tuzilishini quyidagicha izohlash mumkin. maqsad-kishining shu paytda ma'qul yoki zarur deb topgan ish harakatini tasavvur etish demakdir. masalan, …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "shaxning irodaviy xususiyatlari"

16-mavzu 4 soat 2 juftlik shaxning irodaviy xususiyatlari. reja: 1. iroda haqida tushuncha. 2. irodaviy faoliyatning umumiy xususiyatlari. 3. iroda borasidagi nazariyalar. irodaviy akt va uning tuzilishi. irodaviy harakatlar va uni boshqarish. shaxsning irodaviy sifatlari. irodaviy xatti-harakat motivatsiyasi. tayanch iboralar abuliya (yunon. abule - irodani inkor etmoq) - eng oddiy, osongina masalalar bo’yicha ham ma'lum qarorga kelish qobiliyati yo’qligida namoyon bo’ladigan o’ta irodasizlik. iroda erkinligi - falsafiy - ahloqiy kategoriyani ifoda etuvchi tushuncha. u o’z - o’zini aniqlash jarayonida kishi irodasining moslashishiga bog’liq. lokus nazorat (lot. lokus joy) - odamning o’z faoliyati natijalariga javobgarligini tashqi kuchlardan ko’rish (eksternal, tashqi lokus nazorati) yoki...

This file contains 17 pages in DOC format (234.0 KB). To download "shaxning irodaviy xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: shaxning irodaviy xususiyatlari DOC 17 pages Free download Telegram