mulk huquqlari nazariyasi va mulkchilik shakllarining rivojlanish evolyutsiyasi

DOC 9 pages 117.5 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 117.5 KB

File type DOC

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

7.mavzu: mulk huquqlari nazariyasi va mulkchilik shakllarining rivojlanish evolyusiyasi mulk huquqlari nazariyasi o‘tgan asrning 60-70-yilarida shakllandi. hozirgi vaqtda uning rivojlanishi alohida mustaqil konsepsiya sifatida emas, balki iqtisodiy tahlilning uchta yo‘nalishi – huquq iqtisodiyoti, yangi iqtisodiy tarix va iqtisodiy tashkilot nazariyasining metodologik va umumnazariy asosi sifatida davom etmoqda. amerikalik mashhur iqtisodchilar – r.kouz va a.alchiyan mulk huquqlari nazariyasi asoschilari hisoblanadi. mazkur nazariyaning keyingi rivojiga uzoq xorij mamlakatlarining y.barsel', d.nort, r.pozner, s.peyovich, o.uil'yamson, yu.fama, e.furubotn, s.chung kabi olimlari o‘z hissalarini qo‘shdilar. rossiya iqtisodiy adabiyotlarida mulk huquqlari nazariyasi r.kapelyushnikov, v.radaev, a.radigin va boshqalarning ishlarida rivojlantirildi. o‘zbekistonda mulkiy munosabatlarni isloh qilish, mulkning huquqiy asoslari va mulk nazariyasining boshqa jihatlari x.abilqosimov, n.yusupova, n.nedel'kina, sh.shodmonov, t.shodiev, s.g‘ulomov va boshqarlarning ishlarida ko‘rib chiqilgan. mulk huquqlari nazariyasi huquqiy mexanizmning jamiyatning kundalik xo‘jalik hayotidagi rolini o‘rganadi. bunda mulk huquqlarini optimal taqsimlash masalasi markaziy muammo sifatida e'tirof etiladi. institutsional iqtisodiyot nazariyasiga ko‘ra, kim mulkdor hisoblanishi to‘g‘risidagi masala emas, balki mulk …

2 / 9

ov tomonidan sanab o‘tilgan asosiy qoidalarini ko‘rib chiqamiz: • mulkchilik munosabatlari “inson/ashyo” munosabatlari sifatida emas, balki insonlar o‘rtasidagi munosabatlar sifatida talqin etiladi: mulk huquqlari atamasi insonlar bilan ashyolar o‘rtasidagi munosabatlarni emas, balki insonlar o‘rtasidagi noyob ashyolardan foydalanish borasidagi munosabatlarni yoritadi; • mulkchilik munosabatlari noyoblik muammosidan kelib chiqadi: noyoblikning biror omilisiz mulkchilik va adolatlilik haqida gapirishdan ma'no yo‘q; • mulk huquqlarining talqini o‘ziga ham moddiy, ham jismsiz ob'ektlarni (shaxsiy erkinlikkacha) o‘zlashtirgan holda, barcha narsalarni qamrab oluvchi xususiyatga ega. mulk huquqlari insonning istalgan turdagi noyob resurslardan foydalanish bo‘yicha nuqtai nazarini qayd etadi; • mulkchilik munosabatlariga jamiyat tomonidan ruxsat etilgan munosabatlar sifatida qaraladi (davlat tomonidan ruxsat etilgan munosabatlar bo‘lishi shart emas). o‘z navbatida, ular nafaqat qonunlar va sud qarorlari ko‘rinishida, balki yozilmagan qoidalar, an'analar, urf-odatlar, axloqiy normalar ko‘rinishida mustahkamlanishi va himoya qilinishi mumkin; • mulk huquqlariga xatti-harakat ma'nosi beriladi – bir xatti-harakat usullarini ular qo‘llab-quvvatlaydi, boshqalarini esa yo‘q qiladi. ruxsat etilmagan xatti-harakatlar ham …

3 / 9

rifi “to‘liq” hisoblanadi: 1) egalik qilish, ya'ni ashyo ustidan mutlaq nazorat qilish huquqi; 2) foydalanish, ya'ni ashyodan shaxsiy foydalanish huquqi; 3) boshqarish, ya'ni ashyo kim tomonidan va qanday foydalanilishi mumkinligini hal etish huquqi; 4) daromad olish, ashyodan avvalgi shaxsiy foydalanishdan yoki bashqa shaxslarga undan foydalanishga ruxsat etishdan kelib chiqadigan ne'matlarni olish huquqi (boshqacha aytganda – o‘zlashtirish huquqi); 5) ashyodan o‘zgalar foydasiga voz kechish, uni iste'mol qilish, o‘zgartirish yoki yo‘q qilish huquqini nazarda tutuvchi “kapital qiymat” huquqi; 6) xavfsizlik huquqi, ya'ni ekspropriasiyaga qarshi immunitet; 7) ashyoning meros bo‘yicha yoki vasiyatnoma bo‘yicha o‘tishi huquqi; 8) muddatsizlik; 9) zararli foydalanishni ta'qiqlash, ya'ni ashyodan o‘zgalar uchun zararli usul bilan foydalanishdan o‘zini tiyish; 10) undirish ko‘rinishidagi javobgarlik, ya'ni ashyoni qarzni to‘lash uchun olib qo‘yish imkoniyati; 11) qoldiq xususiyat, ya'ni kimgadir o‘tkazilgan vakolatlarning ularning o‘tkazish muddati tugagach yoki istalgan boshqa sababga ko‘ra ushbu o‘tkazish o‘z kuchini yo‘qotgan hollarda, “tabiiy” ravishda qaytarilishini kutish. ushbu ta'riflar aniqdek tuyulganiga …

4 / 9

ish mumkin. mulk huquqlari nazariyasi har qanday almashuv harakati aslida vakolatlar to‘plami bilan almashish ekanligi to‘g‘risidagi asosiy tasavvurdan kelib chiqadi. huquqshunosalar va iqtisodchilarning fikriga ko‘ra, “onore ro‘yxati”dagi unsurlardan eng zaifi – to‘qqizinchi unsur – zararli foydalanishni ta'qiqlash unsuri. zararli foydalanishni ta'qiqlash bilan bog‘liq muammo shundaki, boshqa shaxslarga ziyon yetkazishning ko‘plab usullari nafaqat ta'qiqlanmagan, balki qonun bilan himoyalanadi. xususiy mulkchilik huquqiy holati sharoitida, odatda, begona mol-mulkning iste'mol qiymatiga bevosita ta'sir etish yo‘li bilan jismoniy ziyon yetkazish mamkin emas, lekin uning almashish qiymatini pasaytirgan holda bilvosita yo‘l bilan ziyon yetkazish mumkin. tadbirkor raqobatchining firmasiga o‘t qo‘yib, uni xonavayron qilishga haqli emas, lekin u o‘zining ishlab chiqarish samaradorligini keskin oshirgan holda, raqibni xonavayron qilishga haqli. o‘rta asrlar sexlarida xatti-harakatning ushbu usuli ham noqonuniy hisoblanar edi. zararli foydalanishni ta'qiqlash bilan bog‘liq huquq hajmini aniq belgilashning murakkabligi mulk huquqlarini cheklashning yo‘l qo‘yiladigan chegaralari to‘g‘risidagi asosiy muammoni yuzaga chiqaradi. ushbu huquqning ma'nosi shundaki, hatto to‘plamga “to‘liq …

5 / 9

va tartibdagina mulkidan mahrum etilishi mumkin (53-modda). mulkdor mulkiga o‘z xohishicha egalik qiladi, undan foydalanadi va uni tasarruf etadi. mulkdan foydalanish ekologik muhitga zarar yetkazmasligi, fuqarolar, yuridik shaxslar va davlatning huquqlari hamda qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini buzmasligi shart” (54-modda). o‘zbekiston respublikasining fuqarolik kodeksiga mulkchilikning egalik qilish, foydalanish va tasarruf etish uchligi (164-modda) asos qilib olingan. ushbu kodeksda mulkchilikning xususiy va ommaviy shakllari mavjudligi (167-modda) ta'kidlanadi. demak, iqtisodiyot va uni tashkil etishning bozor modeli uchun muayyan-tarixiy shakldagi mulkchilik instituti talab etiladi. mulkchilik institutining negizini mulk tushunchasi tashkil etadi. mulk – resurslar cheklanganligi sharoitining oqibatidagi noyoblik muammosini hal etilishining yagona vositasi hisoblanadi. bu vosita mulkdorga huquqlar yig‘indisini taqdim etadi. albatta, mulkiy huquqlar yig‘indisi egalik qilish va boshqa huquqlarni (foydalanish, tasarruf etish va boshqalarni) tashkil etadi. huquqlar tizimi xo‘jaliklar va shaxslar o‘zaro munosabatlarga kirishishi uchun ham mulkdorni, ham mulkni himoyalaydi. shaxsning jamiyatdagi erkinligi huquq bilan kafolatlanadi va chegaralanadi. undagi barcha mavjud huquqlardan eng …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mulk huquqlari nazariyasi va mulkchilik shakllarining rivojlanish evolyutsiyasi"

7.mavzu: mulk huquqlari nazariyasi va mulkchilik shakllarining rivojlanish evolyusiyasi mulk huquqlari nazariyasi o‘tgan asrning 60-70-yilarida shakllandi. hozirgi vaqtda uning rivojlanishi alohida mustaqil konsepsiya sifatida emas, balki iqtisodiy tahlilning uchta yo‘nalishi – huquq iqtisodiyoti, yangi iqtisodiy tarix va iqtisodiy tashkilot nazariyasining metodologik va umumnazariy asosi sifatida davom etmoqda. amerikalik mashhur iqtisodchilar – r.kouz va a.alchiyan mulk huquqlari nazariyasi asoschilari hisoblanadi. mazkur nazariyaning keyingi rivojiga uzoq xorij mamlakatlarining y.barsel', d.nort, r.pozner, s.peyovich, o.uil'yamson, yu.fama, e.furubotn, s.chung kabi olimlari o‘z hissalarini qo‘shdilar. rossiya iqtisodiy adabiyotlarida mulk huquqlari nazariyasi r.kapelyushnikov, v.radaev,...

This file contains 9 pages in DOC format (117.5 KB). To download "mulk huquqlari nazariyasi va mulkchilik shakllarining rivojlanish evolyutsiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: mulk huquqlari nazariyasi va mu… DOC 9 pages Free download Telegram