madaniyat, sivilizatsiya va qadriyatlar falsafasi

DOCX 11 pages 82.7 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 82.7 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

8-mavzu: madaniyat, sivilizatsiya va qadriyatlar falsafasi. (2 soat). ma’ruza rejasi: 1. madaniyat falsafasi. 2. sivilazatsiya tushunchasi va uning tipologiyasi. 3. qadriyatlar falsafasi (aksiologiya). qadriyatlar tiplari tasnifi. tayanch tushuncha va atamalar: madaniyat, moddiy va ma’naviy madaniyat, madaniyat taraqqiyoti qonunlari, madaniyatda milliylik va umuminsoniylik, “ommaviy madaniyat”, sivilizatsiya, sivilizatsiya tiplari, tarixni bilishga monistik va plyuralistik, chiziqli va siklik (davriy), formatsion va sivilizatsion yondashuvlar, qadriyat, aksiologiya, qadriyatlar tiplari, qadriyaviy yondashuv, milliy qadriyatlar. 1-savol bayoni: madaniyat –insoniyat borlig‘ining eng murakkab va ko‘p o‘lchovli hodisalardan biridir. u ko‘p tarmoqli strukturaga, ko‘p funksiyalarga, shakl va har xil turlarga ega. «madaniyat» atamasi arabcha «madina» so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, «shahar» degan ma’noni anglatadi. arablar kishilar hayotini ikki turga ajratib, birini badaviy yoki sahroyi turmush, ikkinchisini madaniy turmush deb ataganlar. tugab borayotgan rim imperiyasida, keyinchalik esa o‘rta asrlarda ham madaniyat tushunchasi shahardagi turmush tarzi va sivilizatsiya ne’matlari bilan bog‘langan. markaziy osiyoda madaniyat axloq ko‘rinishida shakllangan. shu bois eng qadimgi davrlardan …

2 / 11

nida jamiyat va shaxs hayotining barcha sohalarida aql, oqilonalik tamoyillarining qaror topishi madaniyatning eng muhim jihatidir. aqlning vazifasi insoniyat oldiga umumiy ahamiyatga ega bo‘lgan maqsadlarni qo‘yish va ijtimoiy o‘zgarishlarni o‘ziga bo‘ysundirishdan iborat. ma’rifat davrida madaniyat deb hisoblash mumkin bo‘lgan narsalarni saralash mezonlari yaratildi. madaniy faoliyat intellektual, ijodiy, samarali, novatorlik ruhi bilan sug‘orilgan bo‘lishi, ya’ni nafaqat yaratishi, balki inson imkoniyatlari sohasini tinimsiz kengaytirishi lozim edi. ammo madaniyatning asl mohiyati, uning o‘ziga xosligi inson aqlining mutlaq erkinligi sifatidagi ma’naviy faoliyat doirasi bilangina cheklanardi. shunday qilib, xulosa o‘rnida madaniyatni tushuntirish va ta’rif berishda bir nechta asosiy yondashuv va g‘oyalarni qarab chiqamiz, birinchidan, “tabiat” (yovvoyi tabiat)ning “madaniyat” (insoniyat jamiyat yoki tabiatni yaxshilash) dan farqi to‘g‘risidagi g‘oya. bu yerda insoniyatning faol ijodiy asosi va uning yaratuvchanlik faoliyati ko‘rsatiladi. bunday yondashuvda “jamiyat” va “madaniyat” tushunchalari deyarli bir biriga qo‘shilib ketadi. ikkinchidan, madaniyat jamiyat tomonidan yaratilgan qadriyatlar yig‘indisi to‘g‘risidagi g‘oya. bu yerda ijtimoiy hayotning qadriyatlar (aksiologiya) jihatiga …

3 / 11

bilan belgilanadi. madaniyatning borlig‘i insoniyat tajribasini o‘zida mujssamlashtirgan alohida madaniy predmetlilikni yaratuvchi sub’ektning o‘ziga xos faoliyati bilan ta’minlanadi. shundan kelib chiqib madaniyatning quyidagi muhim elementlarini farqlash mumkin: - madaniyat sub’ekti; - inson faoliyati; - madaniy predmetlilik; - madaniyatning asosiy funksiyasi – ajdodlar ma’naviy tajribasini saqlash, avloddan-avlodga o‘tkazish va o‘zlashtirishni amalga oshirish bilan bog‘liq odamlar o‘rtasidagi aloqalar. madaniy predmetlilik keng tushuncha bo‘lib, u jamiyatdagi bilimlar, ko‘nikmalar, me’yorlar va qadriyatlarni gavdalantiruvchi barcha narsalarni qamrab oladi. u moddiy madaniyat elementlari - moddiy ishlab chiqarish vositalari, mahsullari va infratuzilmasini, ro‘zg‘or buyumlari va shu kabilarni o‘z ichiga oladi. madaniy predmetlilik til va nutqda, axloqiy xulq-atvor va san’at asarlarida, huquqiy va siyosiy xulq-atvorda, ilmiy asarlar va diniy rasm-rusumlarda mujassamlashgan ma’naviy madaniyatni ham qamrab oladi. moddiy va ma’naviy madaniyat bir-biri bilan uzviy bog‘liq. madaniyatning shakllari va turlari. madaniyatni umumiy tarzda ikki asosiy shaklga: ma’naviy va moddiyga ajratadi. bu bo‘linishni shartli ravishda qabul qilish kerak, chunki ma’naviy madaniyat …

4 / 11

ri – shaxs madaniyati va ijtimoiy madaniyat tushunchasi ishlatiladi. unisi ham bunisi ham madaniyatning ko‘p jihatlarini o‘z ichiga oladi. ulardan eng muhimlari: axloqiy madaniyat, diniy madaniyat, ilmiy – falsafiy madaniyat, siyosiy madaniyat, huquqiy madaniyat, iqtisodiy madaniyat, ekologik madaniyat, estetik madaniyat, turmush madaniyati, mehnat madaniyati, jismoniy madanyat, ovqatlanish madaniyati. madaniyatning ana shu jihatlari asosida inson va jamiyatning ma’naviy, ijtimoiy –siyosiy va boshqa rivojlanish darajasini aniq baholash mumkin. madaniyat funksiyalari. ijtimoiy hodisa sifatida madaniyat ko‘p sonli funksiyalarni bajaradi va jamiyat rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. madaniyatning asosiy funksiyalariga: · ma’rifiy, ya’ni bilish (evristik) funksiyasi. inson ruhining har xil ijodiy yutuqlarida ob’ektiv voqelikni aks ettirish. madaniyat inson dunyosini o‘zlashtirishning alohida uslubi bo‘lib, unda uning har xil shakllari (din, falsafa, fan, huquq, san’at va boshqalar) insoniyat tajribalarini tizimlashtirish va dunyoni tushunishning (ratsional, sezgi, irratsional, an’anaviy) vositalari hisoblanadi. · axborot (informativ) funksiyasi. yangi avlodlarni ijtimoiylashtirish va to‘plangan tarixiy tajribalarni yetkazish. boshqacha aytganda, madaniyat insoniyat barcha yutuqlarining …

5 / 11

imkon beradi. madaniyat inson faoliyatining barcha jabhalarini qamrab oladi, jamiyatning iqtisodiy, ijtimoiy, siyosiy va ma’naviy kichik tizimlarini birlashtiradi. ammo madaniy jarayon chegarasi sivilizatsiya, uning me’yorlari bilan belgilanadi. madaniyat sivilizatsiyada chuqur ildiz otgan bo‘lib, u bilan bir jon va bir tan hisoblanadi. madaniyat va sivilizatsiyaning o‘zaro aloqasi shu darajada kuchliki, aksariyat faylasuflar va olimlar bu tushunchalarni ayniy deb hisoblaydilar. demak, madaniyat – insonning faoliyati jarayoni va uning oqibatida yaratilgan moddiy va ma’naviy qadriyatlar bo‘lib, shaxsni shakllantirish va kamolotida muhim omil bo‘lgan ijtimoiy hodisadir. madaniyat ko‘pxilligi va madaniyatlararo dialog (muloqot). falsafiy nuqtai nazardan qaraganda insoniyat tarixi bir butundir. shu bilan birga, tarixning turli bosqich va davrlarida har xil mamlakat va xalqlar madaniyatining farq qilishini inkor qilib bo‘lmaydi. madaniyatning ko‘p xilligi ijtimoiy-tarixiy omil bo‘lib, yagona tarix va dunyo sivilizatsiyasi to‘g‘risida gap ketganda uni e’tiborga olish kerak bo‘ladi. xx asr oxirlarida ijtimoiy mojarolarda siyosiy farqlar emas, madaniy farqlar birinchi o‘ringa chiqdi. ular yuzaki joylashgan …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "madaniyat, sivilizatsiya va qadriyatlar falsafasi"

8-mavzu: madaniyat, sivilizatsiya va qadriyatlar falsafasi. (2 soat). ma’ruza rejasi: 1. madaniyat falsafasi. 2. sivilazatsiya tushunchasi va uning tipologiyasi. 3. qadriyatlar falsafasi (aksiologiya). qadriyatlar tiplari tasnifi. tayanch tushuncha va atamalar: madaniyat, moddiy va ma’naviy madaniyat, madaniyat taraqqiyoti qonunlari, madaniyatda milliylik va umuminsoniylik, “ommaviy madaniyat”, sivilizatsiya, sivilizatsiya tiplari, tarixni bilishga monistik va plyuralistik, chiziqli va siklik (davriy), formatsion va sivilizatsion yondashuvlar, qadriyat, aksiologiya, qadriyatlar tiplari, qadriyaviy yondashuv, milliy qadriyatlar. 1-savol bayoni: madaniyat –insoniyat borlig‘ining eng murakkab va ko‘p o‘lchovli hodisalardan biridir. u ko‘p tarmoqli strukturaga, ko‘p funksiyalarga, shakl va har...

This file contains 11 pages in DOCX format (82.7 KB). To download "madaniyat, sivilizatsiya va qadriyatlar falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: madaniyat, sivilizatsiya va qad… DOCX 11 pages Free download Telegram