tarixiy metrologiya va uning vazifalari

PPT 12 pages 832.0 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 832.0 KB

File type PPT

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

prezentatsiya powerpoint tarixiy metrologiya va uning vazifalari www.arxiv.uz www.arxiv.uz reja: 1. qadimgi o`lchov birliklari 2. o`lchashlar haqida 3. misr o`lchov tizimi www.arxiv.uz www.arxiv.uz o`lchov va o`lchov birliklari to`g`risidagi bir qator ma`lumotlar buyuk olim abu abdulloh muhammad ibn muso al-xorazmiy asarlarida keltirilgan bo`lsa, ulug` olim ahmad farg`oniy esa dunyoda birinchi bo`lib (861 yili) suv sathini o`lchaydigan asbob kashf etgan va uni yasab amalda qo`llagan. yusuf xos xojibning turkiy tilda yozilgan «qutadg`u bilig» asarida o`lchov va o`lchov birliklaridan foydalanibgina qolmay, balki o`lchash va iyyor ishlariga tegishli bilimlarni mukammal bilishga chaqirilgan. www.arxiv.uz www.arxiv.uz qadimgi o`lchov birliklari uning poydevoriga ajdodlarimiz qadimdan tamal toshi qo`yib kelishgan. dastlab ular, kundalik ishlarida zarur bo`lgan vaqt, uzunlik, yuza, hajm va og`irliklarni o`lchash uchun kerak bo`lgan usullarni topib, ulardan amalda foydalanishgan. eng qadimgi o`lchash birliklari antropometrik, ya`ni insonning muayyan a`zolariga muvofiqlikka yoki moyillikka asoslangan holda kelib chiqqan o`lchash birliklari hisoblanadi. haqiqatdan ham ular vaqtni o`lchashda erta, kech, kun, tun, …

2 / 12

ib kelgan. shuning uchun bo`lsa kerak xalqimiz tomonidan shu sohaga tegishli yuzlab naqllar yaratilgan: bog`ni boqsang bog` bo`lur, botmon-botmon yog` bo`lur», «yemak tuz bilan, tuz o`lchov bilan», «yetti o`lchab, bir kes», «har yerning oz botmoni bor», «har kim o`z qarichi bilan o`lchar», «har yerni qilma orzu, har yerda bor tosh –tarozu» va hakozo. www.arxiv.uz www.arxiv.uz unda tanob, gaz, barmoq kabi o`lchov birliklari va o`lchov yog`ochi kabi o`lchash vositalari to`g`risida yaxshi ma`lumotlar berilib, ularni amalda qo`llashning yo`l-yo`riqlari ko`rsatilgan. xorazmiy «quyosh soatlari to`g`risida risola» asarida ham o`lchash sohasiga munosib hissa qo`shgan. ulug` olim ahmad farg`oniy dunyoda birinchi bo`lib (861 yil) suv satxini o`lchaydigan asbob kashf etgan va uni yasab amalda qo`llagan.1 u «quyosh soatini yasash haqida kitob» asarini ham yozib o`lchovshunoslik sohasining rivojlarishiga munosib hissa qo`shgan. buyuk allomalar abu rayhon beruniy va abu ali ibn sinolar tomonidan yaratilgan asarlarda juda ko`plab o`lchov birliklari keltirilgan. ularning ko`pchiligi hozirgi kunda ham o`z kuchini yo`qotmagan. …

3 / 12

idan metrik konvensiyaning hujjatlari imzolandi. xalqaro birliklar tizimi (xbt) 1960 yildan boshlab sobiq sssrda qo`llana boshladi.3 shunga qaramay xtb joriy qilinganiga 45 yildan oshgan bo`lsa ham muomalada ajdodlarimizdan meros bo`lib qolgan birliklardan hozir ham xalq orasida unumli foydalaniladi. www.arxiv.uz www.arxiv.uz jahon xalqlari tomonidan, bir necha ming yillar davomida kashf etilgan vaqt, uzunlik, yuza, hajm, og`irlik va boshqa o`lchov birliklarining nomlari har xil bo`lgani bilan ularning qiymatlari bir-biriga juda yaqin. insoniyat taraqqiyotining dastlabki bosqichidayoq odamlarda u yoki bu kattaliklarni o`lchash ehtiyoji bo`lgan. o`rta osiyoda qadimdan uzunlik o`lchovi inson tanasining biror a`zosi yordamida amalga oshirilgan, shuningdek don eni-yu ot yolining eni qo`llanilgan bo`lsa, ikkinchidan, bug`doy, arpa donlarining og`irlik o`lchovi sifatida qo`llanilishidir. o`rta osiyo hududidan, buyuk ipak yo`lining o`tishi, g`arb bilan sharq o`rtasida joylashganligi uchun ajdodlarimiz tomonidan kashf qilingan o`lchov va o`lchov birliklari dunyoning to`rt tomoniga tarqalib, o`sha tomon xalqlari tomonidan ba`zan bizning tilimizda, yoki bo`lmasa, o`z tillariga tarjima qlinib qo`llanilgan. shuning uchun …

4 / 12

noaniqliklarga yo`l qo`ygan, masalan uzunlik birligi -olchin to`g`risida so`z borganda; bu olchin o`lchov birligi 71,12 sm ga teng bo`lgan rus arshinning o`zi bo`lib, u xorazmda, buxoroda va o`rta osiyoning boshqa joylarida ruslarning bosib olishdan ancha burun qo`llanila boshlagan - deb yozadi. bu - noto`g`ri fikr. «qadimiy o`lchov birliklari» qisqacha izohli lug`at muallifl n. axrorov quyidagilarni yozadi: masalan, rabg`uziyning «qissai rabg`uziy» asarida arshin ( arshin =65,2-112 sm ) o`lchov birligi keltirilgan. arshin (1 arshin = 65,2 — 112 sm ) rus o`lchov tizimiga i. grozniy tomonidan 1550 - yilda kiritilgan. olchin o`lchov birligida esa «olchin» to`qmoq deb ataladigan uzun dastali katta yog`och to`qmoq dastasi uzunligiga nisbatan olingan; uning uzunligi 71-72 sm ga teng bo`lib, qari, gaz o`lchov birliklariga teng va shu o`lchov birliklari bilan bir qatorda amalda qo`llanilib kelgan. yana shuni aytish kerakki, olchin o`zbek xalqining tarkibiga kirgan urug`lardan birining nomi. www.arxiv.uz www.arxiv.uz rus tadqiqodchisi n. v. xanikov fikriga ko`ra, 45 …

5 / 12

`lchovlarni to`g`ri qo`llanishi ustidan qat`iy nazorat olib borishgan. tarixiy manbalarda tarozidan yoki gazdan xaridor haqiga xiyonat qilganlar qattiq jazolanganligi yozib qoldirilgan. ... ibn sino, abu rayhon beruniy, mirzo ulug`beklar mahalliy o`lchov birliklaridan foydalanib, nomlari abadiyatga muxrlanganligi sir emas. samarqandu buxoroning, shaxrisabzu xivaning salobatli inson aqlini lol qoldiruvchi minoralari o`sha o`lchov birliklari asosida qurilgan edi. www.arxiv.uz www.arxiv.uz adabiyotlar ro`yxati: 1. karimov i.a.yukcak ma`naviyat-engilmas kuch.t.,2008. 2. karimov i.a.o`zbekistonning o`z istiqlol va taraqqiyot yo`li. t., 1992. 3. karimov i.a.tarixiy xotirasiz kelajak yo`q. t., 1998. 4. karimov i.a.jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi, o`zbekiston sharoitida uni bartaraf etishning yo`llari va choralari. t., 2009. va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi.t.,2010 . t.choriyev. a.do`stov. xronologiya.t- "yangi asr avlodi" -2003. 9. mustaqil o`zbekiston tarixi 3 kitob. t- " sharq" – 2000. l 0. sharqshunoslik. 2- son.t- 1991. l l .azimboy sa `dullayev. xorazm ma `min akademiyasi.xiva-2000 12. al - xorazmiy muzeyi. urganch. 2001. 13. viuik siymolar, allomar. 2- kitob.t- 1996 . …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tarixiy metrologiya va uning vazifalari"

prezentatsiya powerpoint tarixiy metrologiya va uning vazifalari www.arxiv.uz www.arxiv.uz reja: 1. qadimgi o`lchov birliklari 2. o`lchashlar haqida 3. misr o`lchov tizimi www.arxiv.uz www.arxiv.uz o`lchov va o`lchov birliklari to`g`risidagi bir qator ma`lumotlar buyuk olim abu abdulloh muhammad ibn muso al-xorazmiy asarlarida keltirilgan bo`lsa, ulug` olim ahmad farg`oniy esa dunyoda birinchi bo`lib (861 yili) suv sathini o`lchaydigan asbob kashf etgan va uni yasab amalda qo`llagan. yusuf xos xojibning turkiy tilda yozilgan «qutadg`u bilig» asarida o`lchov va o`lchov birliklaridan foydalanibgina qolmay, balki o`lchash va iyyor ishlariga tegishli bilimlarni mukammal bilishga chaqirilgan. www.arxiv.uz www.arxiv.uz qadimgi o`lchov birliklari uning poydevoriga ajdodlarimiz qadimdan tamal tosh...

This file contains 12 pages in PPT format (832.0 KB). To download "tarixiy metrologiya va uning vazifalari", click the Telegram button on the left.

Tags: tarixiy metrologiya va uning va… PPT 12 pages Free download Telegram