tarix falsafasi, sivilizatsiya va madaniyat

DOCX 13 pages 66.6 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 66.6 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

11 9-mavzu: tarix falsafasi, sivilizatsiya va madaniyat. ma’ruza rejasi: 1. tarix falsafasining tuzilishi, funksiyalari va tarixiy jarayon mazmunini belgilashga oid yondashuvlar. 2. sivilizatsiya tushunchasi va uning tiplari. sivilizatsiya va madaniyat mutanosibligi. 3. madaniyat tishunchasi, uning tuzilishi va ijtimoiy funksiyalari. таянч тушунча ва атамалар: инсон борлиғи, фалсафий антропология, онг ва билиш, онгнинг табиати, онгнинг структураси ва функсиялари, индивидуал онг, ижтимоий онг, онг ва тил, ирратсионализм, онгсизлик, ҳаётнинг мазмуни, ҳаётни тарк этиш, суитсид, парасуитсид, эвтаназия, эсхаталогия, инсоннинг вазифаси. 1-савол баёни: jamiyatni falsafiy tahlil qilishda falsafa, xususan, ijtimoiy falsafa bir qancha xususiy tarmoqlarni o‘z ichiga oladi. ular orasida tarix falsafasi, falsafiy antropologiya (inson falsafasi) kabi yo‘nalishlar muhim o‘ringa ega. tarixiy jarayonlarning falsafiy tahlili bilan tarix falsafasi yoki istoriosofiya shug‘ullanadi. u mustaqil falsafiy fan sifatida o‘zining predmeti, kategoriyalar apparati va metologik yondashuvlariga ega. ilk bor “tarix falsafasi” tushunchasini volter qo‘llagan. nemis ma’rifatparvari iogann gotfrid gerder (1744-1803) o‘zining “insoniyat tarixi falsafasiga doir g‘oyalar” (1784) asarida …

2 / 13

an. bunda tarixning rivojlanishiga tabiiy-tarixiy, qonuniy jarayon sifatida qaralib, uning asosini ob’ektiv sharoitlar, jamiyat moddiy hayoti ehtiyojlari tashkil etadi, ular asosiy sinflarning manfaatlarida o‘z aksini topadi va antogonistik jamiyatda sinfiy kurash orqali namoyon bo‘ladi. gegel va marks tarix falsafasining umumiy xususiyati shundaki, ular tarixga inson ongi va irodasidan tamomila mustaqil mavjud, faqat olg‘a qarab rivojlanuvchi qonuniy jarayon sifatida qaraganlar. xx asrning ikkinchi yarmidan tarix falsafasining an’anaviy muammolari muayyan ijtimoiy fanlar tasarrufiga o‘ta boshladi. shu munosabat bilan pozitivizm tarix falsafasining intihosi va uning sotsiologiya bilan almashganini e’lon qildi. ayni shu davrda shpengler, toynbi, p. sorokin va boshqalarning ijodlarida tarix rivojiga davriy yondoshuvning yangi variantlari ham paydo bo‘la boshladi. tarix falsafasining rivojlanishi jarayonida tarixiy bilishga bir qator metodologik yondoshuvlar vujudga keldi. ularning ichida monistik va plyuralistik; chiziqli va davriy; formatsion va sivilizatsion konsepsiyalar kabi dixotomik qarashlarni keltirish mumkin. monistik yondoshuv doirasiga marksistik ta’limot va postindustrial jamiyat nazariyalarini kiritish mumkin. marksistik ta’limot ijtimoiy …

3 / 13

uzilmalar – sivilizatsiyalarning mavjudligini tan oladi, shu asosda insoniyat tarixi rivojlanishining yagona taraqqiyot jarayoni ekanligini inkor etadi. chiziqli (yoki progressistik - taraqqiyotparvarlik) yondoshuv namoyondalari tarixiy taraqqiyot g‘oyasini jahon tarixiy rivoji dinamikasining asosini tashkil etuvchi umumiy qonun sifatida qabul qiladilar. bunda muayyan mezonlarga binoan insonning barcha tabiiy imkoniyatlari ro‘yobga chiqadigan hamda barcha ehtiyojlari qondirilishi mumkin bo‘lgan mukammal jamiyatga yetishishning bosqichlari va davrlari belgilanadi. bunday maqsadlar sifatida sotsialistik, kommunistik va boshqa utopiyalar ko‘rsatiladi. chiziqli rivojlanish konsepsiyasiga muqobil bo‘lgan davriy (siklik) paradigma namoyondalari insoniyat tarixining yagona tarixiy yoki abadiy maqsadga qarab rivojlanishni inkor etadilar. ularning fikricha, tarix aylanma shaklda harakat qilib, oxir oqibat o‘zining boshlang‘ich holatiga qaytadi. ushbu nazariyalar qatoriga madaniy-tarixiy yoki sivilizatsion yondoshuv ham kiradi. unga binoan, insoniyat tarixi – har biri o‘ziga xos shakllanish, rivojlanish va inqiroz bosqichlariga ega bo‘lgan, o‘zaro kam aloqador yoki umuman bog‘liq bo‘lmagan lokal sivilizatsiyalardan tashkil topadi. hozirgi davrga kelib, formatsion va sivilizatsion yondoshuvlar dixotomiyasi doirasidagi bahs-munozara …

4 / 13

lar ongiga bog‘liq bo‘lmagan holda sodir bo‘ladigan formatsiyalarning almashinish jarayonidan iborat. formatsiya deganda qandaydir empirik jamiyat (ingliz, fransuz yoki boshqa) geopolistik hamjamiyat (sharq, g‘arb) emas, balki jamiyat ijtimoiy tuzilmasining negizini tashkil etuvchi umumiyat tushuniladi. ya’ni, formatsiya – jamiyatning muayyan tarixiy tipidir. har bir formatsiyaning asosini o‘ziga xos ishlab chiqarish usuli tashkil etib, uning strukturasida ishlab chiqaruvchi kuchlar va ishlab chiqarish qurollari, ularning rivojlanish darajasi va xarakteri muhim ahamiyat kasb etadi. ular ijtimoiy hayotning boshqa sohalari bilan bog‘liq bo‘lib, ishlab chiqarish munosabatlari siyosiy, huquqiy ustqurmaga, shuningdek, ijtimoiy ongning boshqa shakllariga nisbatan asos, bazis rolini o‘ynaydi. formatsion ta’limotga ko‘ra, jamiyat quyi shakldan yuqori shakllarga, ibtidoiy jamoa tuzumidan quldorlik jamiyati orqali feodalizmga, undan kapitalizmga hamda eng oliy maqsad, insoniyatning «oltin» asri kommunizmga qarab harakat qiladi. bir formatsiyadan ikkinchisiga o‘tish yangi ishlab chiqarish kuchlari va eskirib qolgan ishlab chiqarish munosabatlari o‘rtasidagi ziddiyatlar hamda ixtiloflar natijasida yuzaga keladigan ijtimoiy inqilob orqali sodir bo‘ladi. xix asrning …

5 / 13

irilgan ta’limot sifatida shakllangan emas. «sivilizatsiya» tushuchasi (lot. civilize – fuqarolarga, davlatga xos) ilk bor xviii asrda yevropalik ma’rifatparvarlarning asarlarida qo‘llana boshladi. u jiddiy evolyusiyaga yuz tutib, hozirgi paytgacha bir qancha ma’nolarda qo‘llaniladi[footnoteref:1]. dastlabki davrlarda u tabiat olami tuzilishidan farqli ravishda umuman insoniyatni, uning ijtimoiy tuzilishini anglatgan va birlik shaklda ishlatilgan. keyinchalik u yovvoyilik va johillikdan keyin keluvchi ijtimoiy rivojlanish bosqichini bildirgan. co‘ngra u qadriyaviy xususiyat kasb etib, madaniyat tushunchasiga, ayniqsa, individual va ijtimoiy xulq-atvor normativlariga singib ketgan ma’naviy madaniyat, ya’ni kishilar, xalqlarning mentalligi ma’nosiga yaqinlashib qoldi. amerikalik olimlar a.kreber va k.klakxan 1952 yilda «madaniyat» terminining 164 ta ta’rifini e’lon qildilar va ko‘p hollarda uni «sivilizatsiya» termini bilan bir qatorda qo‘llanilganligini qayd etdilar[footnoteref:2]. «sivilizatsiya» va «madaniyat» tushunchalari ko‘pincha sinonimlar sifatida ishlatib kelindi. [1: қаранг: история востока. м., 1999. т.1, 17-19-бетлар.] [2: a.z.kreber, kluckhonc. culture: a critical review of concept and deinitions. n.-y. 1952. p.291.] xix asrning ikkinchi yarmidan sivilizatsiya tushunchasini …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tarix falsafasi, sivilizatsiya va madaniyat"

11 9-mavzu: tarix falsafasi, sivilizatsiya va madaniyat. ma’ruza rejasi: 1. tarix falsafasining tuzilishi, funksiyalari va tarixiy jarayon mazmunini belgilashga oid yondashuvlar. 2. sivilizatsiya tushunchasi va uning tiplari. sivilizatsiya va madaniyat mutanosibligi. 3. madaniyat tishunchasi, uning tuzilishi va ijtimoiy funksiyalari. таянч тушунча ва атамалар: инсон борлиғи, фалсафий антропология, онг ва билиш, онгнинг табиати, онгнинг структураси ва функсиялари, индивидуал онг, ижтимоий онг, онг ва тил, ирратсионализм, онгсизлик, ҳаётнинг мазмуни, ҳаётни тарк этиш, суитсид, парасуитсид, эвтаназия, эсхаталогия, инсоннинг вазифаси. 1-савол баёни: jamiyatni falsafiy tahlil qilishda falsafa, xususan, ijtimoiy falsafa bir qancha xususiy tarmoqlarni o‘z ichiga oladi. ular orasida tarix falsafas...

This file contains 13 pages in DOCX format (66.6 KB). To download "tarix falsafasi, sivilizatsiya va madaniyat", click the Telegram button on the left.

Tags: tarix falsafasi, sivilizatsiya … DOCX 13 pages Free download Telegram