adabiy turlar epos lirika drama eposning janrlari

DOC 31 pages 120.5 KB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 120.5 KB

File type DOC

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

1452007987_62995.doc adabiy turlar epos lirika drama eposning janrlari reja: 1. adabiy tur va janrlar haqida tushuncha 2. eposning xususiyatlari 3. lirikaning o’ziga xosligi 4. drama predmeti 5. eposning janrlari tayanch tushunchalar: adabiy turlar va ularning predmetlari. epos, lirika va dramaning 1) muallifning hayotga munosabati; 2) “vaqt hissi”, 3) hajmi va tashqi ko’rinishi; 4) xarakter; 5) syujet; 6) badiiy til jihatidan farqli qonun-qoidalari. janrlar. epik tur janrlari. epos, roman, doston; qissa, povest, poema; ballada, masal, latifa, xanda, hikoya; ocherk, felyeton, xotira. badiiy asarlar shunchalik rang-barang, ular “nima bilan nimani va qanday aks ettirishi” (aristotel)ga qarab, asosan uch turga bo’linadilar. bular: epos, lirika, drama hisoblanadi. davrning muhim ko’rinishlarini (nima to’g’risida), chuqur tahlil qilib, uning ko’pchilik e’tiborini jalb etadigan g’oya va muammolarini o’rtaga qo’yish(nimani gapirish) va shu asosda tug’ilgan ko’ngildagi fikrlarni aniq va yangi obrazlar vositasida ifodalash (qanday tasvirlash) – yaxlit, birbutun jarayon (“bo’lishi mumkin bo’lgan” olamni yaratish)dir. ularni bir-biridan ajratish mumkin bo’lmaganidek, …

2 / 31

ning uchun ham v.belinskiiy “poeziyaning hamma turlari... faqat uchta, bundan ortiq bo’lishi mumkin emas” – deydi va biz ham ayni shu haqiqatdan kelib chiqib, tur va janrlarning qonuniyatlarini ochishga o’tamiz. bundan aniqlashadiki, har bir turning predmetiga binoan, badiiy asarni vujudga keltiruvchi barcha vositalar – xarakter, syujet, konflikt, badiiy til va hokazo unsurlar ham turfa xil xususiyatlar kasb etadi. e p o s eposda xalqning taqdiriga ta’sir ko’rsatgan buyuk voqealar olingani uchun uning bosh qahramoni tarixdir. shu sabab unda xalq taqdiri ham, alohida shaxs taqdiri ham dunyoviy ahamiyatga ega bo’lgan tarixiy voqeaga bog’liq bo’ladi, ana shu tarixiy voqea ularni yurgizib - turg’izadi, taqdirini hal etadi. bundan ko’rinadiki, eposda odam emas, voqea hukmronlik qiladi. shu asosga ko’ra, uning o’ziga xos qonuniyatlari quyidagicha voqye bo’ladi: 1. muallifning hayotga munosabati nuqtai-nazaridan. eposda san’atkor hayotni “xuddi gomerdek, voqeani uning o’zidan ajralgan bir narsa sifatida” (aristotel) tasvirlaydi. “bunda shoir ko’zga ko’rinmaydi; plastik muayyan dunyo o’z-o’zidan taraqqiy …

3 / 31

day ko’lamdorlik va voqeabandlik tasvirlanayotgan xarakterlarning ham barcha yetakchi qirralarini (tug’ilgandan to vafotigacha bo’lgan hayot yo’li va faoliyatini ko’rsatish orqali) kashf etishga, g’oyaga muvofiq tarzda ikir-chikirigacha batafsil tasvirlashga imkoniyat tug’diradi. jumladan, tohir malikning ta’kidlashicha, u to’rtta kitobdan iborat yaxshi qissa – “shaytanat” ustida 17 yil (asarni 1984 yilda boshlagan) ishlagan, unda salkam 200 ta obraz bor, shulardan 50 tasi asosiy obrazlardir (“ma’rifat” gazetasi, 1 dekabr 2001 yil). 5. syujet. “voqea – xarakterni ko’rsatish” (r.uellek va o.uorren) san’ati ekan, xarakterni ochish vositasi – syujetdir, syujet o’z navbatida asardagi obrazlarning o’zaro aloqalari, ularning tashkil topib borishi va rivojlanishi tarixidir. shu sabab u eposda to’lib-toshib yashaydi. epos ko’p hayotiy tafsilotlarni yoqtirgani uchun syujet barcha imkoniyatlarni ochib beradi. syujet asarning mavzuiga, g’oyasiga muvofiq yaratiladi, ya’ni u asardagi voqealar mantig’idan xarakterlar mantig’i, xarakterlar mantig’idan voqealar mantig’i kelib chiqadigan universal qonuniyatga bo’ysinadi. xarakter va voqea o’rtasidagi uyg’unlik, hamkorlik shu darajada bo’lishi lozimki, voqea xarakterni yaqqol ko’rsatishga, …

4 / 31

ni... so’zlar orqali tasvirlaydi, asardagi fikr-g’oyaning ro’yobi yo’lida ularni harakatga soladi. bu holatlarni bir-biriga bog’lab, kitobxonga tushuntiradi. ayni paytda, ma’naviyati, salohiyatini ta’sirchan qilib ochib beradi. chunki har bir odamning nutqida uning bo’yi-basti (ruhiy kayfiyati, his-tuyg’ulari ham) aks etadi, shuning uchun ham so’z-xarakter ko’zgusi sanaladi”. lirika v.g.belinskiy yozganidek, “lirik asarning mazmuni ob’ektiv voqeaning taraqqiyoti emas, uning mazmuni - subyektning o’zi va u orqali o’tgan hamma narsadir... kishini mashg’ul etgan, to’lqinlantirgan, shodlatgan, qayg’uga solgan, zavqlantirgan, tinchitgan, hayajonlantirgan nima bo’lsa, qisqasi, subyektning ma’naviy hayotini tashkil qilgan hamma narsa, subyekt ichiga nima kirsa, unda nima paydo bo’lsa, shularning barchasini lirika o’zining qonuniy boyligi kabi qabul qiladi” (tanlangan asarlar, 184-bet). demak, lirikaning bosh xislati shoir qalbida yuz beradigan kechinma, shu kechinma uyg’otgan tuyg’ularni so’z orqali voqye qilish san’atidir. 1. muallifning hayotga munosabati nuqtai-nazaridan. san’atkor “o’z shaxsini o’zgartirmasdan, o’z-o’zligicha qoladi”(aristotel). “bunda poeziya ichki dunyo elementida, sezuvchi va fikrlovchi xayol doirasida qoladi; bunda ruh tashqi reallikdan o’tib, …

5 / 31

di. 3. hajmi va tashqi ko’rinishi jihatidan. lirik asar eng kichik asardir, chunki u bir oniy tuyg’uning birvarakayiga hayajonli tarzdagi ifodasidir. tashqi ko’rinishi – misralardan, baytlardan iborat, muayyan vaznga solib yozilganidan musiqiy bo’ladi. 4. xarakter. hayot go’yo bir azim daryo bo’lsa, lirika ana shu azim daryoning sekin va sokin joylariga nazar tashlaydi (i.sulton). she’r bir oniy fikr va hisning mahsuli, mahsuli bo’lganda ham yaxlitligi – jonliligi bilan maftun etuvchi, ohangi bilan dilni qitiqlovchi bo’lgani sabab – bir zumlik “harorat” bilan uzoq yillarni, qalblarni “isitadi”, boyitadi, orzularga qanot beradi, ishonchlarni mustahkamlaydi. lirik qahramon “shoir shaxsi bilan estetik idealining quymasi” ekan, ular doimo yaxlitlashganda, musiqiylashganda, samimiylashganda doim ta’sirdordir, doim jozibadordir. 5. syujet. lirik qahramon tarixi (konkret har bir she’rdagi kechinma –obraz tarixi)ning mavjudligi lirikadagi syujetni voqye qiladi. lirik asar bir oniy kechinmaga suyangani uchun ham undagi syujet eposdagi kabi “voqealar silsilasi” tarzida namoyon bo’lmaydi, balki u oniy – ruhiy harakat tarixi ifodasi …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "adabiy turlar epos lirika drama eposning janrlari"

1452007987_62995.doc adabiy turlar epos lirika drama eposning janrlari reja: 1. adabiy tur va janrlar haqida tushuncha 2. eposning xususiyatlari 3. lirikaning o’ziga xosligi 4. drama predmeti 5. eposning janrlari tayanch tushunchalar: adabiy turlar va ularning predmetlari. epos, lirika va dramaning 1) muallifning hayotga munosabati; 2) “vaqt hissi”, 3) hajmi va tashqi ko’rinishi; 4) xarakter; 5) syujet; 6) badiiy til jihatidan farqli qonun-qoidalari. janrlar. epik tur janrlari. epos, roman, doston; qissa, povest, poema; ballada, masal, latifa, xanda, hikoya; ocherk, felyeton, xotira. badiiy asarlar shunchalik rang-barang, ular “nima bilan nimani va qanday aks ettirishi” (aristotel)ga qarab, asosan uch turga bo’linadilar. bular: epos, lirika, drama hisoblanadi. davrning muhim ko’rinishlarin...

This file contains 31 pages in DOC format (120.5 KB). To download "adabiy turlar epos lirika drama eposning janrlari", click the Telegram button on the left.

Tags: adabiy turlar epos lirika drama… DOC 31 pages Free download Telegram