qadimgi dunyo va feodalizm davrdagi iqtisodiy g‘oyalar

DOC 24 стр. 418,0 КБ Бесплатная загрузка

24 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 418,0 КБ

Тип файла DOC

Страницы 24

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 24

2. qadimgi dunyo va feodalizm davrdagi iqtisodiy g‘oyalar. 3- mashg‘ulot 1. o‘rta osiyo renesansi ( uyg‘onish) davrdagi iqtisodiy g‘oyalar sharq jahon sivilizatsiyasi beshiklaridan biridir. sharq uyg‘onish davri shunday qomusiy olimlarni dunyoga keltirdiki, ularning jahon madaniyati va ilmu faniga qo‘shgan hissasi hanuzgacha hayrat bilan e’tirof etiladi. ma’lumki, movarounnahr xalqlari bizga katta buyuk falsafiy, madaniy, tarixiy-huquqiy meros qoldirgan. x-xii asrlarda markaziy osiyo sharqdagi ilg‘or ijtimoiy tafakkurning yirik markazlaridan biriga aylandi. bu davrda birinchidan feodal davlat markazlashgan va eng rivojlangan bosqichga kirdi, ikkinchidan esa, markaziy osiyo yevropani osiyo bilan bog‘lovchi yirik moddiy, madaniy va savdo markaziga aylandi. natijasida bir-biridan minglab chaqirim uzoqlikdagi davlatlar, xalqlar o‘rtasidagi iqtisodiy munosabatlar shakllandi va rivojlandi. markaziy osiyoda mustaqil davlatlarning tashkil topishi, yaqin va o‘rta sharq mamlakatlari bilan aloqalarning mustahkamlanishi ularning fan va madaniyatining yanada rivojlanishiga jiddiy turtki berdi. x—xii asrlarda o‘rta osiyo sharqdagi ilg‘or ijtimoiy tafakkurning yirik markazlaridan biriga aylandi. bu davrda butun dunyoga tanilgan al-farg‘oniy, al-xorazmiy, forobiy, …

2 / 24

ncha ilmiy yutuqlari, umuman forobiy o‘z zamonasi ilmlarining barcha sohasini mukammal bilganligi va bu ilmlar rivojiga katta hissa qo‘shganligi, yunon falsafasini sharhlab, dunyoga keng tanitganligi tufayli sharq mamlakatlarida uning nomi ulug‘lanib, «al-muallim as-soniy» — «ikkinchi muallim» (aristoteldan keyin), «sharq arastusi» deb yuritilgan. forobiy o‘rta asrlar sharoitida birinchi bo‘lib jamiyatning kelib chiqishi, maqsad va vazifalari haqida izchil ta’limot yaratdi. bu ta’limotda ijtimoiy hayotning ko‘p masalalari — davlatni boshqarish, ta’lim-tarbiya, axloq, ma’rifat, diniy e’tiqod, urush va yarash, mehnat va boshqalar qamrab olingan. forobiyning iqtisodiy va boshqa ijtimoiy qarashlari arastu va aflotun asarlarini tushuntirishga qartilgan bir qancha asarlarida bayon etilgan, jumladan, uning iqtisodiy dunyoqarashi «fozil shahar aholisining maslagi» asarida o‘z ifodasini topgan. forobiy fikricha, inson ehtiyojlari jamiyat shakllanishining asosiy sababidir. «har bir inson tabiatan shunday tuzilganki, u yashash va oliy darajadagi ytuklikka erishmoq uchun ko‘p narsalarga muhtoj bo‘ladi, u bir o‘zi bunday narsalarni qo‘lga kirita olmaydi, ularga ega bo‘lish uchun insonlar jamoasiga ehtiyoj …

3 / 24

ish yomon odat emasligini, qashshoqlikda (mulksiz) yashagandan ko‘ra badavlat yashamoq afzaldir, degan fikrni ilgari suradi. faqat boshqalar uchun zarar keltiradigan boylik to‘plash, mol-mulkka ega bo‘lish yomon odatdir. «mulk orttirishda unchalik xavf yo‘q, ammo ehtiyot qilib saqlamoq kerak. agar boshqa birovlar hisobiga mulk orttirganlar jazolanmasalar, u holda shahar aholisidan insof va shuhrat yo‘qoladi. mulkni ehtiyot qilib saqlab o‘z ehtiyoji uchun ishlatsa, bu yomon hisoblanmaydi...» forobiyning taqsimot jarayoniga bo‘lgan munosabati o‘ziga xosligi bilan ajralib turadi. u shunday yozadi ”avvalo yer va joylarning miqdori, keyin ularning egalari va tutgan o‘rinlari, so‘ngra nihoyatda zarur narsalar bo‘lgan oziq- ovqatlar, ekiladigan yerlar, saroy va shaxsiy uylar miqdori hisobga olinishi zarur”. forobiy samarali taqsimotini amalga oshirish uchun mavjud bo‘lgan boyliklar to‘g‘ri hisobga olinishi kerakligini ta’kidlamoqda. forobiy aflotunning quyidagi fikrlarini alohida ajratib keltiradi: «taqsimotning ishi juda qiyin, lekin juda zarur ishdir». buyuk daholarning taqsimot va mulkni tasarruf etish masalalariga bu qadar chuqur qarashlari bejiz emas. chunki u taqsimot …

4 / 24

tish va xalqni ma’rifatli qilish bo‘lgan davlat haqidagi talqinida yaqqol seziladi. abu ali ibn sino (980-1037) — o‘rta asrlar markaziy osiyoning atoqli mutafakkirlaridan biri, qomusiy olim. u butun dunyoda birinchi navbatda tibbiyot sohasidagi ajoyib olim sifatida tanilgan. biroq uning ulkan ilmiy merosi bilimning deyarli barcha sohalarini qamrab olgan. uning iqtisodiy qarashlari «uy xo‘jaligi risolasi», «psixologiya» kabi asarlari bilan bir qatorda ko‘plab falsafiy asarlarda bayon etilgan. inson ehtiyojlari, mehnatning ahamiyati va uning moddiy ishlab chiqarishdagi hal qiluvchi roli haqidagi fikrlari ahamiyatlidir. ibn sinoning ta’kidlashicha, “hayvon tabiat in’omlari bilan qanoatlanadi, lekin tabiat in’omlari insonga yetarli emas, unga oziq-ovqat, kiyim-kechak, turar joy kerak. hayvon shunchaki tabiat in’omlarini o‘zlashtiradi va inson o‘z mehnati orqali o‘zi uchun oziq-ovqat, kiyim-kechak va uy-joy ishlab chiqaradi. buning uchun kishi dehqonchilik va hunarmandchilik bilan shug‘ullanishi kerak. hayvonlar, garchi poda bo‘lib yashasalar ham, yolg‘iz ham yashashlari mumkin, lekin odamlar o‘zlarining barcha tirikchilik vositalarini yolg‘iz o‘zi ololmaydilar, shuning uchun odamlar muloqot …

5 / 24

balki shahar, hattoki davlat miqyosidagi daromad va xarajatlar balansi haqidagi fikrlari alohida qiziqish uyg‘otadi. uning fikricha, tabiiy ofatlar yoki urush holatlarida zahiralarni shakllantirish uchun mablag‘ ajratishni hisobga olgan holda daromadlar va xarajatlar muvozanatiga erishish kerak. ibn sinoning ideal davlat haqidagi qarashlari quyidagi xususiyatlar bilan tavsiflanadi: 1) har kim o‘z manfaati uchun mehnat qilishga majbur; 2) bu davlatdagi barcha moddiy boyliklar teng taqsimlanishi kerak, shunday qilib, o‘ta boylik va dahshatli qashshoqlik bo‘lmasligi kerak; 3) hamma odamlar halol mehnat va halol savdo-sotiq bilan shug‘ullanar ekan, o‘shanda urushish uchun sabab bo‘lmaydi, urushlar yo‘qoladi, davlatlar o‘rtasidagi siyosiy nizolar tinch yo‘l bilan hal qilinadi; 4) ideal holatda odamlar barcha narsa bilan ta’minlanadi va shuning uchun bir-biriga qarshi turishni to‘xtatadi, quvnoq qo‘shiq va kuylarni yaxshi ko‘radi va uzoq vaqt qarimaydi. ibn sino savdo munosabatlarining jamiyat taraqqiyotida katta rol o‘ynashini ham ta’kidlab o‘tgan. u savdo aloqalari shaharlar (mamlakatlar, xalqlar) o‘rtasida y o‘lga qo‘yilishi lozimligini uqtiradi, chunki shundagina …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 24 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "qadimgi dunyo va feodalizm davrdagi iqtisodiy g‘oyalar"

2. qadimgi dunyo va feodalizm davrdagi iqtisodiy g‘oyalar. 3- mashg‘ulot 1. o‘rta osiyo renesansi ( uyg‘onish) davrdagi iqtisodiy g‘oyalar sharq jahon sivilizatsiyasi beshiklaridan biridir. sharq uyg‘onish davri shunday qomusiy olimlarni dunyoga keltirdiki, ularning jahon madaniyati va ilmu faniga qo‘shgan hissasi hanuzgacha hayrat bilan e’tirof etiladi. ma’lumki, movarounnahr xalqlari bizga katta buyuk falsafiy, madaniy, tarixiy-huquqiy meros qoldirgan. x-xii asrlarda markaziy osiyo sharqdagi ilg‘or ijtimoiy tafakkurning yirik markazlaridan biriga aylandi. bu davrda birinchidan feodal davlat markazlashgan va eng rivojlangan bosqichga kirdi, ikkinchidan esa, markaziy osiyo yevropani osiyo bilan bog‘lovchi yirik moddiy, madaniy va savdo markaziga aylandi. natijasida bir-biridan minglab chaq...

Этот файл содержит 24 стр. в формате DOC (418,0 КБ). Чтобы скачать "qadimgi dunyo va feodalizm davrdagi iqtisodiy g‘oyalar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: qadimgi dunyo va feodalizm davr… DOC 24 стр. Бесплатная загрузка Telegram