qadimgi dunyo va feodalizm davrdagi iqtisodiy g‘oyalar

DOC 18 pages 356.0 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 356.0 KB

File type DOC

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

2. qadimgi dunyo va feodalizm davrdagi iqtisodiy g‘oyalar. 2.1. qadimgi sharqdagi iqtisodiy g‘oyalar. iqtisodiy fan manbalari insoniyat va kishilik jamiyatini hamda sharqdagi birinchi sivilizatsiyaning vujudga kelishi bilan bog‘liq. biroq, iqtisodiy hodisa va jarayonlarni o‘rganish va tahlil qilish yozuv paydo bo‘lgan davrdan olib borilgan va qo‘lyozmalarda aks ettirilgan g‘oyalargina tahlil qilingan. shu sababli iqtisodiy ta’limotlar tarixi quldorlik jamiyati, aniqrog‘i, xususiy mulk paydo bo‘lishi bilan boshlangan. xususiy mulkning vujudga kelishi ishlab chiqaruvchilarning alohidalashuvi va sinflarning vujudga kelishiga sabab bo‘lgan. shuni alohida ta’kidlash joizki, yer kurrasida dastlabki davlatlar, birinchi sivilizatsiya markazlari, qat’iy belgilangan joylarda, issiq iqlimli mamlakatlarda, unumdor tuproqli daryo vodiylarida, nil vodiysida (miloddan avvalgi 3000 yil), so‘ngra mesopotamiya (tigr va efrat daryolari oralig‘ida), gang vodiysida, xitoy daryolarining o‘rmon vodiylarida vujudga kelgan. bu davlatlarni qadimgi sharq davlatlari deb atash odat tusiga kirgan. ibtidoiy jamiyatning texnik qurollanganlik darajasi shu darajada past ediki, odam o‘z mehnati bilan faqat o‘zini va oilasini boqishi mumkin edi. keyin …

2 / 18

bu esa jamiyatning sinflarga bo‘linishi va davlatning vujudga kelishi bilangina mumkin edi. texnologik inqilob oqibatida birinchi davlatlar vujudga kelishiga, jamiyatda mehnat taqsimoti rivojlanishiga, ko‘pgina hunarmandchilik sohalarining ajralib chiqishiga, sinfiy tabaqalanishga turtki bo‘ldi. shuningdek, sug‘orish tizimlarini yaratish orqaligina qo‘shimcha mahsulot olish mumkin edi. bunday tizimni har bir jamoaning o‘zi qurib, ishlata olmas edi. buning uchun daryo vodiysining butun aholisining kuchlarini birlashtirish kerak edi. ushbu kuchlarning birlashishi qadimgi sharq davlatlarining tug‘ilishi uchun asos bo‘lgan. bu davlatlarning xususiyatlari quyidagilardan iborat edi: - qullar jamiyatning asosiy ishlab chiqaruvchi kuchini tashkil etmagan, ya’ni moddiy ne’matlar ishlab chiqarish, qishloq xo‘jaligi va hunarmandchilik bilan asosan erkin kishilar shug‘ullangan; - yer xususiy mulk emas, balki davlat yoki davlat-jamoa mulki shaklida bo‘lgan. - sharqdagi davlatlar asta-sekin “sharq despotizmi” shakliga egaligi, ya’ni aholining davlat oldida huquqlarining to‘liq yo‘qligi. iqtisodiy tafakkur miloddan avvalgi iv ming yillikda sharqda vujudga kelgan quldorlik davri bilan chambarchas bog‘liq. hukmron bo‘lgan natural xo‘jalik (bozor bilan aloqasi …

3 / 18

mutanosib tabiatini buzadigan savdo va sudxo‘rlik operatsiyalarini qoralash. ushbu davrdagi iqtisodiy qarashlarning manbalarini davlat boshqaruviga oid huquqiy hujjatlar va asarlar tashkil etadi, ularning yo‘nalishlaridan biri iqtisodiyot sohasi edi. tadqiqotlar mavzusini milliy miqyosdagi iqtisodiy munosabatlar tashkil qilgan. bilishning me’yoriy usuli (tavsiyalar berish) olib borilgan tadqiqotlarning asosiy usuli bo‘lgan. ushbu me’yorlar mavjud an’analar va diniy qarashlar bilan asoslangan edi. asosiy g‘oya - iqtisodiyotni tashkil qilishning markazlashgan tizimining zarurligi edi. qadimgi dunyoda iqtisodiy muammolar qanday hal qilingan? miloddan avvalgi iv ming yillikdan to 1 ming yillikning birinchi asrlarigacha bo‘lgan davrda qadimgi sharq va qadimgi quldorlik mamlakatlarida quldorlik tizimi va natural- iqtisodiy munosabatlarning tovar-pul munosabatlariga nisbatan ustuvorligi qanday qo‘llab-quvvatlangan? avvalo, qadimgi dunyo iqtisodiy tafakkurining namoyandalari buyuk mutafakkirlar (faylasuflar) va quldorlik davlatlarining alohida hukmdorlari, fuqarolik qonunlari bilan himoyalangan “tabiiy tartib”ning asosiy sharti bo‘lgan quldorlik va natural xo‘jalikni ideallashtirish va abadiy saqlab qolishga intilganlar. shuningdek, qadimgi dunyo mafkurachilarining dalillari asosan axloq, ma’naviy kategoriyalariga asoslanib, yirik savdo …

4 / 18

n’atning boshqa sohalari kabi muhim hisoblanadi. yana bir ilk manba “ipuser nutqi” (miloddan avvalgi xviii -asr qadimgi misr) bo‘lib, unda ijtimoiy qo‘zg‘alon, markazlashgan boshqaruv tizimining barbod bo‘lishi va uning oqibatlari tasvirlangan. bunday to‘ntarishning sabablari - keng ko‘lamli poraxo‘rlik va byurokratiyaning korrupsiyasi, uy qulligi va sudxo‘rlik ko‘lamining kuchayishi. “ipuser nutqi”ning asosiy g‘oyasi “oddiy odamlar” ning boyib ketishi va mamlakatda fuqarolar urushi boshlanishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun kredit operatsiyalari va qarz qulligining nazoratsiz o‘sishiga yo‘l qo‘ymaslikdir. bobil. iqtisodiy fikrning eng mashhur yodgorligi xviii asrda qirol hammurapi (miloddan avvalgi 1792-1750) qabul qilgan bobil qonunlari kodeksidir. mesopotamiyada tovar-pul munosabatlarining jadal rivojlanishi xazinaga tushadigan soliq tushumlarining keskin qisqarishi va buning natijasida davlat tuzilmalarining zaiflashishi bilan birga kechdi. kodeks “kuchli kuchsizga zulm qilmasligi” uchun ishlab chiqilgan. unda belgilangan huquqiy me’yorlar natural -iqtisodiy asosni, ya’ni o‘sha davrdagi ijtimoiy- iqtisodiy munosabatlarni qattiq tartibga solgan. kodeksda fuqarolarning mulkiy huquqlarini himoya qilish, ijara, ishga olish va sudxo‘rlik qoidalari o‘z ifodasini topgan. …

5 / 18

roli hammurapi (miloddan avvalgi 1792-1750) davrida tayyorlangan qonunlar to‘plami eng katta mashhurlikka erishdi. u nafaqat bir qancha qadimiy huquqiy me’yorlarni qayta ishlab chiqdi, balki miloddan avvalgi xviii-asrga kelib qadimgi mesopotamiyada shakllangan ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlarni tartibga solishga harakat qildi. hammurapi qonunlari qora bazalt ustuniga o‘yilgan bo‘lib, uning yuqori qismida quyosh va adolat xudosi shamash qonunlarni qirol hammurapiga topshirayotgani tasvirlangan. qonunlarning matni kirish, asosiy qism, shu jumladan, hozirda qabul qilingan tasnifga ko‘ra, 282-modda va xulosadan iborat. bobil fuqarolarining mulkini himoya qilish, ijara, sudxo‘rlik va ishga yollash bilan bog‘liq moddalar guruhlari miloddan avvalgi xviii-asrda mesopotamiya aholisining iqtisodiy tafakkurini tavsiflash uchun eng qiziqarli hisoblanadi. qonunlarning asosiy mazmuni bobil fuqarolarining mulkini himoya qilish yoki qonunlarning muqaddimasida ta’kidlanganidek, “kuchli kuchsizga zulm qilmasligi” uchun sharoit yaratishdir. qonunlarning katta guruhi sudxo‘rlarning o‘zboshimchaligiga qarshi qaratilgan. hosil yetishmay qolgan taqdirda, qo‘shimcha foizlar to‘lamasdan qarzni bir yilga uzaytirishga ruxsat berildi. hammurapi qonunlari sudxo‘rlarning o‘zlari, qarzdorning ruxsatisiz, qarzni to‘lash uchun hosilni olishni taqiqlaydi. …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi dunyo va feodalizm davrdagi iqtisodiy g‘oyalar"

2. qadimgi dunyo va feodalizm davrdagi iqtisodiy g‘oyalar. 2.1. qadimgi sharqdagi iqtisodiy g‘oyalar. iqtisodiy fan manbalari insoniyat va kishilik jamiyatini hamda sharqdagi birinchi sivilizatsiyaning vujudga kelishi bilan bog‘liq. biroq, iqtisodiy hodisa va jarayonlarni o‘rganish va tahlil qilish yozuv paydo bo‘lgan davrdan olib borilgan va qo‘lyozmalarda aks ettirilgan g‘oyalargina tahlil qilingan. shu sababli iqtisodiy ta’limotlar tarixi quldorlik jamiyati, aniqrog‘i, xususiy mulk paydo bo‘lishi bilan boshlangan. xususiy mulkning vujudga kelishi ishlab chiqaruvchilarning alohidalashuvi va sinflarning vujudga kelishiga sabab bo‘lgan. shuni alohida ta’kidlash joizki, yer kurrasida dastlabki davlatlar, birinchi sivilizatsiya markazlari, qat’iy belgilangan joylarda, issiq iqlimli mamlakatl...

This file contains 18 pages in DOC format (356.0 KB). To download "qadimgi dunyo va feodalizm davrdagi iqtisodiy g‘oyalar", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi dunyo va feodalizm davr… DOC 18 pages Free download Telegram