тупроқларнинг механик бузилиши

DOCX 39 pages 2.6 MB Free download

39 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.6 MB

File type DOCX

Pages 39

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 39

тупроқларнинг механик бузилиши ер ости бойликларини қазиб олишда тупроқнинг механик бузилиши тупроқларнинг механик бузилиши – бу тупроқларнинг устки генетик қатламларидан нозик коллоид заррачаларни чиқиб кетиши билан белгиланади. коллоид заррачаларни тупроқнинг устки қатламларидан чиқиб кетиши шамол (шамол эрозияси ёки дефляцияси) ҳамда ерни устки сув оқими таъсирида бўлиши мумкин (ивлев, 2002). бундан ташқари ер ости қазилма бойликларни қазиб олишда, ўрмонларни кесиш, ёғочларни ташиш ва ўрмонларни ёнишида, газ ва нефт қувурларини ётқизишда, қишлоқ хўжалик фаолияти даврида, чорва молларини боқишда ва ерларни шудгор қилиш вақтида тупроқларни механик бузилиши содир бўлади (снакин ва б., 1992). тупроқ қопламининг механик бузилиши ҳудудларда қудуқларни пармалашга муҳандислик тайёргарлик қилишда ва газ қудуқларини қуришда ҳам содир бўлади. битта қудуқдаги пармалаш чиқиндиларининг умумий ҳажми, пармалаш эритмалари, турли хил реагентлар билан 1500 м3 ни ташкил қилади. битта газ қудуғини қуриш жараёнида тупроқ қопламига 78 тонна пармалаш эритмаси чиқариб ташланади (долгопятова ва б., 1982). пармалаш қудуқларини қуриш, ҳудудни оғир техникалар билан текислаш вақтида …

2 / 39

нслари (лойлар, қумлар, гранитлар ва б.), ёнувчи фойдали қазилмалар (нефт, газ, тошкўмир, қўнғир кўмир, торф ва ёнувчи сланцлар), гидроминерал фойдали қазилмалар, ер ости чучук сувлари, минерал (таркибида j, br, b ва б. бўлган) сувлар. фойдали қазилмалар қаттиқ, суюқ ва газ ҳолатларда бўлади. фойдали қазилмалар келиб чиқишига қараб магматогенли, метаморфогенли ва экзогенли гуруҳларга бўлинади. ер қатламларида магматик эриган, суюқ рудаларнинг совуши натижасида cr, fe, ti, ni, ta, nb, zr, pt ва бошқалар ҳосил бўлади. метаморфогенли залежларнинг чуқур қатламларида катта босим ва ҳарорат остида олтин, уранли рудалар ҳосил бўлади. экзоген фойдали қазилмалар (чўкинди ёнувчи фойдали қазилмалар, қурилиш материаллари, au, pt, u, cu, s, олмос ва бошқалар) ташқи (қуёш нури) шамол ва музликлар таъсирида ҳосил бўлади. минерал ресурсларни қазиб олиш ва қайта ишлаш жараёнларида биринчи навбатда тупроқ қоплами механик бузилишга учрайди. фойдали қазилмаларни қазиб олиш ишлари очиқ (карьерларда) ва ёпиқ (шахталарда) усулларда олиб борилади. дунёда бирорта давлат йўқки, тўлиқ барча турдаги минерал хом-ашёсига …

3 / 39

. улар 50 метр чуқурликдаги жинсларни қазиб олиш қудратига эга. бу техникалар майда кумли жинсларни гидравлика босим остида, сув билан олтинни ювиб ажратиб олиш жараёни натижасида катта-катта майдонлардаги ўсимлик ва тупроқ қоплами ювилиб деградацияга учрайди ва чўлга айланади. бундай ҳолат йилдан-йилга ортиб бораверади. 7-расм. фойдали қазилмаларни қазиб олишда ерларнинг деградацияси умумий ҳолатда тупроқ қопламининг фойдали қазилмалар қазиб олиш ва маиший қурилишлар пайтида бузилиши 5 гуруҳга ажратилиши мумкин: · яроқсиз жинслар уюмининг ҳосил бўлиши; · карьерлар ва ташланмалар чуқурлари ҳосил бўлиши; · рельеф ўзгарган чиқиндисиз карьерлар; · маиший тармоқлар ва йўл қурилиши вақтида тупроқ қопламининг бузилиши; · нефт қазиб олиш билан боғлиқ тупроқнинг бузилиши. карьер ва шахталардаги сувларни кучли насослар орқали олиб ташлаш ҳам ер ости сувлари заҳирасини пасайиб кетишга ва ернинг устки тупроқ қоплами сув режимини бузилишга ҳамда ўсимлик ва тупроқни деградацияга учрашига олиб келади. йирик карьерлар ҳосил бўлиши натижасида уларнинг ён бағирларида (бортларида) деформация таъсирида кўчкилар содир бўлади, яьни …

4 / 39

он ишлаб чиқилмаган. а.н.махинов ва бошқалар (2005) россиянинг хабаровск ўлкаси шимолий туманларида олтин қазиб оладиган конлар ҳудудидаги тупроқ қопламининг механик бузилишини, ўзгаришини башорат қилиш ва содир бўлиши мумкин бўлган хавфни бошқариш бўйича уч босқичдан иборат мезон ишлаб чиқишган ва ишлаб чиқаришга тавсия қилишган. мезон 1. тупроқнинг унумдорлик қобилятини сақлаш ва ушлаб туриш. индикатор 1.1. тупроқларнинг механик бузилиши, ўткир (хафли) қияликлардаги майдонларни 20 % дан сув айирғич олдида - 30%, йирик дарёларнинг ирмоқларида - 40 % дан ошмаслиги керак. индикатор 1.2. доимий техноген босим остида бўладиган жойларда, тупроқ қоплами механик бузилмаган, ўткир қияликдаги ўрмонли массивчалар, табиий дренажларнинг талаб даражасида бўлиши ва эрозия жараёнини камайтириш мақсадида сақлаш керак. мезон 2. тупроқ таснифи биохилма-хиллигини сақлаш ва ушлаб туриш. индикатор 2.1. қазиш учун режалаштирилган майдонларни устки, гумусли (мохли, торфли) қатламларини кейинги рекултивация жараёнларида фойдаланиш мақсадида сақлаш лозим. индикатор 2.2. заҳарли моддалар ташлайдиган жойларда (циоанид, азот оксиди, оғир металлар) ўсимлик қопламини сақлаш ва 20 % …

5 / 39

нг 30 % нина барглилар ва 70 % япроқли ўрмонлардан иборат. ўрмон биосферанинг барча компонентларига таъсир қилади ва муҳим рол ўйнайди. тупроқ, ўсимлик ва ҳайвонот дунёси бир-бири билан узвий боғланганки, бир бутун бирликни ташкил қилади, табиий минтақа тушунчасини билдиради. тупроқ ўзгарса ўсимлик қоплами ҳам ўзгаради, ўсимликлар алмашади ва ҳайвонот дунёси ҳам ўзгаради. шу сабабли табиий минтақанинг асосий омиллари билан узвий боғлиқ бўлган ҳар қандай минтақанинг ўзига хос тавсифга эга бўлган тупроқ типлари, хиллари, ўзининг ўсимликлари ва ҳайвонот дунёси шаклланади. 8-расм. ўрмонларни кесиш оқибатида ерларнинг деградацияга учраши. в.в.докучаев ўз вақтида илмий тадқиқот ишларига асосланиб, ер юзидаги тупроқ типларини, тупроқ поясларини ўсимлик пояслари, иқлими, табиий тарихи билан солиштириб, минтақавийлик – табиатни асосий қонунларидан бири эканлигига аниқлик киритган. ўрмонлар қайта тикланиши мумкин бўлган ресурслар қаторига киради. улардан оқилона фойдаланиш, муҳофаза қилиш, ўсимлик қопламининг ўзгариши, тикланиши каби табиат қонунларига асосланган. ўрмонлар халқ хўжалигининг турли соҳаларида фойдаланилади, улар кимёвий моддалар олиш учун манба ҳисобланади ва …

Want to read more?

Download all 39 pages for free via Telegram.

Download full file

About "тупроқларнинг механик бузилиши"

тупроқларнинг механик бузилиши ер ости бойликларини қазиб олишда тупроқнинг механик бузилиши тупроқларнинг механик бузилиши – бу тупроқларнинг устки генетик қатламларидан нозик коллоид заррачаларни чиқиб кетиши билан белгиланади. коллоид заррачаларни тупроқнинг устки қатламларидан чиқиб кетиши шамол (шамол эрозияси ёки дефляцияси) ҳамда ерни устки сув оқими таъсирида бўлиши мумкин (ивлев, 2002). бундан ташқари ер ости қазилма бойликларни қазиб олишда, ўрмонларни кесиш, ёғочларни ташиш ва ўрмонларни ёнишида, газ ва нефт қувурларини ётқизишда, қишлоқ хўжалик фаолияти даврида, чорва молларини боқишда ва ерларни шудгор қилиш вақтида тупроқларни механик бузилиши содир бўлади (снакин ва б., 1992). тупроқ қопламининг механик бузилиши ҳудудларда қудуқларни пармалашга муҳандислик тайёргарлик қилишд...

This file contains 39 pages in DOCX format (2.6 MB). To download "тупроқларнинг механик бузилиши", click the Telegram button on the left.

Tags: тупроқларнинг механик бузилиши DOCX 39 pages Free download Telegram