navoiyning adabiyotshunoslikka oid asarlari

PPTX 17 sahifa 1,6 MB Bepul yuklash

17 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 1,6 MB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 17

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 17

alisher navoiyning “layli va majnun” dostoni navoiyning adabiyotshunoslikka oid asarlari. reja: xamsachilik an`anasi va navoiy “xamsa” sining yaratilishi. “layli va majnun” da ilohiy va majoziy ishq talqini. dostonning g’oyaviy yo’nalishi. asardagi majnun haqiqiy ishq timsoli. asarning olimlar tomonidan o’rganilishi “xamsa” – beshlik- 5 ta mustaqil dostondan iborat bo`lgan yaxlit asar sanalib, har bir doston ma`lum bir mavzu voqealarni atroflicha va keng usulda masnaviy yo`lida yoritib beradi. sharq adabiyotida bu an`anani buyuk ozarbayjon shoir nizomiy ganjaviy boshlab bergan. uning “xamsa” si quyidagi dostonlardan iborat edi: “maxzan ul-asror” (1173-1179). “xusrav va shirin” (1180-1181). “layli va majnun” (1188). “haft paykar” (1196). “iskandarnoma” (1196-1201). 28 yil davomida yozilgan bu 5 doston “panj ganj” nomi bilan shuhrat topadi. oradan 100 yil o`tgach, asli shahrizabzlik bo`lgan, mug’ul yag’mosi davrida hindistonga borib qolgan xusrav dehlaviy nizomiy ishini davom ettirdi. u 1299-1301-yillarda “matla` ul-anvor”, “shirin va xusrav”, “layli va majnun”, “hasht behisht”, “oyinai iskandariy” dostonlarini yaratdi va sharq …

2 / 17

r boshlab bergan xamsachilik an`anasi navoiy ijodida o`z takomilini topdi. adabiyot olamida 13 asrdirki sevgi haqidagi “layli va majnun” deb nomlangan dardli va g`amgin mavzuda she`r va doston bitilib kelinadi. navoiy “xamsa” sining uchinchi dostoni ana shu sevgi qissasi haqidadir. o`zbek adabiyotida bu mavzuni navoiy boshlab berdi: men turkcha boshlabon hikoyat, qildim bu fasonani rivoyat,-deydi shoir. navoiy o`z dostonida ruhiyat tasviriga katta e`tibor beradi. asar voqealarining tun tasviridan boshlanishi, qaysning beshikdagi nolasidayoq ishqdan xabar borligi, ka`baga olib borilgan majnunning xalqa-xalqa ko`z yosh to`kib ishq o`tini ko`paytirishini so`rab yolvorishi navoiy dostonining ob`ektivligidan dalolat beradi. navoiy bu dostonda pok muhabbat pokiza insonlar qalbidan joy olishi mumkin, degan g`oyani ilgari surib, “haqiqat asrorini majoz tariqi bila” ko`ylaydi. dostonning mohiyatini majoziy ishqning haqiqiy ishqqa aylanishini obrazlar vositasida ko`rsatib berish tashkil qiladi. majnun ishqi bu borada oliy namuna, chunki u butun vujudi, jonu dili ila ilohni sevadi. ayni vaqtda esa shafqat-muruvvati, najib axloqi-yu beqiyos iste`dodi …

3 / 17

unyoda bir-birining diydoriga to`yolmaganlar ruhi mutloq sari ravona bo`ladilar. navoiyning fikricha, har bir odam oshiqlik yo`lini tutib, ishq tarixiga kirib, o`zini o`limga emas, balkim vasl mayini ichishga tayyorlashi kerak. bu dunyoning birdan- bir mazmuni ham shu, demoqchi shoir. navoiy o`z oldiga qo`ygan maqsadini sharaf bilan ado etdi. shoirning “xamsa” ni yaratish uchun ishlagan kunlari hisobga olinsa, 54 ming misralik o`lkan obida 6 oyda bitkaziladi. olimu fuzalolar turkiydagi birinchi “xamsa” ni zo`r olqish bilan kutib oladilar. asar o`z davrining mashhur shoirlari e`tirofini qozonadi. husayn boyqaro va abdurahmon jomiylarning yuksak bahosi va ehtiromi bunga misoldir. turkiy tilda “xamsa” yaratish bilan navoiy turkiy til va adabiyotni jahoniy miqyosga olib chiqdi. uning “xamsa” sidagi dostonlar esa turkiy adabiyotda ko`plab naziralar yozilishiga sabab bo`ldi. “layli majnun dostoni qahramonlari qays navfal ibnsalom zayd layli badiiy adabiyotda bu qissa doston shaklida ilk bor nizomiy ganjaviy tomonidan 1188-yilda vujudga keldi. nizomiy xalq orasida tarqalgan rivoyatlardan ijodiy foydalangan holda …

4 / 17

dostoniga javob yozganlarning ism sharifini keltirib o‘tadi5 . bu ijodkorlarning asarlarida qaysning nomi o‘zgartirilgan bo‘lsada, nizomiy ganjaviy an’anasi asosida yozilgan va hamohang yaratilishi odat tusiga aylangan. “layli va majnun” ko‘p asrlik tarixga ega. uning ildizlari, mashhur adabiyotshunos-matnshunos akademik i.krachkovskiy ta’kidlaganidek, vii asrning ikkinchi yarmiga borib taqaladi. “layli va majnun” nomi ostidagi sujet xii asrgacha arab xalq adabiyotida ertak shaklida namoyon bo‘lgan. keyinchalik bu mavzudagi asar bobil (iroq) adabiyotida nomi keltirib o‘tilsa-da, lekin asar haqidagi ma’lumotlar saqlanmagan. yozma shakldagi dostonlarning ko‘pligi hamda asar g‘oyasining yetukligidan dostonlar xususiyatini va kelib chiqish genezisini o‘rganishga doir yevropa adabiyotida xx asr o‘rtalarida yaratilgan tadqiqotlar ham alohida yangilik sifatida vujudga keldi. badiiy adabiyotda bu qissa doston shaklida ilk bor nizomiy ganjaviy tomonidan 1188-yilda vujudga keldi. nizomiy xalq orasida tarqalgan rivoyatlardan ijodiy foydalangan holda “layli va majnun” qissasini g‘oyaviy jihatdan mukammal va badiiy jihatdan yuksak asar darajasiga ko‘tardi. keyinchalik nizomiy an’anasini davom ettirgan bir qancha, sharq adabiyotida, …

5 / 17

uzatdim oxir, yig‘lay-yig‘lay tugatdim oxir.1 “layli va majnun” ko‘p asrlik tarixga ega. uning ildizlari, mashhur adabiyotshunos-matnshunos akademik i.krachkovskiy ta’kidlaganidek, vii asrning ikkinchi yarmiga borib taqaladi. ayrim arab manbalarining ma’lumotiga ko‘ra, majnun tarixiy shaxs. u bani omar qabilasidan chiqqan, uning asl nomi qays ibn mulavvah (yoki qays ibn muod ) bo‘lgan. u qabiladoshi laylini sevgan va o‘z sevgisi, hijron azoblari haqida mungli she’rlar bitgan. bunday ma’lumot ibn qutaybaning "kitobutshe’r va shuaro" asarida ham keltiriladi. shu bilan birga, boshqa manbalar bu ma’lumotlarni rad etadi. jumladan, arab olimi avon ibn hakim al-qalbiy (764 yilda vafot etgan), arab tarixchisi hishom al-qalbiy (819 yilda vafot etgan)lar majnun tarixiy shaxs emas, uning nomi majoziy, sevgi, hijron she’rlari esa umaviy xonadoniga mansub bir oshiq yigit tomonidan bitilgan va asl nomini oshkor etmaslik uchun majnun taxallusini qo‘llagan, deyishadi. shu tariqa vii asrning ikkinchi yarmidan boshlab arab poeziyasida majnun taxallusli mungli she’rlar ko‘payib, keng tarqalib boradi. vaqtlar o‘tishi bilan …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 17 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"navoiyning adabiyotshunoslikka oid asarlari" haqida

alisher navoiyning “layli va majnun” dostoni navoiyning adabiyotshunoslikka oid asarlari. reja: xamsachilik an`anasi va navoiy “xamsa” sining yaratilishi. “layli va majnun” da ilohiy va majoziy ishq talqini. dostonning g’oyaviy yo’nalishi. asardagi majnun haqiqiy ishq timsoli. asarning olimlar tomonidan o’rganilishi “xamsa” – beshlik- 5 ta mustaqil dostondan iborat bo`lgan yaxlit asar sanalib, har bir doston ma`lum bir mavzu voqealarni atroflicha va keng usulda masnaviy yo`lida yoritib beradi. sharq adabiyotida bu an`anani buyuk ozarbayjon shoir nizomiy ganjaviy boshlab bergan. uning “xamsa” si quyidagi dostonlardan iborat edi: “maxzan ul-asror” (1173-1179). “xusrav va shirin” (1180-1181). “layli va majnun” (1188). “haft paykar” (1196). “iskandarnoma” (1196-1201). 28 yil davomida yozilgan ...

Bu fayl PPTX formatida 17 sahifadan iborat (1,6 MB). "navoiyning adabiyotshunoslikka oid asarlari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: navoiyning adabiyotshunoslikka … PPTX 17 sahifa Bepul yuklash Telegram