madaniyat va qadriyat falsafasi

DOCX 7 стр. 78,9 КБ Бесплатная загрузка

7 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 78,9 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 7

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 7

madaniyat, sivilizasiya va qadriyat falsafasi madaniyat: tushunchasi, shakllari, turlari va funktsiyalari. madaniyat tushunchasi. «madaniyat» - hozirgi falsafa va fanda eng keng tarqalgan tushunchalardan biri hisoblanadi.shu bilan birga u nafaqat ilmiy leksikada, siyosatchilar, iqtisodchilar, harbiylar, muhandislar va boshqa mutaxassislarning so’zlarida ham uchraydi. har kunlik turmushimizda biz ham bu tushunchaga ko’plab murojaat qilamiz. u nimani ifodalaydi? bu savolga javob berish unchalik ham oson emas. har xil sabablarga ko’ra ilmiy adabiyotlarda “madaniyat” tushunchasiga ikki yuzdan ortiq ta’riflar berilgan. nimaga bunday ko’p,degan savol tug’iladi? chunki, madaniyat –insoniyat borlig’ining eng murakkab va ko’p o’lchovli hodisalardan biridir. u ko’p tarmoqli strukturaga, ko’p funktsiyalarga, shakl va har xil turlarga ega. har xil tarixiy bosqichlarda va har xil falsafiy mulohaza bildirgan olimlar va faylasuflar madaniyatni qanday tushunganligini qarab chiqamiz. · ishlov berish (tuproqqa), tarbiya, ta’lim, rivojlanish, qadrlash (qadimgi rim mutaffakkirlari). · shaxsning rivojlanishi, odamni kamol toptirmoq, alohida odamni yaxshilash (s. pufendrof (xvii asr)). · xalqning turmush tarzi; insoniyatning …

2 / 7

hidan, “tabiat” (yovvoyi tabiat)ning “madaniyat” (insoniyat jamiyat yoki tabiatni yaxshilash) dan farqi to’g’risidagi g’oya. bu yerda insoniyatning faol ijodiy asosi va uning yaratuvchanlik faoliyati ko’rsatiladi. bunday yondashuvda “jamiyat” va “madaniyat” tushunchalari deyarli bir biriga qo’shilib ketadi. ikkinchidan, madaniyat jamiyat tomonidan yaratilgan qadriyatlar yig’indisi to’g’risidagi g’oya. bu yerda ijtimoiy hayotning qadriyatlar (aktsiologiya) jihatiga diqqat qaratiladi. biroq, eng qamrovlisi uchinchi yondashuv bo’lib, unda madaniyat insoniyatning barcha eng yaxshi ijodiy yutuqlarining sintezi ( ijtimoiy jihat), shuningdek odamga insoniylik o’lchovi - uning aqllilik va jo’shqinligi o’lchovi (shaxsiy jihat) sifatida qabul qilinadi. madaniyatning shakllari va turlari. madaniyatni umumiy tarzda ikki asosiy shaklga: ma’naviy va moddiyga ajratadi. bu bo’linishni shartli ravishda qabul qilish kerak, chunki ma’naviy madaniyat hodisasi, odatda moddiy madaniyatning ma’lum shakllarida mavjud. masalan, muqaddas yozuvlar, ibodatxona devorlaridagi rasm, toshlarda chizilgan rasm, manuskrit (qo’lyozma), kitob ko’rinishida mavjud. ilmiy yutuqlar ma’lum monografiyalar, priborlar, apparatlar, narsalar va qo’shilmalar, karta, atlaslar, qog’ozda yozilgan formulalar yoki kompyuter xotirasi kabi …

3 / 7

daniyati, mehnat madaniyati, jismoniy madanyat, ovqatlanish madaniyati. madaniyatning ana shu jihatlari asosida inson va jamiyatning ma’naviy, ijtimoiy –siyosiy va boshqa rivojlanish darajasini aniq baholash mumkin. madaniyatning funktsiyalari. madaniyat jamiyatda qator muhim funktsiyalarni bajaradi, shunga ko’ra aqlli mavjudotlar birlashmasi sifatida yashab va progressiv rivojlanadi. quyidagi funktsiyalari muhim ahamiyatga ega. inson ruhining har xil ijodiy yutuqlarida ob’ektiv voqelikni aks ettirish. madaniyat inson dunyosini o’zlashtirishning alohida uslubi bo’lib, unda uning har xil shakllari (din, falsafa, fan, huquq, san’at va boshqalar) insoniyat tajribalarini tizimlashtirish va dunyoni tushunishning (ratsional, sezgi, irratsional, an’anaviy) vositalari hisoblanadi. ilmiy bilimlar, g’oyaviy va siyosiy farmoyishlar, yuridik qonunlar, ijtimoiy tarz va diniy an’analar, axloq me’yorlari yordamida odamlar hayotini tashkil qilish va tartibga solish. har xil jamiyatlarda ko’rsatilgan regulyatorlardan biri katta, boshqasi kichik ta’sirga ega. ular amal qilmaydigan jamiyat yo’q. yangi avlodlarni ijtimoiylashtirish va to’plangan tarixiy tajribalarni etkazish. boshqacha aytganda, madaniyat insoniyat barcha yutuqlarining to’plangan saqlanadigan joyi. u yangi avlodlarni ajdodlar yutuqlari …

4 / 7

o’xshash katta ahamiyatga ega bo’lgan, keng foydalanadigan ilmiy tushunchadir. u ma’rifat (xviii asr) davrida ilmiy so’z boyligiga kiritilgan. eng umumiy ma’noda u yovvoyilikka nisbatan inson va jamiyatning holatini anglatadi. sivilizatsiyalashgan jamiyat nima? bu erkinlik, adolat, aql, qonunga asoslangan jamiyat. bu yerda moddiy madaniyatnin rivojlanishi ham muhim rol o’ynaydi. shunday qilib, odam ancha tarixiy paytgacha yovvoyilik holatida qolib, ma’lum holatga o’tgandan keyin sivilizatsiya belgilari paydo bo’ldi. unga nima yordam qildi? bunga faylasuflarning fikricha mehnat taqsimoti, sinflar va tovar-pul munosabatlarining vujudga kelishi, davlatning paydo bo’lishi, ma’anaviy madaniyatning rivojlanishi, yozuvning paydo bo’lishi, ibtidoiy jamoada oilaviy munosabatlarning o’zgarishi va boshqalar. [1: sivilizatsiya [fr.civilization < lot.civilis – fuqaroga xos,davlatga xos] 1. moddiy va ma’naviy madaniyatning ijtimoiy taraqqiyotida yerishilgan muayyan bosqich;madaniy taraqqiyot darajasi. 2. madaniyat,tamaddun. 3.madaniyatning zamon va makonda chegaralangan tarixiy tipi.4. insoniyatning yovvoyilik va vahshiylik davridan keyingi ijtimoiy taraqqiyot bosqichi.// o’zbek tilining izohli lug’ati.4-jild. – t.: «o’zbekiston milliy entsiklopediyasi» davlat ilmiy nashriyoti,2008. – b.441.] ammo …

5 / 7

k rivojlanish tarixi. masalan, «agrar sivilizatsiya», «industrial sivilizatsiya» va boshqalar. · sivilizatsiya aqlli jonzotlarning birlashgan planetar hamjamiyati sifatida. masalan, «yer planetasi sivilizatsiyasi», «venera planetasi sivilizatsiyasi» va boshqalar. 6. ma’naviy madaniyat va moddiy sivilizatsiya. xix asrda nemis va rus faylasuflari (fixte, nitsshe, slavyanofillar) madaniyat va sivilizatsiya o’z mohiyatiga ko’ra, har xil ijtimoiy hodisa ekanligiga e’tibor qildilar. nemis filosofi i.fixte madaniyat ruhining ichki hayoti, sivilizatsiya esa bu hayotning tashqi namoyon bo’lishidir deb yozadi. xx asrda bu g’oya boshqa mutafakkirlar tomonidan rivojlantirilib, ularnin gorasida o.shpengler, n.berdyaev, n.rerix, ye.rerixlar muhim joyni egalladilar. ular yuqori rivojlangan industrial jamiyat, yuqori sivilizatsiya, insonning ichki ma’naviy takomillashishi kafolatini bermasligini ishonarli isbotladilar. u qandaydir boshqa tekislikda joylashib, unga transportning rivojlanishi, sanoat, aloqalar va boshqa sivilizatsion boyliklar kam ta’sir ko’rsatadi. buyuk rassom, mutafakkir va ijtimoiy arbob n.rerix sivilizatsiya o’z ildiziga ko’ra, fuqarolik yoki hayotning ijtimoiy tuzilishiga egaligini qayd qiladi. haqiqatda ham u inson borligining tashqi jihozlanishidir. lekin jihozlash hali hayot …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 7 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "madaniyat va qadriyat falsafasi"

madaniyat, sivilizasiya va qadriyat falsafasi madaniyat: tushunchasi, shakllari, turlari va funktsiyalari. madaniyat tushunchasi. «madaniyat» - hozirgi falsafa va fanda eng keng tarqalgan tushunchalardan biri hisoblanadi.shu bilan birga u nafaqat ilmiy leksikada, siyosatchilar, iqtisodchilar, harbiylar, muhandislar va boshqa mutaxassislarning so’zlarida ham uchraydi. har kunlik turmushimizda biz ham bu tushunchaga ko’plab murojaat qilamiz. u nimani ifodalaydi? bu savolga javob berish unchalik ham oson emas. har xil sabablarga ko’ra ilmiy adabiyotlarda “madaniyat” tushunchasiga ikki yuzdan ortiq ta’riflar berilgan. nimaga bunday ko’p,degan savol tug’iladi? chunki, madaniyat –insoniyat borlig’ining eng murakkab va ko’p o’lchovli hodisalardan biridir. u ko’p tarmoqli strukturaga, ko’p funktsi...

Этот файл содержит 7 стр. в формате DOCX (78,9 КБ). Чтобы скачать "madaniyat va qadriyat falsafasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: madaniyat va qadriyat falsafasi DOCX 7 стр. Бесплатная загрузка Telegram