чўлпоннинг “кеча ва кундуз” романида миллий урф-одатларимизнинг акс эттирилиши

DOC 56,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662847766.doc чўлпоннинг “кеча ва кундуз” романида миллий урф-одатларимизнинг акс эттирилиши режа: 1. романнинг яратилиш тарихи. 2. миллий анъаналаримизнинг ёрқин ифодаси. 3. зебиниса – шарқ аёлининг маънавий қиёфаси. кўҳна ва бой тарихга, ноёб маданият ва юксак маърифатга эга ўзбек халқининг анъана ва шарқона урф-одатлари ҳам қадимийдир. ўзбек хонадонларида бўлиб, никоҳ тўйларда ва келиннинг ҳайитликларида қатнашган француз журналисти ф.леус хоним буни алоҳида таъкидлаб: “ўзбек халқининг жаҳон халқлари ўрганса арзигулик анъана ва миллий қадриятлари бор”, - деган эди. дарҳақиқат, улуғ боболаримиздан мерос уч минг йиллик маданият ва маърифатимиз, миллий қадриятларимиз шу уч минг йил мобайнида гоҳ гуркираб ривожланиб, жаҳонга ўзлигини намоён этган бўлса, гоҳо темир сандиқлар ичида занжирбанд этилиб, унинг ўрнига байналминал урфлар, қадриятлар ҳаётимизга мажбуран сингдирилди. шукрлар бўлсинки, эришган истиқлолимиз бунга барҳам берди ва унут бўлиб бораётган миллий урф-одатларимиз яна бўй кўрсата бошлади. президентимиз: “ўтмиш орқали олға борайлик”, - деганларидек, биз ўзбекнинг садоқатли ва асл фарзандлари маҳмудхўжа беҳбудий, абдурауф фитрат, абдулла қодирий …

омани аслида “кеча” ва “кундуз” каби икки китобдан иборат бўлиши керак эди. лекин унинг фақат “кеча” қисми бизгача етиб келган бўлиб, 1-боби 1935 йилда “совет адабиёти” журналида босилган. 1936 йилда роман тўлиқ чоп этилган. асарнинг “кундуз” қисми ёзиб тугалланганлиги ҳақида айрим маълумотлар бор. балки, ёзувчи қатағон қилинганда китоб қўлёзмаси ҳам йўқ қилингандир.нима бўлганда ҳам асарнинг “кеча” қисмининг ўзи ўзбек адабиётининг улкан мероси бўлиб қолди. ёзувчи қаҳрамонлари зеби, унинг онаси қурбонбиби ва ҳаттоки жоҳил раззоқ сўфи сингари оддий халқ вакилларининг ҳаёт тўсиқлари олдида иложсизликларини ўзи бошидан кечираётгандек алам билан тасвирласа, эшонбобо, акбарали мингбоши, нойиб тўраларнинг “замона зўрники” деганларидай, ўзбек миллий урф-одатларини ҳам ўз хоҳиш-истакларига бўйсундиришларини ички бир нафрат билан тасвирлайди. романда зеби бош қаҳрамон бўлмаса-да, у иштирок этган воқеалар тасвирига кўп ўрин берилган. китобхон зеби образи орқали асарда тасвирланган воқеалар оқимига кириб борар экан, ўша даврда оддий халқ қандай ташвишда, йўқчиликда яшамасин, бола тарбиясига, айниқса, қиз бола тарбиясига, унинг ота-она измидаги …

ифаси эди: – отаси бомдоддан кирсин, - деди у салтанатга қараб, - мен ўзим ётиғи билан айтиб кўрай, йўқ демас. сен, қизим уйга жой қил, ўртоғингни ўтғаз, дастурхон сол”... қадимда ота-боболаримиз одатига кўра, ёшлар бирор ерга йиғилишиб кўнгилҳушлик қилсалар, бирор жойга меҳмонга борсалар, улар билан бирга катталардан бир киши ҳам борарди. бу ёшларни қаттиқ назоратда сақлаш деган гап эмас, аксинча, уларни ҳимоя қилиш, номақбул ишлардан қайтариш эди. чўлпон зебининг қишлоқ сафарини тасвирлар экан, ўзбек халқининг бола тарбиясидаги, айниқ-са, ҳозирда ота-оналар учун жуда зарур бўлган бу одатини алоҳида таъкидлаб ўтади: “салтанатнинг онаси ва бувиси уни зеби ва бошқа бир қанча дугоналари билан олис қишлоққа юборар эканлар, эҳтиёт томонин ҳам унутмаган эдилар. унинг ойиси ўз қайнонасига: – ёш қизларнинг ўзларини юбориб бўладими, қалай? битта-яримтамиз биргалашмасак бўлмас... · албатта айланай! ўзлари ёлғиз боришадиган бўлса, жавоб йўқ. маслаҳат натижасида қайнона билан келин уйда қоладиган бўлиб, икки-уч ойдан бери буларникида яшайдиган қариндошларидан саврибиби деган кампир …

нарса қилиб қўймасак бўладими? кечқурун ётар пайтда кампир иккови (қизи ва келини)ни ёнига чақириб ўз фикрини айтди: – ўйлаб-ўйлаб қўлимдан келгани шу бўлдики, ўлимлигимга ажратилган нарсалардан бир озроқ ажратдим. энди, эна, сен ҳам бисотингдан боридан бир-икки нарса ажрат, келин,сиз ҳам бир нарса қўшинг, эрталаб битта-яримтани бозорга туширайлик, шуларни сотиб ул-бул олиб чиқсин”. чўлпон ўзбек халқининг бошқа ҳеч бир халқда учрамайдиган, ҳозиргача республикамиз вилоятларида амал қилиниб келаётган ажойиб бир одатини – қўшниларнинг меҳмон олиш одатини ўзгача бир меҳр ва фахр билан ёзади: “меҳмонларга қўлидан келганича яхши дастурхон солиб, қўни-қўшни, қизлар ва келинчакларни чақиртириб... уларни хурсанд қилмоқ учун тиришиб-тирмашган энахон ўз кўнглида яна ҳижолат тортишдан қутулмади. қадрли меҳмонларни яна аллақандай зиёфатлар, меҳмондорчиликлар, такаллуфларга кўмиб ташламоқчи бўларди. унча нарса бўлмаганда ҳам, одамлар сингари тузукроқ бир сийлаб юборишини, албатта, лозим деб ўйларди... ” – “ хафа бўлманг, айланай! - деди келинбибиси. мен иложини топдим. бойларникига ўхшаган ғалати зиёфат қилиб жўнатамиз меҳмонларимизни! – нечук? – …

лтонхон исмли хотинидан ўч олиш пайида юрган пошшахон исмли хотини унга зебининг булбулдай овози борлигини эшитади. натижада у ўз қизидан ҳам ёш бўлган зебига ишқибоз бўлиб, кўнгли ёш қизчага уйланишни тусаб қолади. у эшонбободан бу иш урфимизга, шариатга зид эмаслигини тасдиқлатиб олади. “шариат пешволари” пули кўп мингбошига ён босади. эшонбобо – худонинг севган қули, унинг гапини икки қилиб бўлмайди, деб билувчи раззоқ сўфи аввал: “бенамоз, хотинбозга қизимни бермайман”, - деб мингбоши ўртага қўйган одамларга рад жавобини берган бўлса, эшонбобо аралашганидан сўнг индамай рози бўлади. “қурбонбиби яккаю ёлғиз қизини кундошлар устига беришни сира истамас, ундаги оналик туйғуси қизининг келажак фалокатини сезгандек эди. у юрак ютиб эрига деди: – ўз қизингиз-ку... тенгини топиб берингда ... эшонбувамнинг ман қилмаганларига ҳайронман... – бас дейман, фитна, бўлди! ҳеч нарсадан хабаринг йўқ, валақлай берасанми? мингбошига бергин деб қистаб юриб, мени кўндирган эшонбувамнинг ўзлари бўлса нима дейсан? мен оми бўлсам... у киши мулла бўлса, худонинг буйруғини тушунса, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "чўлпоннинг “кеча ва кундуз” романида миллий урф-одатларимизнинг акс эттирилиши"

1662847766.doc чўлпоннинг “кеча ва кундуз” романида миллий урф-одатларимизнинг акс эттирилиши режа: 1. романнинг яратилиш тарихи. 2. миллий анъаналаримизнинг ёрқин ифодаси. 3. зебиниса – шарқ аёлининг маънавий қиёфаси. кўҳна ва бой тарихга, ноёб маданият ва юксак маърифатга эга ўзбек халқининг анъана ва шарқона урф-одатлари ҳам қадимийдир. ўзбек хонадонларида бўлиб, никоҳ тўйларда ва келиннинг ҳайитликларида қатнашган француз журналисти ф.леус хоним буни алоҳида таъкидлаб: “ўзбек халқининг жаҳон халқлари ўрганса арзигулик анъана ва миллий қадриятлари бор”, - деган эди. дарҳақиқат, улуғ боболаримиздан мерос уч минг йиллик маданият ва маърифатимиз, миллий қадриятларимиз шу уч минг йил мобайнида гоҳ гуркираб ривожланиб, жаҳонга ўзлигини намоён этган бўлса, гоҳо темир сандиқлар ичида занжирбан...

Формат DOC, 56,5 КБ. Чтобы скачать "чўлпоннинг “кеча ва кундуз” романида миллий урф-одатларимизнинг акс эттирилиши", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: чўлпоннинг “кеча ва кундуз” ром… DOC Бесплатная загрузка Telegram