mulk huquqlari nazariyasi va mulkchilik shakllari rivojlanishi

PPTX 15 pages 314.7 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 314.7 KB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

termiz davlat universiteti iqtisodiyot va turizm fakulteti s-i-123 guruh talabasi avazov asliddinning institutsional iqtisodiyot fanidan tayyorlagan taqdimoti mulk huquqlari nazariyasi va mulkchilik shakllari rivojlanishining evolyutsiyasi (tarixiy-evolyutsion yondashuv) reja qadimgi jamiyatlarda mulkchilik munosabatlarining paydo bo‘lishi feodalizm va mulkning tabaqaviy taqsimoti kapitalizm davrida mulkchilikning bozor tamoyillariga asoslanishi qadimgi jamiyatlarda mulkchilik munosabatlarining paydo bo‘lishi insoniyat tarixining eng qadimgi bosqichlarida mulkchilik munosabatlari hozirgi shaklida mavjud bo‘lmagan. mulk tushunchasi jamiyat taraqqiyoti davomida asta-sekin shakllanib borgan va uning dastlabki ko‘rinishlari ibtidoiy jamiyatda paydo bo‘lgan. ibtidoiy jamoa tuzumida umumiy (kollektiv) mulkchilik umumiy mulkning asosiy sabablari: odamzodning tabiiy sharoitlarga kuchsizligi; omon qolish uchun birgalikda mehnat qilish zarurati; ishlab chiqarish vositalarining o‘ta sodda bo‘lishi; resurslarning kamligi va ularni birgalikda o‘zlashtirish ehtiyoji. shaxsiy iste’mol buyumlariga egalikning paydo bo‘lishi dastlabki bosqichlarda faqat shaxsiy foydalaniladigan buyumlar (kiyim, mayda mehnat qurollari, bezak buyumlari) alohida shaxsga tegishli hisoblanardi. bu — shaxsiy mulkchilikning ilk kurtaklari bo‘lib, u jamiyatdagi mehnat taqsimoti rivojlanishi bilan bog‘liq. mehnat taqsimoti …

2 / 15

akli kengayadi. chorvador qabilalarda chorva to‘liq shaxsiy mulk bo‘lgan. bu jarayon xususiy mulkning ildiz otishida muhim o‘rin tutdi. ortiqcha mahsulotning vujudga kelishi ishlab chiqarish takomillashgani sari jamiyat ortiqcha mahsulot ishlab chiqarishni boshladi. natijasi: mulkning to‘planishi va tabaqalashuv; boy va kambag‘al qatlamlarning paydo bo‘lishi; egalikning mustahkamlanishi uchun dastlabki huquqiy me’yorlar shakllanishi. bu bosqichdan boshlab mulk nafaqat mehnatga asoslangan, balki meros, ayirboshlash, sotib olish kabi yo‘llar bilan o‘tadigan ijtimoiy institutga aylandi. dastlabki huquqiy tartiblar va urf-odatlar shakllanishi qadimgi urug‘-qabilalarda mulk bilan bog‘liq munosabatlar urf-odat va qoidalar orqali tartibga solingan: ov qilish hududi — muayyan urug‘ga tegishli bo‘lgan; chorva — oila yoki shaxs mulki sifatida tan olingan; mulkni himoya qilish — qabilaviy urf-odatlar bilan mustahkamlangan. bu urf-odatlar keyinchalik qadimgi davlatlar qonunlari (masalan, hammurapi qonunlari, rim huquqi) shakllanishiga zamin yaratgan. feodalizm va mulkning tabaqaviy taqsimoti feodalizm — bu o‘rta asrlarga xos bo‘lgan iqtisodiy-siyosiy tizim bo‘lib, unda asosiy boylik manbai yer hisoblangan. feodal tuzumda jamiyat …

3 / 15

qirol mulki deb hisoblangan. qirol o‘z vassallariga yer uchastkalarini len yoki benefitsiy sifatida taqdim etgan. qirolning vakolati: yerni taqsimlash, vassallar ustidan oliy hokimlik, soliqlarni belgilash. yirik feodallar (duklar, graf, baronlar) qirol ularga katta yer maydonlarini xizmat evaziga bergan. ular esa o‘z navbatida kichik feodallarga yer taqsimlab, o‘zlarining vassallar tizimini shakllantirgan. yirik feodallar siyosiy jihatdan mustaqillashib, ayrim hududlarda amalda hukmdor sifatida ish yuritgan. ritsarlar (kichik feodallar) ritsarlar yirik feodaldan olingan yer–fief (len) evaziga harbiy xizmat ko‘rsatgan. ular o‘z navbatida yerda yashovchi dehqonlardan rentaga tayangan. ruhoniylar (cherkov mulki) o‘rta asrlarda cherkov eng yirik yer egalaridan biri bo‘lgan. cherkov mulki soliqlardan ozod bo‘lar, o‘z hududida mustaqil boshqaruvga ega edi. diniy tashkilotlar iqtisodiy kuchga ega bo‘lib, feodallar bilan teng mavqeda bo‘lgan. dehqonlar (serflar, krepostnoylar) jamiyatning asosiy qismini tashkil etgan. ular yerning egasi emas, faqat undan foydalanish huquqiga ega bo‘lgan. dehqonlar feodalga: barshchina (mehnat to‘lovi), obrok (mahsulot yoki pul shaklida to‘lov),xalqaro bergilar to‘lashga majbur edi. …

4 / 15

y mulk, bozor erkinligi, erkin mehnat va kapital to‘planishi asosida shakllangan yangi iqtisodiy tizim egalladi. kapitalistik jamiyatda mulk — iqtisodiyotning asosiy tayanchi va bozor mexanizmining harakatlantiruvchi kuchi sifatida maydonga chiqdi. mehnatning erkin bozorga aylanishi;feodal tizimda dehqonlar yerga bog‘langan bo‘lsa, kapitalizm davrida ular erkin yollanma mehnatga aylanadi. bu jarayonning natijalari: mehnat bozorining paydo bo‘lishi; ishchi kuchining sotilishi (mehnat – tovar sifatida); ish beruvchi va ishchi o‘rtasida shartnomaviy munosabatlarning shakllanishi. kapitalning to‘planishi va sanoat inqilobi kapitalizmning shakllanishida kapital to‘planishi (kapital akkumulatsiyasi) hal qiluvchi rol o‘ynadi. kapital to‘planishining asoslari: savdo va mustamlakachilikdan kelgan daromad; ishlab chiqarishning kengayishi; bank tizimining rivojlanishi; foydaning qayta investitsiya qilinishi. natija: sanoat inqilobi xviii–xix asrlarda yevropada texnika taraqqiyoti ulkan zavodlar, fabrikalar, mashinalar paydo bo‘lishiga olib keldi. bu esa mulkning kapital shaklida to‘planishini kuchaytirdi. savdo-kredit tizimining rivojlanishi kapitalizmda moliya sektori beqiyos rivojlandi: banklar kredit tashkilotlari sug‘urta kompaniyalari birjalar (fond birjasi, tovar birjasi) mulkning endi faqat moddiy shaklda emas, moliyaviy shaklda …

5 / 15

’uliyat cheklangan bu shakl kapitalizmning keyingi bosqichida sanoat gigantlari va transmilliy kompaniyalar paydo bo‘lishiga olib keldi. image1.png image2.png /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mulk huquqlari nazariyasi va mulkchilik shakllari rivojlanishi"

termiz davlat universiteti iqtisodiyot va turizm fakulteti s-i-123 guruh talabasi avazov asliddinning institutsional iqtisodiyot fanidan tayyorlagan taqdimoti mulk huquqlari nazariyasi va mulkchilik shakllari rivojlanishining evolyutsiyasi (tarixiy-evolyutsion yondashuv) reja qadimgi jamiyatlarda mulkchilik munosabatlarining paydo bo‘lishi feodalizm va mulkning tabaqaviy taqsimoti kapitalizm davrida mulkchilikning bozor tamoyillariga asoslanishi qadimgi jamiyatlarda mulkchilik munosabatlarining paydo bo‘lishi insoniyat tarixining eng qadimgi bosqichlarida mulkchilik munosabatlari hozirgi shaklida mavjud bo‘lmagan. mulk tushunchasi jamiyat taraqqiyoti davomida asta-sekin shakllanib borgan va uning dastlabki ko‘rinishlari ibtidoiy jamiyatda paydo bo‘lgan. ibtidoiy jamoa tuzumida umumiy (koll...

This file contains 15 pages in PPTX format (314.7 KB). To download "mulk huquqlari nazariyasi va mulkchilik shakllari rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: mulk huquqlari nazariyasi va mu… PPTX 15 pages Free download Telegram