mulk huquqlari nazariyasi va mulkchilik shakllari rivojlanishining evolyusiyasi

DOCX 17 pages 182.7 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 182.7 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

7-mavzu. mulk huquqlari nazariyasi va mulkchilik shakllari rivojlanishining evolyusiyasi reja 1. mulk huquqlari nazariyasining asosiy qoidalari 2. mulkchilik ta’riflarining tahlili 3. mulkchilik munosabatlarini amalga oshirishning tarixiy shakllari 4. mulkiy xuquqlar 5. mulkiy xuquqlar taqsimotining tahlili 1. mulk huquqlari nazariyasining asosiy qoidalari mulk huquqlari nazariyasi o‘tgan asrning 60-70 yilarida shakllandi. hozirgi vaqtda uning rivojlanishi alohida mustaqil konsepsiya sifatida emas, balki iqtisodiy tahlilning uchta yo‘nalishi – huquq iqtisodiyoti, yangi iqtisodiy tarix va iqtisodiy tashkilot nazariyasining metodologik va umumnazariy asosi sifatida davom etmoqda. amerikalik mashhur iqtisodchilar – r.kouz va a.alchiyan mulk huquqlari nazariyasiing asoschilari hisoblanadi. mazkur nazariyaning keyingi rivojiga uzoq xorij mamlakatlarining y.barsel, d.nort, r.pozner, s.peyovich, o.uilyamson, yu.fama, e.furubotn, s.chung kabi olimlari o‘z hissasini qo‘shishdi. rossiya iqtisodiy adabiyotlarida mulk huquqlari nazariyasi r.kapelyushnikov, v.radaev, a.radigin va boshqalarning ishlarida rivojlantirildi. o‘zbekistonda mulkiy munosabatlarini isloh qilish, mulkning huquqiy asoslari va mulk nazariyasining boshqa jihatlari x.abilqosimov, n.yusupova, n.nedelkina, sh.shodmonov, t.shodiev, s.g‘ulomov va boshqarlarning ishlarida ko‘rib chiqilgan. mulk …

2 / 17

istalgan shaxs boshqa insonlar bilan o‘zaro hamkorlik qilishda ularga amal qilishi yoki ularga amal qilmaganlik uchun xarajatlar qilishi lozim bo‘lgan normalarini belgilaydi. quyida mulk huquqlari nazariyasining r.kapelyushnikov[footnoteref:1] tomonidan sanab o‘tilgan asosiy qoidalarini ko‘rib chiqamiz: [1: капелюшников р.и. экономическая теория прав собственности. – м.: имэмо, 1990.] · mulkchilik munosabatlari “inson/ashyo” munosabatlari sifatida emas, balki insonlar o‘rtasidagi munosabatlar sifatida talqin etiladi: mulk huquqlari atamasi insonlar bilan ashyolar o‘rtasidagi munosabatlarni emas, balki insonlar o‘rtasidagi noyob ashyolardan foydalanish borasidagi munosabatlarni yoritadi; · mulkchilik munosabatlari noyoblik muammosidan kelib chiqadi: noyobliknig qandaydir omilisiz mulkchilik va adolatlilik haqida gapirishdan ma’no yo‘q; · mulk huquqlarining talqini o‘ziga ham moddiy, ham jismsiz ob’ektlarni (shaxsiy erkinlikkacha) o‘zlashtirgan holda, barcha narsalarni qamrab oluvchi xususiyatga ega. mulk huquqlari insonning istalgan turdagi noyob resurslardan foydalanishga nisbatan nuqtai nazarini qayd etadi; · mulkchilik munosabatlariga jamiyat tomonidan ruxsat etilgan munosabatlar sifatida qaraladi (davlat tomonidan ruxsat etilgan munosabatlar bo‘lishi shart emas). o‘z navbatida, ular nafaqat qonunlar …

3 / 17

diy tanlov harkatlariga aylanadi. mulk huquqlari nazariyasi doirasida “mulk” tushunchasi odatda turli shaxslar o‘rtasida har xil ulushlarda taqsimlangan huquqlar to‘plami sifatida talqin etiladi. mulk huquqlarining ingliz huquqshunosi a.onore tomonidan taklif etilgan (onore ro‘yxati) va quyidagi 11 ta unsurni o‘z ichiga olgan ta’rifi “to‘liq” hisoblanadi: 1) egalik qilish, ya’ni ashyo ustidan mutlaq nazorat qilish huquqi; 2) foydalanish, ya’ni ashyodan shaxsiy foydalanish huquqi; 3) boshqarish, ya’ni ashyo kim tomonidan va qanday foydalanilishi mumkinligini hal etish huquqi; 4) daromad olish, ashyodan avvalgi shaxsiy foydalanishdan yoki bashqa shaxslarga undan foydalanishga ruxsat etishdan kelib chiqadigan ne’matlarni olish huquqi (boshqacha aytganda – o‘zlashtirish huquqi); 5) ashyodan o‘zgalar foydasiga voz kechish, uni iste’mol qilish, o‘zgartirish yoki yo‘q qilish huquqini nazarda tutuvchi “kapital qiymat” huquqi; 6) xavfsizlik huquqi, ya’ni ekspropriatsiyaga qarshi immunitet; 7) ashyoning meros bo‘yicha yoki vasiyatnoma bo‘yicha o‘tishi huquqi; 8) muddatsizlik; 9) zararli foydalanishni taqiqlash, ya’ni ashyodan o‘zgalar uchun zararli usul bilan foydalanishdan o‘zini tiyish; 10) …

4 / 17

ai nazaridan, mulk huquqi mavjud bo‘lgan va u mavjud bo‘lmagan vaziyatlar o‘rtasida qat’iy chegara o‘tkaziladigan yondashuv unchalik ham to‘g‘ri emas. mulk huquqi – bu qat’iy belgilangan nuqta emas, balki uzluksiz qator. a.alchiyan va g.demsetsning ta’kidlashicha[footnoteref:3], ashyoga bo‘lgan u yoki bu vakolat mulkdorga qay darajada tegishli ekanligi haqida uning qarori ashyodan haqiqiy foydalanishni qanchalik belgilab berishiga qarab fikr yuritish mumkin. mulk huquqlari nazariyasi har qanday almashuv harakati aslida vakolatlar to‘plami bilan almashish ekanligi to‘g‘risidagi bazaviy tasavvurdan kelib chiqadi. [3: alchian a., demsetz h. the property rights paradigm // journal of economic histo 1973. m. 33. № 1. p. 17.] huquqshunosalar va iqtisodchilarning fikriga ko‘ra, “onore ro‘yxati”dagi unsurlardan eng zaifi – bu to‘qqizinchi unsur – zararli foydalanishni taqiqlash unsuridir. zararli foydalanishni taqiqlash bilan bog‘liq muammo shundan iboratki, boshqa shaxslarga ziyon etkazishning ko‘plab usullari nafaqat taqaqlanmagan, balki qonun bilan himoyalanadi. xususiy mulkchilik huquqiy holati sharoitida, odatda, begona mol-mulkning iste’mol qiymatiga bevosita ta’sir etish …

5 / 17

publikasi konstitutsiyasidagi jamiyatning iqtisodiy negizlariga oid xii bobda quyidagilar bayon etilgan: “bozor munosabatlarini rivojlantirishga qaratilgan o‘zbekiston iqtisodiyotining negizini turli shakllardagi mulk tashkil etadi. davlat iste’molchilar huquqlarining ustunligini hisobga olib, iqtisodiy faoliyat, tadbirkorlik va mehnat qilish erkinligini, barcha mulk shakllarining teng huquqligini va huquqiy jihatdan teng muhofaza etilishini kafolatlaydi. xususiy mulk boshqa mulk shakllari kabi daxlsiz va davlat himoyasidadir. mulkdor faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda va tartibdagina mulkidan mahrum etilishi mumkin (53- modda). mulkdor mulkiga o‘z hoxishicha egalik qiladi, undan foydalanadi va uni tasarruf etadi. mulkdan foydalanish ekologik muhitga zarar etkazmasligi, fuqarolar, yuridik shaxslar va davlatning huquqlarini hamda qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini buzmasligi shart” (54-modda). o‘zbekiston respublikasining fuqarolik kodeksiga mulkchilikning egalik qilish, foydalanish va tasarruf etish triadasi (164-modda) asos qilib olingan. ushbu kodeksda mulkchilikning xususiy va ommaviy shakllari mavjudligi (167-modda) ta’kidlanadi. demak, iqtisodiyot va uni tashkil etishning bozor modeli uchun muayyan-tarixiy shakldagi mulkchilik instituti talab etiladi. mulkchilik institutining negizini mulk tushunchasi …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mulk huquqlari nazariyasi va mulkchilik shakllari rivojlanishining evolyusiyasi"

7-mavzu. mulk huquqlari nazariyasi va mulkchilik shakllari rivojlanishining evolyusiyasi reja 1. mulk huquqlari nazariyasining asosiy qoidalari 2. mulkchilik ta’riflarining tahlili 3. mulkchilik munosabatlarini amalga oshirishning tarixiy shakllari 4. mulkiy xuquqlar 5. mulkiy xuquqlar taqsimotining tahlili 1. mulk huquqlari nazariyasining asosiy qoidalari mulk huquqlari nazariyasi o‘tgan asrning 60-70 yilarida shakllandi. hozirgi vaqtda uning rivojlanishi alohida mustaqil konsepsiya sifatida emas, balki iqtisodiy tahlilning uchta yo‘nalishi – huquq iqtisodiyoti, yangi iqtisodiy tarix va iqtisodiy tashkilot nazariyasining metodologik va umumnazariy asosi sifatida davom etmoqda. amerikalik mashhur iqtisodchilar – r.kouz va a.alchiyan mulk huquqlari nazariyasiing asoschilari hisoblanadi. maz...

This file contains 17 pages in DOCX format (182.7 KB). To download "mulk huquqlari nazariyasi va mulkchilik shakllari rivojlanishining evolyusiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: mulk huquqlari nazariyasi va mu… DOCX 17 pages Free download Telegram