biosfera va uning xususiyatlari

DOC 11 pages 60.0 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 60.0 KB

File type DOC

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

biosfera va uning tuzilishi o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi alisher navoiy nomidagi samarqand davlat universiteti fizika fakulteti kurs ishi mavzu: biosfera va uning xususiyatlari. bajardi: rahimov t. tekshirdi: qudratov j. samarqand – 2014 biosfera va uning xususiyatlari. reja: 1. biosfera va uning xususiyatlari. 2. tabiat va jamiyatning o’zaro munosabati. 3. tabiiy resurslar va ularning tasnifi. 4. suv resurslarni muxofaza qilish. 5. suv zaxiralari va unga atropogen omilning ta’siri. 1. biosfera va uning xususiyatlari. tabiatda bo’ladigan jarayonlarga tirik organizmlarning ta’sirini birinchi bo’lib ilmiy asosda v.v. dokuchayev ko’rsatib bergan. v. v. dokuchayev tuproq hosil bo’lish jarayoni nafaqat iqlim omillari, balki o’simlik va hayvonlar tasiriga ham bog’liqligini ko’rsatdi. xx-asrning 20-yillarida v.i. vernadskiy biosfera xaqidagi talimotida yer yuzasidagi geoximik va energetik o’zgarishlarda tirik organizmlar belgilovchi ahamiyatga ekanligini aytib o’tdi. biosfera, v. v. vernadskiy ta’biri bilan aytganda, planetamizning tirik organizmlar yashayotgan yoki qachonlardir yashagan va har doim tirik organizmlar ta’sir qilib …

2 / 11

onlarga sarflanadi. yerda energiyaning sarflanishidan tashqari uning bog’lanishi va uzoq vaqtda zaxira sifatida to’planishini ta’minlaydigan yagona jarayon mavjud. bu jarayon fotosintez jarayondir. tirik organizmlarning asosiy sayyoraviy vazifasi quyosh energiyasini boglash va zaxira holatida to’plash bo’lib, bu energiya keyinchalik biosferadagi ko’plab geoximik jarayonlarga sarflanadi. tirik organizmlar o’z tarixi davomida juda katta energiyani o’zlashtirgan. bu energiyaning kattagina qismi tarix davomida bog’langan xolda to’planib qolgan. bo’lar ko’mir, torf va boshqa organik moddalardir. biosferada mikroorganizmlar hayot faoliyat natijasida o’zgaruvchan valentli elementlarning (azot, magniy, ferrum) oksidlanishi va qaytarilishi amalga oshadi. qaytaruvchi mikroorganizmlar geterotrof bo’lib, energiya manbai sifatida organik moddalardan foydalanadi. oksidlovchi bakteriyalar avtograf va geterotrof bo’lishi mumkin. bunday organizmlarning hayot faoliyatining geologik natijasi oltingurgut, metal sulfidlari yotkiziklarining, temirli va temir- marganesli rudalarining hosil bo’lishidir. ko’pchilik geterotroflar: asosan zamburuglar, hayvonlar va mikroorganizmlar hayot faoliyati natijasida organik moddalarning parchalanishi amalga oshadi. bundan tashqari, tuproqda mikroorganizmlar hayot faoliyati natijasida energiya zaxirasiga ega bo’lgan murakkab kompleks birikma - gumus …

3 / 11

riga mos kelmaydi. bunday sintez va parchalanish o’rtasidagi nomuvofiqlik atmosferadagi kislorod miqdorini ta’minlaydi. atmosferadagi kislorod fotosintez natijasida to’planadi. kislorodning yagona abiogen manbai atmosferani yuqori qatlamida suvning fotodissosiasiyasi bo’lib, uning ahamiyati juda kam. o’simliklar tomonidan chiqariladigan kislorod molekulalarining miqdori co2 molekulasining miqdoriga teng. ajralib chikkan kislorod yana oksidlanish jarayonlariga va nafas olishga sarflanadi. lekin organik moddalarning bir qismi cho’kindi jinslar bilan yer ostiga qolishi sababli, bu organik moddalarga sarflanishi kerak bo’lgan kislorod atmosferaga qoladi. atmosferadagi kislorodning ko’p qismi mineral moddalarning oksidlanishiga sarflanadi. erkin kislorodning konsentrasiyasi oshishi bilan uning mineral moddalarning oksidlanishiga sarflanishi kam oshadi va aksincha kislorod konsentrasiyasi kamaysa sarflanish sekinlashadi. co2 atmosferaga organizmlarning nafas olishi orqali tushadi. co2 ning ikkinchi manbai yer qatlamidagi cho’kma jinslardagi kimyoviy jarayonlar natijasida ajralishidir. bu manba ham biogen manba hisoblanadi. co2 ning juda kam qismi abiogen manbadan, vulkonlar otilishi natijasi ajralib chiqadi. atmosferadagi azot inert gazdir, lekin u ko’pgina sintez va parchalanish jarayonlarida ishtiroq etadi. …

4 / 11

o’planadi. bunday organizmlar o’lgandan keyin shu elementlar to’plangan qatlamlar hosil bo’ladi. shunday qilib tirik organizmlar moddalarning biosferada aylanishida muhim rol o’ynaydi. moddalarning biogen aylanishi bilan birga biosferada suvning ham aylanishi kuzatiladi. bu jarayon quyosh energiyasi hisobiga amalga oshadi. quyosh energiyasi havo massasining harakatini ham amalga oshiradi. planetadagi bu jarayonlar bir butun modda aylanishini ta’minlaydi. bu jarayon maydaroq, maxalliy modda aylanishlari orqali amalga oshadi. har qanday kichik biologik aylanishda atomlar ko’p marta tirik organizmlar tarkibiga tushishi va chiqishi mumkin. moddalarning tirik organizmlar orqali o’tish tezligi turli ekosistemalarda turlicha bo’ladi. biologik aylanish quyidagi ko’rsatkichlar bilan tavsiflanadi: 1) biologik aylanish xajmi - olingan ekosistemadagi tirik organizmlar tarkibidagi kimeviy elementlar miqdori. 2) biologik aylanish tezligi - vaqt birligi ichida sintezlanadigan va parchalanadigan tirik modda miqdori. har xil elementlarning katta va kichik aylanishlardan o’tish tezligi turlicha bo’ladi. masalan, atmosferadagi barcha kislorod tirik organizmlar orqali ikki ming yilda, barcha so2 -uch yuz yilda o’tadi. maxalliy aylanishlar …

5 / 11

a manbaidan (m-n; atom energiyasidan) foydalanmoqda, natijada geoximik jarayonlar tezlashmoqda. 2. tabiat va jamiyatning o’zaro munosabati. tabiatda barcha narsa va xodisalar o’zaro chambarchas bog’langan. o’lik tabiat elementlari o’zaro bir-biri bilan ta’sirda bo’lishi bilan birga, tirik tabiat bilan ham bog’langandir. tabiatdagi o’zaro ta’sir jarayonlarida tirik organizmlar aktivroq bo’ladi. akd. vernadskiy ta’biri bilan aytganda “ tirik modda quyosh energiyasining kimyo boglar energiyasiga aylantiruvchi asosiy va yagona ma’badir.” yer sharining tirik organizmlar tarqalgan qismi biosfera deb ataladi. biosfera tarkibiga atmosferaning troposfera deb ataluvchi 10-16 km qalinlikdagi pastki qismi, butun gidrosfera va litosferaning ustki qismi kiradi. tabiat bilan shu tabiatning bir qismi bo’lgan inson jamiyati ham o’zaro ta’sirda bo’ladi. inson jamiyati rivojlanib borgan sari uning tabiatga ta’siri ham kuchayib bormoqda. inson jamiyatining tabiatga ta’siri ongli va ongsiz bo’lishi mumkin. insonning tabiatga ongli ta’siri deganda, oldindan rejalashtirilgan, ma’lum maqsadni amalga oshirish uchun tabiatga ta’siri tushuniladi. masalan, o’rmonlarni kesish, balik ovlash, foydali qazilmalarni qazib olish va …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "biosfera va uning xususiyatlari"

biosfera va uning tuzilishi o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi alisher navoiy nomidagi samarqand davlat universiteti fizika fakulteti kurs ishi mavzu: biosfera va uning xususiyatlari. bajardi: rahimov t. tekshirdi: qudratov j. samarqand – 2014 biosfera va uning xususiyatlari. reja: 1. biosfera va uning xususiyatlari. 2. tabiat va jamiyatning o’zaro munosabati. 3. tabiiy resurslar va ularning tasnifi. 4. suv resurslarni muxofaza qilish. 5. suv zaxiralari va unga atropogen omilning ta’siri. 1. biosfera va uning xususiyatlari. tabiatda bo’ladigan jarayonlarga tirik organizmlarning ta’sirini birinchi bo’lib ilmiy asosda v.v. dokuchayev ko’rsatib bergan. v. v. dokuchayev tuproq hosil bo’lish jarayoni nafaqat iqlim omillari, balki o’simlik va hayvonlar tasiriga ham ...

This file contains 11 pages in DOC format (60.0 KB). To download "biosfera va uning xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: biosfera va uning xususiyatlari DOC 11 pages Free download Telegram