falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g‘arb falsafasi

DOC 12 pages 64.5 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 64.5 KB

File type DOC

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

3-mavzu: falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g‘arb falsafasi mavzu rejasi: 1. qadimgi yunonistonda falsafa ilmining shakllanishi. suqrotning va sofistlarning inson haqidagi qarashlari. 2. o‘rta asrlar yevropasida uyg‘onish davri va falsafiy tafakkurning rivojlanish xususiyatlari. 3. yangi va eng yangi davr falsafasining ustuvor yo‘nalishlari. yangi davr g‘arb falsafasidagi asosiy muammolar tayanch tushunchalar: sxolastika, apologetika, realizm, nominalizm, uyg‘onish davri falsafasi, ingliz falsafasi, fransuz falsafasi, nemis mumtoz falsafasi, tarix falsafasi. 1.qadimgi yunonistonda falsafa ilmining shakllanishi. suqrotning va sofistlarning inson haqidagi qarashlari. qadimgi yunoniston va antik davr falsafasi. qadimgi davr falsafasining bir silsilasi yunoniston va rimga tegishlidir. bu davrdagi falsafiy qarashlar — antik davr falsafasi deb yuritiladi. unda milet falsafiy maktabi, eley falsafiy maktabi, fales, zenon, geraklit, pifagor, suqrot, aflotun, arastu, demokrit, epikur va boshqalarning falsafiy, tabiiy-ilmiy, ijtimoiy-axloqiy ta’limotlari muhim o‘rin egallaydi. yunonistonda dastlabki falsafiy ta’limotlar eramizdan avvalgi vii—vi asrlar o‘rtasida milet shahrida yuzaga kelgan va rivojlangan. milet maktabi vakillari fales, anaksimandr, anaksimenlardir. uning asoschisi fales …

2 / 12

holatga o‘tishini ta’minlaydi, deb hisoblagan. uning ta’limotini zamondoshi, shogirdi anaksimen davom ettirdi. anaksimen (eramizdan avvalgi 588—525-yillar) havo — olamning asosi, deb bilgan. uningcha, havoning quyuqlashishidan suv, yer, tosh kabi moddalar tashkil topgan, siyraklashishidan esa olov paydo bolgan. yana bir yunon faylasufi geraklit (eramizdan avvalgi 520—460-yillar) kichik osiyoning g'arbiy qirg‘og‘idagi efes shahrida zargar oilasida dunyoga kelgan. u stixiyali dialektikaga asos solgan, olov — olamning asosi, deb bilgan. uning fikricha, olamda hamma narsa harakatda. «oqar suvga bir soniyada ikki marta tushish mumkin emas, chunki suv har daqiqada yangilanib turadi». olamda turg‘unlik yo‘q. geraklitning fikricha, doimiy o‘zgarish, harakat va o‘zaro qarama-qarshi tomonlarga o‘tish — jismlar sifatining nisbiyligi bilan bogliq. masalan, dengiz suvi inson iste’moli uchun yaroqsiz bolsa, baliqlar uchun ayni muddaodir. geraklitning qarashlari falsafiy tafakkur rivojiga katta ta’sir ko‘rsatgan. pifagor (eramizdan avvalgi 580—500-yillar) yunonistonning samos orolida yashab o‘tgan faylasuflardan biridir. u qadimgi yunonistonda diniy-mafkuraviy falsafiy maktab, ya’ni pifagorchilikka asos solgan. pifagor o‘zining siyosiy …

3 / 12

ey shahrida o‘tkazgan. tarixchi diogen laertskiyning yozishicha, ksenofant «tabiat haqida» asarining muallifldir. afsuski, ushbu asarning yarmigina omon qolgan, xolos. uning falsafiy ta’limotiga ko‘ra, tabiat - o‘zgarmas va harakatsizdir, «hamma narsa yerdan unib chiqadi va pirovardida yana yerga qaytadi». biz hammamiz yerdan tugllganmiz va yerga aylanamiz». ksenofan qadimgi yunon faylasuflaridan birinchi bolib, bilishning imkoniyati va chegarasi haqida fikr yuritgan. bu qadimgi yunon gnoseologiyasining rivojiga turtki boldi. ksenofant ilgari surgan g‘oyalar uning shogirdi eley falsafiy maktabining ko‘zga ko‘ringan namoyandalaridan biri, eramizdan awalgi 504-yili tugllgan parmenid tomonidan rivojlantirilgan. parmenidning shogirdi va do‘sti zenon (490—430-yillar) o‘z ustozining ta’limotini himoya qildi va uni rivojlantirdi. qadimgi yunon madaniyatida soflstlar falsafasi katta o‘rin tu~ tadi. soflstlar antropologiya (inson haqidagi fan) va gnoseologiya (bilish to‘g‘risidagi fan) muammolari bilan shug‘ullangan. soflstlar yangi kasblarning mohir ustalari, ya’ni o‘qituvchilar, diplomatlar, notiqlar, sud mahkamalarida ishlovchi mutaxassislardan iborat bolib, haqiqat, osoyishtalik, adolat o‘rnatishga xizmat qilgan. ularning ta’limoti suqrot falsafasiga ham ma’lum darajada ta’sir …

4 / 12

stamagan va bir qadah zahar ichib olgan. suqrot va uning tarafdorlari jamiyat qonunlariga, ular qanday bolishidan qat’i nazar, so‘zsiz itoat etishni targ'ib etganlari g‘oyatda ibratlidir. «aflotun mening do‘stim, ammo qonun do‘stlikdan ustun turadi» degan hikmatli ibora o‘sha davr ma’naviyatining yaqqol ifodasidir. suqrot o‘z ta’limotini og‘zaki ravishda ko‘cha-ko‘yda, maydonlarda, xiyobonlarda shogirdlari va izdoshlari bilan birga shakllantirgan va xalq ongiga singdirishga harakat qilgan, lekin bironta ham asar yozmagan. uning falsafiy, axloqiy ta’limotlari mohiyatini shogirdlari ksenofant, aristofan va aflotunlarning asarlaridan'bilib olishimiz mumkin. ksenofant «suqrot haqida esdaliklar» asarida o‘z ustozi haqida iliq so‘zlar aytib, uni olijanob, axloq-odob borasida haqqoniy fikr yuritgan inson sifatida ta’riflagan. yoshlarning axloqini buzgan deb unga siyosiy ayb qo'yish — tuhmat ekanini alohida ta’kidlagan. aflotun esa uni chuqur mulohazali, insonni uluglovchi donishmand, deya ta’riflagan, uning falsafiy qarashlarini o‘z asarlarida suqrot nomidan bayon etgan. suqrotning fikricha, falsafaning markazida axloq masalalari turmog‘i lozim. jamiyatning ravnaqi, tinchlik va osoyishtaligi, farovon hayoti axloq va odobning …

5 / 12

soschisidir. uningcha, g‘oya haqiqiy borliq, biz biladigan va yashaydigan dunyo esa uning soyasidir. haqiqiy o‘zgarish va taraqqiyot g‘oyalar dunyosiga xos, soyalar dunyosidagi harakat esa uning aksidir. g‘oyalar dunyosining qonuniyatlarini hamma ham bilolmaydi. ularni biladigan zotlar nihoyatda kam uchraydi, ular ulkan aql egasi boladi va tarixda chuqur nom qoldiradi. aksariyat kishilar esa, soyalar dunyosi bilan kifoyalanadi. aflotunning shogirdi va safdoshi arastu (384—322-yillar) (asli — aristotel) qadimgi yunonistonning buyuk faylasufi, o‘zining betakror, jahonni lol qoldirgan ilmiy merosi bilan mashhurdir. 0 ‘n yetti yoshida o‘z ilmini oshirish maqsadida afinaga kelib, aflotun asos solgan akademiyaga o‘qishga kirgan va 20 yil davomida (aflotunning olimiga qadar) shu yerda tahsil olgan. keyinchalik makedoniya podshosi filipp ii ning takliflga bi~ noan, uning o‘g‘li aleksandrga 3 yil muntazam ustozlik qilgan. binobarin, keyinchalik dunyoni zabt etib, jahongirlik maqomiga kolarilgan iskandarning kamolotida arastuning xizmatlari beqiyos bolgan. keyinroq arastu afinaga qaytib kelib, 50 yoshlarida «likey» nomli maktab ochgan. ilmiy faoliyatining samarali bolishida, …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g‘arb falsafasi"

3-mavzu: falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g‘arb falsafasi mavzu rejasi: 1. qadimgi yunonistonda falsafa ilmining shakllanishi. suqrotning va sofistlarning inson haqidagi qarashlari. 2. o‘rta asrlar yevropasida uyg‘onish davri va falsafiy tafakkurning rivojlanish xususiyatlari. 3. yangi va eng yangi davr falsafasining ustuvor yo‘nalishlari. yangi davr g‘arb falsafasidagi asosiy muammolar tayanch tushunchalar: sxolastika, apologetika, realizm, nominalizm, uyg‘onish davri falsafasi, ingliz falsafasi, fransuz falsafasi, nemis mumtoz falsafasi, tarix falsafasi. 1.qadimgi yunonistonda falsafa ilmining shakllanishi. suqrotning va sofistlarning inson haqidagi qarashlari. qadimgi yunoniston va antik davr falsafasi. qadimgi davr falsafasining bir silsilasi yunoniston va rimga tegishlidir. ...

This file contains 12 pages in DOC format (64.5 KB). To download "falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g‘arb falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafiy tafakkur taraqqiyoti b… DOC 12 pages Free download Telegram