biosfera va uning tuzilishi

PDF 36 sahifa 709,8 KB Bepul yuklash

36 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 709,8 KB

Fayl turi PDF

Sahifalar 36

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 36

mashg‘ulot turi: ma’ruza (ma’lumotli ma’ruza) mavzu: biosfera. mavzu rejasi: 1.o‘simliklar dunyosi. 2. hayvon olami inson kundalik turmush tarzida barcha tirik organizmlar tug‘ilish yordamida hayotda paydo bo‘ladilar. ko‘rib turibmizki, odamdan odam, qo‘ydan qo‘zichoq paydo bo‘ladi, jo‘jalar tuhimdan chiqadi, baliqlar uvuldiriqlaridan baliqchaga aylanadi, o‘simliklar to‘liq pishib yetilgan urug‘laridan yoxud novdalari yoki barglaridan paydo bo‘ladi. bu jarayon uzluksiz takrorlanadi. huddi hayot abadiy shunday tarzda davom etayotgandek. o‘ylab ko‘ring, bizning dunyomiz–ona zaminimiz qachon, qayerdan paydo bo‘lgan? unda hayot kechirayotgan tirik organizmlar unga qayerdan kelgan? dastlabki hayot tarzi qay tariqa bo‘lgan, u nimaga o‘xshagan? bu savollarni biz qator qilib kimga berayapmiz? o‘z-o‘zimizga- da. ularni o‘zimizga ham har kuni beraolmaymiz. axir vaqtimiz yo‘q-ku? qachonki o‘zimizdan qochib, olis tog‘ yoki dala-dasht, ona tabiat qo‘yniga borib qolsak, ko‘m-ko‘k o‘tlar ustiga yotib olib, osmonga tikilib, kun botishi-yu tong otishiga qo‘shilib ketgan dunyoning qachon paydo bo‘lgani haqida hayol suramiz. hozirgi zamon olimlari oldida turgan eng murakkab masala u bizni o‘ylantirgan …

2 / 36

ida dunyo haqida turli afsonalar to‘qishga, mavhum, tabiiy va ilohiy kuchlar borligiga ishonib keldi. inson har qanday holatda tug‘ilish va o‘lishning birdek mavjudligini biladi, u o‘z turmush tarzi uchun ish qurollari yasaydi, yerni ishlatadi, hayvonlarni saqlaydi va ularning mahsulotlarini yashash uchun sarflaydi. aslida hamma narsaning «yerni va osmonni, havo va suvni, o‘simlik va hayvonni asoschisi kim?», «nega yorug‘ kun va qorong‘i tun qaytariladi?», odam qayerdan keldi? u qanday paydo bo‘ldi?, – degan savollarga yana javob izlaysiz. dunyoning paydo bo‘lishi haqida eng birinchi fikrlar diniy bo‘lib, barcha halqlar o‘z dinlaridan qat'i nazar dunyoni xudo yaratgan, jonsiz narsalarga xudo jon ato qilgan, degan tushunchaga kelgan. oddiy odamlar o‘ylab, fikrlab o‘tirmasdan turli xil afsonalarga ishonib qo‘yaqoladi, ilmiy jihatdan talqin qilish o‘ta murakkab, isbot talab qiladigan jarayon. islom dini ham, nasroniy, juhudlar hatto, buddistlar ham yerda hayotning paydo bo‘lishiga o‘zlaricha izohlar berganlar. milet maktabining qadimgi grek faylasuflari (eramizgacha viii–vi asrlar) yerda hayot, suvdan yoki …

3 / 36

.y.)lar aytib o‘tdilar. bu faylasuflar fikricha, tirik organizmlarning paydo bo‘lishi tabiiy kuchlarning mahsulidir, hech qanday «ilohiy kuchning» ta’siri yo‘q. eng buyuk faylasuf aristotel (e.o. 384–322-y.y.) xudoga ishongan va hamma narsa xudodan deb bilganiga qaramasdan, organizmlar tirik organizmlardan paydo bo‘ladi, ammo ular ba’zan o‘lik materiyadan ham paydo bo‘ladi, deb tushuntiradi. uning qayd etishicha, materiya eng passiv boshlanish bo‘lib ikki xil ko‘rinishga ega. birinchidan, u shakl modda bo‘lib, u o‘z-o‘zicha aniq songa va biron bir xususiyatga ega emas. bu materiyaning birinchi ko‘rinishidir. ikkinchi ko‘rinishi yoki kengroq qilib aytsak, narsa nimadan iborat bo‘lsa, u shundan paydo bo‘ladi. aristotelning qarashlariga ko‘ra, materiyaga hayot ichki tomondan beriladi. olimning hayot-hayotidan paydo bo‘lishi haqidagi g‘oyasi keyingi 2000-yil davomida tan olinib kelindi. xvii asr o‘rtalarida taskaniyalik vrach franchesko-redi (1626–1628) o‘z- o‘zidan paydo bo‘lish borasidagi birinchi tajribalarni olib bordi. 1668-yilda u birinchi bo‘lib, go‘shtda yoki baliqda o‘z-o‘zidan oq qurtlar paydo bo‘lmasligini isbotladi. buning uchun go‘sht solingan idishning og‘zini birdan …

4 / 36

kab tuzilgan organizmlardir. ular o‘zlaridan o‘ziga o‘xshash narsalar hosil qila oladi yoki bu, tirik organizmdan tirikning paydo bo‘lishidir, degan xulosaga keladi. olimning tajribalari asrlar davomida ishonib kelinayotgan o‘z-o‘zidan paydo bo‘lish ichki sabab natijasi ekanligi haqidagi xulosani barbod qildi. xullas, paster o‘z tajribalarida hayot-hayotdan yoki tirik-tirikdan paydo bo‘ladi deb xulosa qildi. paster tajribalaridan keyin hayotning paydo bo‘lishi haqidagi ilmiy tushunchalar yo‘qqa chiqib ketayozdi. ko‘pgina zamondoshlari uning tajribalarini, ya’ni hayot tirik bo‘lmagan materiyadan kelib chiqmagan degan fikrini diniy asoslashga harakat qildilar. ular hayot ilgari bo‘lmagan, ammo materiya yoki energiya abadiy mavjud bo‘lgan, deydilar. tabiatshunoslik ilmidagi bu og‘ir damlarda, buyuk olimlar t.geksli, dj tindal va boshqalar xix asrning ikkinchi yarmida hayot dastavval suvda, aniqrog‘i okeanlarda noorganik moddalarga tabiiy jarayonning ta’siri natijasida paydo bo‘lgan degan xulosa bilan chiqdilar. xix asrning ikkinchi yarimlarida fan va texnikaning rivojlana boshlashi natijasida hayot bizga kosmosdan kelgan, degan tushuncha ham ilmiy asosni targ‘ib qilaboshladi. aslida, hayot kosmosdan kelganligi haqidagi …

5 / 36

n tirik organizmlarni haligacha olib kelmadilar. hozirgi davrda kosmosda hayot borligini qat’iy himoya qiladigan taniqli olimlardan biri angliyalik olim, nobel mukofoti sovrindori frensis krik hisoblanadi. u amerikalik izlanuvchi lesli orgel bilan «boshqarish mumkin bo‘lgan panspermiya» ta’limoti haqida maqolalar e’lon qildi. olimlarning fikricha, hozirgi mavjud hayot yerga boshqa sivilizatsiyadan kelib qolgan. agarda yerdagi insonlar hayotni boshqa planetalarga olib o‘tish mumkin bo‘lsa, nega yerning o‘zidagi hayot boshqa planetadan kelgan, uzatilgan emas, balki bizgacha 4 mlrd yil oldin yerga hayot kelib qolgan bo‘lishi mumkin. shu xulosalar oqimida amerikalik fantast yozuchi shunday deb yozadi: «biz marsga bordik, endi inson marsga hayot olib bordi, u yerda biz- insonlar hayoti mavjud». aslida marsda hayot borligi noma’lum, balki insonlar mikroorganizmlarni olib borib, u yerda hayot barpo qilish va sekin- asta kislorod hosil qilishga erishish ustida bosh qotiradilar. xo‘sh hayotning ko‘chib yurishi haqida qanday mulohaza olib borishimiz mumkin? yerga tashqaridan keladigan kosmik kema bortida juda turli xil mikroorganizmlar …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 36 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"biosfera va uning tuzilishi" haqida

mashg‘ulot turi: ma’ruza (ma’lumotli ma’ruza) mavzu: biosfera. mavzu rejasi: 1.o‘simliklar dunyosi. 2. hayvon olami inson kundalik turmush tarzida barcha tirik organizmlar tug‘ilish yordamida hayotda paydo bo‘ladilar. ko‘rib turibmizki, odamdan odam, qo‘ydan qo‘zichoq paydo bo‘ladi, jo‘jalar tuhimdan chiqadi, baliqlar uvuldiriqlaridan baliqchaga aylanadi, o‘simliklar to‘liq pishib yetilgan urug‘laridan yoxud novdalari yoki barglaridan paydo bo‘ladi. bu jarayon uzluksiz takrorlanadi. huddi hayot abadiy shunday tarzda davom etayotgandek. o‘ylab ko‘ring, bizning dunyomiz–ona zaminimiz qachon, qayerdan paydo bo‘lgan? unda hayot kechirayotgan tirik organizmlar unga qayerdan kelgan? dastlabki hayot tarzi qay tariqa bo‘lgan, u nimaga o‘xshagan? bu savollarni biz qator qilib kimga berayapmiz? o‘z-...

Bu fayl PDF formatida 36 sahifadan iborat (709,8 KB). "biosfera va uning tuzilishi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: biosfera va uning tuzilishi PDF 36 sahifa Bepul yuklash Telegram