o'rta sarlar tarixi

PDF 11 pages 162.7 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 162.7 KB

File type PDF

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

o`rta sarlar tarixi haqida fundamental bilimlar siyosiy qarashlaridagi, savodxonliklaridagi, diniy e’tiqodlardagi, bo’lib o’tgan voqyealardan xabardorlik darajasidagi va nihoyat, voqyealarni bayon qilishdagi barcha farqlariga qaramasdan, ilk davr vizantiya tarixchilarini qator umumiy xususiyatlar birlashtirib turar edi. birinchi navbatda ularning barchasi bevosita antik tarixshunoslikning o’rnak olsa arziydigan an’analari bilan tarbiyalangan edilar. vizantiyalik tarixchilar gerodot, fukidid va polibiy asarlarini yaxiiii o’rganib qolmasdan, balki ularga taqlid ham kilar edilar. ammo bu ularning asarlaridan to’g’ridan-to’g’ri nusxa olish bo’lmasdan, balki antik tarixshunoslik maktabi bilan vizantiya tarixshunoslik maktaby o’rtasidagi uzviy bog’liqlikni bildiradigan ko’rinishda edi. antik ruxda tarbiyalangan ko’pgina vizantiyalik tarixchilar grek-rim tarixshunosligida ijodiy fikrlashning eng yuksak cho’qkisiga ko’tarilganliklarini namoyon qildilar. ular o’tmishning shuhratli tarix chilari oldida bosh egish bilan chegaralanib qolmasdan, ayni vaqtda tarixiy voqyealarni yoritishga ham juda katta hissa qo’shdilar. ular tomonidan to’plangan qimmatli ma’lumotlar va tarixiy voqyealarning juda katta talant va so’z boyligi bilan bayon qilinishi, vizantiyalik tarixchilarni ham (ayniqsa, ammian marsellin, prokoiy agafiy, fiofilakt simokattalarni-p.sh.) …

2 / 11

yozilardi. shunday qilib, xronikachilar asarlaridan farqli ravishda vizantiyalik tarixchilar asarlarida, o’z davri aksi namoyon bo’lib turdi va bu esa ularning tarixiy manba sifatidagi qiymatini yanada oshiradi. shu bilan birga zamonga yaqinlik tarixchilar asarlarining bir yoqlamaligiga olib keladi. ayniqsa bu ijtimoiy-siyosiy kurashlar ta’sirida va voqyelikni subyektiv qabul qilishda o’zini namoyon etadi. iv-vii asr birinchi yarmi tarixchilari aksariyat hukmron tabaqalar siyosiy voqiyalar qaynab turgan joyda bo’lgan davlat amaldorlari diplomat, saroy xizmatchilari va ziyoliylardan advokat, notiq vakillaridan iborat edilar. ular turli darajada davlat ishlaridan xabardor kishilar edi. shuning uchun ularning asarlarida vizantiyaning tashqi siyosatiga, diplomatiyaning murakkab o’yinlariga, boshqa xalqlar bilan urushlarga, saroy fitnachilariga va siyosiy guruhlar kurashiga ko’proq ahamiyat berilardi, ularni mamlakatning ichki hayoti kam qiziqtirdi xalq ommasining hokimiyatdan chetdagi qismini hayoti esa, ayrim xalqlarni hisobga olmaganda, deyarli e’tibordai chetda qoladi. vizintiya imperiyasi ilk davrdi yashagan tarixchilar asarlariga xos bo’lgan yana bir xususiyat bu ularning barchasida o’z davrining eng dolzarb muammosi bo’lgan rim-vizantililarning …

3 / 11

ashtirib ko’rsatishga, urinishar edilar. vizantiya uchun dolzarb muammo hisoblangan uning varvarlar bilan bo’lgan munosabatlarini o’rganish tarixiga bag’ishlangan iv-vii asr birinchi yarmi vizantiyalik tarixchilarning asarlari aksariyat hollarda imperiya bilan bir necha asr davomida to’qnashib kelgan ko’pchilik varvar xalqlari tarixini o’rganishda yagona manba bo’lib hisoblanadi. ayniqsa ularning asarlarinint xunlar, gotlar, franklar, langobardlar, slavyanlar, antlar, avarlar, turklar tarixini o’rganishdagi ahamiyati bebahodir. to’g’ri, barcha vizantiyalik tarixchilar asarlarida ularning hayoti to’g’ri, xolisona yoritilgan deb bo’lmaydi. ayrimlar yetarli ma’lumotlar yetishmaganligi, ayrimlar esa bor xaqiqatni bo’zib, bir taraflama bayon kilganligi sababli yuqoridagi xalklar to’g’risida bizgacha yetib kelgan ma’lumotlar o’rtasida hozirgacha noto’g’ri, noilmiy tushunchalar mavjud. ammo ikkinchi tomondan, agar varvar qabilalarining o’zlarining tarixchilari bo’lmaganligi (gotlardan tashqari-p.sh.), va ular to’g’risidagi yozma manbalarning juda sanoqli bo’lganligini hisobga oladigan bo’lsak, vizantiyalik tarixchilarning bu sohada yaratgan asarlarining qyaymati yanada ko’tariladi. vizantiyalik tarixchilar asarlarining eng qimmatli tomonlaridan biri, ularda imperiya hududi va unga qo’shni mamlakatlar xalqlari tari-xiga, jug’rofiyasiga, toponomikasiga, etnografiyasiga doir ma’lumotlar-ning ko’pligidir. …

4 / 11

x» («deyaniya») nomli asarini yoedi. bu asar muallif tomonidan tasit asarining davomi sifatida amalga oshirilib, unda imperator narva davridan to iv asr oxiriga qadar bo’lgan tarixiy voqyealar bayon qilinadi. uning bu davrga bag’ishlangan ko’p sonli asarlaridan faqatgina 353-378 yillar voqyealarini o’z ichiga olgan 18 kitobi (14-31 kitoblar) saqlanib qolgan. bu kitoblarda bayon etayotgan voqyealarga zamondosh bo’lgan muallif o’sha davrdagi juda ko’p tarixchilar singari kompilyator (qurama) sifatida emas, balki rim davlati taqdiridan xavotirdagi o’z davrining voqyealarini xolisona, sidqidildan yoritib berishga intilgan fikrlovchi tarixchi sifatida namoyon bo’ldi. uning asarlarining eng qimmatli tomoni, keltirilgan dalillarning ishonchga sazovorligidir. bu albatta, mual-lif bayon qilayotgan tarixiy voqyealarning ayeosini uning shahsan hayotiy kuzatshlar natijalari va o’sha voqyealar ishtirokchilari bergan ma’lumotlar tashkil qilganligidir. ammian marsellinni ko’pincha oxirgi buyuk rim tarixchisi ham deb ataydilar.(1) u o’z dunyoqarashi bilan antik madaniyati, diniy e’tiqodi va falsafasi tarafdori edi. bu uning o’z davrida antik fanning inqirozi to’g’risida alam va o’kinch bilan yozganligida …

5 / 11

yuborgan jallodlar vandalizmininig vaxiiiiyligini qoralaydi. ammian marsellining etnik dunyoqarashi antik filosofiyaning bevosita ta’siri ostida shakllangan. insonning ma’naviy sifatini, u hammadan yuqoriga qo’ydi. «faylasuflarnishg aniqlashicha,-deb yozadi u, eng yaxiiii to’rtta fazilat bor: mo’tadillik (chegaradan chiqib ketmaslik ma’nosida -p.sh.), muloxazalik (aqllilik), xaqiqatgo’ylik va botirlik». ammian asarlarida biz usha davr siyosiy arboblaridan yulian mo’rtad, valent, valentian i va boshqalarning siyosiy portretlarini uchratamiz. ularga berilgan tavsiflar o’zining chuqur psixologik taxdili va hayotiy xaqiqatliligi bilan ajralib turadi. ammianning siyosiy maqsad va so’zi ham bir tomondan o’sha davrdagi ijtimoiy-siyosiy kurash ta’sirida, ikkinchi tomondan antik faylasuflar ta’limoti ta’sirida shakllandi. u kuchli va adolatli, donishmand yordamchilarga tayanadigan, shaxsiy zo’ravonlikdan yiroq bo’lgai monarxiya hokimiyati tarafdori. hokimiyat uning fikricha, bu birinchi navbatda o’zlarining turmush farovonligi to’g’risida g’amxo’rlikdir. yaxiiii hukmdor o’z mulkini chegaralashi, o’zidagi ehtiros va jahlga qarshi kurashishi va hamisha o’zining o’tmishdagi beraxmligini eslash qarilik yillari uchun yomon tayanch bo’lishini esdan chiqarmasligi kerak.(2) ammian marsellin imperatorlardan valent va valentian i …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'rta sarlar tarixi"

o`rta sarlar tarixi haqida fundamental bilimlar siyosiy qarashlaridagi, savodxonliklaridagi, diniy e’tiqodlardagi, bo’lib o’tgan voqyealardan xabardorlik darajasidagi va nihoyat, voqyealarni bayon qilishdagi barcha farqlariga qaramasdan, ilk davr vizantiya tarixchilarini qator umumiy xususiyatlar birlashtirib turar edi. birinchi navbatda ularning barchasi bevosita antik tarixshunoslikning o’rnak olsa arziydigan an’analari bilan tarbiyalangan edilar. vizantiyalik tarixchilar gerodot, fukidid va polibiy asarlarini yaxiiii o’rganib qolmasdan, balki ularga taqlid ham kilar edilar. ammo bu ularning asarlaridan to’g’ridan-to’g’ri nusxa olish bo’lmasdan, balki antik tarixshunoslik maktabi bilan vizantiya tarixshunoslik maktaby o’rtasidagi uzviy bog’liqlikni bildiradigan ko’rinishda edi. antik rux...

This file contains 11 pages in PDF format (162.7 KB). To download "o'rta sarlar tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: o'rta sarlar tarixi PDF 11 pages Free download Telegram