suv resurslari haqida ma'lumotlar

DOCX 18 pages 35.8 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 35.8 KB

File type DOCX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

suv resurslari, ularni muhofaza qilish va ulardan oqilona foydalanish. reja: 1. suvning tabiat va inson hayotidagi ahamiyati. 2. suv resurslari zahirasi va ularning geografik joylashishi. 3. suvdan xalq xo`jaligida foydalanish. chuchuk suv muammosi. 4. suvning ifloslanishi va uni ifloslovchi manbalar. 5. suvni muhofaza qilish va undan oqilona foydalanish. ifloslangan suvlarni tozalash usullari. 6. o`rta osiyoda va o`zbekistonda suv resurslaridan foydalanish. darsning maqsadi: tirik organizmlar uchun suvning tutadigan o`rni, suv resurslari va ulardan xalq xo`jaligida foydalanish, suvni ifloslovchi manbalar, suvdan oqilona foydalanish va oqava suvlarni tozalash usullari to`g`risida tushuncha berish. suvning tabiat va inson hayotidagi ahamiyati suv tabiatda keng tarqalgan bebaho boylik bo`lib, u tiriklikning asosidir. binobarin, dastlabki tirik hujayra koatservat tomchilari sifatida suv muhitida paydo bo`lgan va evolyutsion taraqqiyot jarayonida ulardan suvda yashovchi bir va ko`p hujayrali organizmlar kelib chiqqan. yer yuzidagi biror tirik organizm suvsiz yashayolmaydi, chunki undagi to`qimalarning asosiy qismini suv tashkil qiladi. masalan, 18 yoshdan 50 yoshgacha …

2 / 18

boradi. jumladan 400 m litr suv nafas chiqarish jarayonida suv bug`i holatida chiqariladi. organizmdagi ko`proq suv (1,5 litrga yaqin) siydik va hojat bilan chiqariladi, qolgani ter bezlari orqali chiqariladi. odam va hayvon organizmi bir qism suvni endogen yo`l bilan o`zi ishlab chiqaradi. masalan, organizmdagi 100g. yog`ning parchalanishida 107 ml, 100g. uglevod parchalanishda esa 55 ml suv ajraladi. qurg`oqchilik sharoitiga moslashgan hayvonlarning suvsizlikka chidab yashayolishi ana shu endogen suvlarning ajralishiga asoslangan. shuning uchun ham sahrodagi hayvonlar – tuya, yumronqoziq, qumsichqonlar uzoq muddat suv ichmasdan yashayoladi, avstraliya sichqonlari esa umr bo`yi suv ichmasdan endogen suv hisobida yashaydi. tirik organizmlarda kechadigan barcha hayotiy jarayonlar suvning ishtirokida suyuqlik muhitida kechadi. chunonchi, qabul qilingan ozuqa mahsulotlari hamda kislorodning parchalanishi va ularning to`qimalarga yetkazib berilishi hamda to`qimalarda hosil bo`lgan chiqindilarning tashqi muhitga chiqarib tashlanishi kabi murakkab biokimyoviy va biofizik jarayonlar suv yordamida amalga oshadi. yerda hayotning asosi yashil o`simliklarda kechadigan fotosintez jarayonidir. bu jarayonda suv asosiy …

3 / 18

i quyosh radiatsiyasini filtrlab, uning haroratini 80% ga yutadi va bu haroratni sutkaning quyoshsiz paytlarida sarflaydi. shu asosda kun va tunning, yoz va kishning harorati o`rtasidagi farq kamaytiriladi. bundan tashqari yer yuzidagi suvliklar va ulardan ko`tarilayotgan suv bug`lari yerda iqlim hosil qilishi, mintaqalarning iqlimi orasida o`zaro bog`liqlik bo`lishini ta'minlaydi. suvning muhim xususiyatlaridan yana biri unda fotokimyoviy jarayonlarning kechishidir. bu jarayonlar davomida suvda turli xildagi kimyoviy elementlar hosil bo`ladi. tabiatda tarqalgan 107 xil kimyoviy elementlarning 62 tasi suvda topilgan. bu elementlar suvda doimiy harakatda va o`zaro ta'sirda bo`ladi. shuning uchun ham, aytish mumkin-ki, suv geologik jarayonlarda faol ishtirok etadi. u qattiq jinslarni parchalaydi va tuproq hosil qiladi, bir joyni yuvib boshqa joyga keltirib tashlaydi va bu bilan relyef hosil qilishda ishtirok etadi. ma'lumotlarga ko`ra yer yuzidagi oqar suvlar har yili o`zlari bilan ko`l, dengiz va okeanlarga 10 mlrd. tonna yotqiziqlarni oqizib keladi. suvning bu xususiyati bo`lmaganida sayyoramiz shunchaki yum-yumaloq toshdan iborat …

4 / 18

ifatida qayta tushishi biri – birining o`rnini to`lidirib turadi, ya'ni suyuq holdagi suvlar tabiiy balansda aylanib turadi. okeanlar yuzasidan yiliga 116 – 124 sm qalinlikda suv bug`lanadi va ular yuzasiga 107 – 114 sm qalinlikda yog`in yog`adi, quruqlikdan esa yiliga taxminan 47 sm qalinlikda suv bug`lanadi va 71 sm. qalinlikda yong`in yog`adi. dengiz va okeanlarda bug`lanish bilan qaytib tushish o`rtasidagi farqni daryo oqimlari tekislay boradi. daryolardan dengiz va okeanlarga yiliga 45 ming km. kub atrofida suv quyiladi. tabiatda suvning qattiq, suyuq va gazsimon holatlarda bo`lishi uning biosferada keng tarqalishiga imkon beradi. atmosferaning yuqori qatlamlaridan tortib yerning chuqur qavatlarigacha, baland tog` cho`qqilaridan to chuqur dengiz va okeanlargacha hamma yerda suv muhitini uchratish mumkin. biosferadagi suv resurslarining zahirasi juda katta bo`lgani holda, ularning 94% okean suvlariga to`g`ri keladi. bu suvlar o`ta sho`rligi sababli ulardan amalda kam foydalaniladi. chuchuk suvlar zahirasi uncha ko`p bulmay, uning umumiy hajmi 28,25 km. kubga teng. bu gidrosferaning …

5 / 18

hal qilmaydi. yer osti suv zahiralari ham talaygina – 23,4 mln km.kub. lekin ularning foydalanish mumkin bo`lgan qismi bor-yo`g`i 4 mln. km. kub bo`lib, ulardan ham amalda kam foydalaniladi. inson uchun kundalik hayotda bevosita foydalaniladigan chuchuk suv - bu daryo suvlari bo`lib, ularning zahirasi juda kam - bor-yo`g`i 1200 km.kub. yoki chuchuk suv zahirasining 0,04% ni tashkil qiladi. buning ustiga mavjud daryolar qit'alar bo`ylab notekis joylashgan: dunyo aholisining 70% yashaydigan yevropa va osiyo qit'alarida jami daryo suvining 39% joylashgan, xolos. daryo suvlari miqdori hamdo`stlik mamlakatlari hududlarida, shu jumladan alohida olingan bir mamlakat hududida ham turlicha joylashgan. ulardagi jami suv 4350 km.kub bo`lib, bu dunyo miqyosidagi daryo suvlari miqdorining 14% ni tashkil qiladi. bu suvning 82% jami aholining 20% joylashgan shimoliy muz okeani va tinch okeani havzalarida, qolgan 18% aholi nisbatan zich joylashgan qora dengiz, boltiq dengizi, kaspiy va orol dengizlari havzasida joylashgan. markaziy osiyo respublikalari, ayniqsa o`zbekiston, turkmaniston va qozog`iston …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "suv resurslari haqida ma'lumotlar"

suv resurslari, ularni muhofaza qilish va ulardan oqilona foydalanish. reja: 1. suvning tabiat va inson hayotidagi ahamiyati. 2. suv resurslari zahirasi va ularning geografik joylashishi. 3. suvdan xalq xo`jaligida foydalanish. chuchuk suv muammosi. 4. suvning ifloslanishi va uni ifloslovchi manbalar. 5. suvni muhofaza qilish va undan oqilona foydalanish. ifloslangan suvlarni tozalash usullari. 6. o`rta osiyoda va o`zbekistonda suv resurslaridan foydalanish. darsning maqsadi: tirik organizmlar uchun suvning tutadigan o`rni, suv resurslari va ulardan xalq xo`jaligida foydalanish, suvni ifloslovchi manbalar, suvdan oqilona foydalanish va oqava suvlarni tozalash usullari to`g`risida tushuncha berish. suvning tabiat va inson hayotidagi ahamiyati suv tabiatda keng tarqalgan bebaho boylik bo`lib...

This file contains 18 pages in DOCX format (35.8 KB). To download "suv resurslari haqida ma'lumotlar", click the Telegram button on the left.

Tags: suv resurslari haqida ma'lumotl… DOCX 18 pages Free download Telegram