xioniylar, kidariylarning o‘rta osiyoga kirib kelishi

DOCX 19 pages 925.1 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 925.1 KB

File type DOCX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

xioniylar, kidariylarning o‘rta osiyoga kirib kelishi. eftaliylar davlati. reja 1. o‘rta osiyo hududlariga ko‘chmanchi qabilalarning yurishlari: xioniylar va kidariylar. 2. eftaliylar. o‘rta osiyoda eftaliylar davlatining shakllanishi, uning hududiy chеgarasi. 3. eftaliylar va eron sosoniylari. 4. eftaliylar davrida ijtimoiy-iqtisodiy hayot. 5. yerga egalik munosabatlari va tabaqalanish, dеhqonlar, kashovarzlar va kadivarlar. 6. eftaliylar davrida madaniyat, diniy e’tiqodlar. xioniylar xitoy manbalarida 狁 [yǔn] yoki 獯 [xūn], lotincha matnlarda chionitae, pahlaviy tilidagi adabiyotlarda xyōn/hyōn, sug‘d tilidagi manbalarda xwn [xyun] nomi bilan uchraydi[footnoteref:1]. avestadagi x’iiaona [hyaona] etnonimini ham shu qabilalarga nisbat berishadi. ayrim tadqiqotchilarga koʻra kelib chiqishi eroniy xalqlarga mansub boʻlgan ushbu qabila soʻnggi antik davrda baqtriya va transoksaniyada sezilarli ta’sirga ega boʻlgan. xioniylar haqidagi ilk ma’lumotlar iv asr yunon tarixchisi ammian marsellinning sosoniylar imperatori shopur ii (309-379) bilan bog‘liq xabarlarida uchraydi (16.9.4). manbada qayd etilishicha 356-357 yillarda shopur ii qishni xioniylar va kusenlar (qoʻlyozmalarda eusen shaklida kelgan[footnoteref:2]) yoki kushonlar hududida o‘tkazgan. 358 yilga kelib …

2 / 19

.7-19.2.1). ammian marsellinga ko‘ra ular barqtriya tarkibiga kiruvchi ikkidaryo oralig‘ida yashashagan kushonlarning vassallaridan biri bo‘lgan qabilalardan biri bo‘lib, kushonlarning madaniy ta’siriga uchragan va baqtriya tilini qabul qilishgan. [1: warner r. “das früheste auftreten des hunnennamens. yüe-či und hephthaliten” jahrbuch für die geschichte osteuropas 15, 1967. – p. 525-529; bailey h.w. “iranian studies” bsos 6, 1930-32. – p. 945.] [2: markwart j. ērānšahr nach der geographie des ps. moses xoranacʽi. berlin. weidmannsche buchhandlung, 1901. – s. 36.] avesta matnlarida zaratushtraning homiysi vishtaspaning dushmanlari sifatida qayd etilgan x’iiaona [hyaona] (yt. 9.30-31, 19.87) qabilalari tilga olingan, ammo ular frants althaym taxmin qilinganidek oʻtkir qalpoq va dubulgʻa kiyganlar (uruui-xao'a uruui.vereθra) yoki saklar (ahamoniylar yozuvlarida sakā tigraxaudā) ekanligi aniq emas (i, 52-53-betlar). frants althaymning xioniylarni saklar tarkibiga kiruvchi xalq ekanligi haqidagi fikri ammian marsellinning amidni qamal qilinishiga oid xabarlaridagi xioniylar va saklarning alohida qabila bo‘lgani haqidagi ma’lumotlariga ham zid keladi (ammian 19.2.3). tabiiyki zardushtiylikning dushmaniga …

3 / 19

eref:6]. ayrim pahlaviy tilidagi zardushtiylik matnlarida oq xionlar vishtaspning dushmanlari qatorida nomlanadi hamda ular o‘zlarining yovuz amallari tufayli oqibat halokatga mahkum boʻlgani xabar qilingan (ayādgār ī āmāspīg, 96-bob)[footnoteref:7]; shunigdek, ular vi asrda prokopiy oq xunlar (leukoì oúnoi) deb atagan qabilalar bo‘lishi ham mumkin (bellum persicum 1.3.1). h.v.beyli tomonidan kermixinlar yoki ermexionlar shaklida talqin qilingan qizil xionlar turklar bilan birga esxatologik mavzudagi matnlar bilan bog‘liq holda ham tilga olingan (bahman yašt 6.6; anklesaria, pp. 47-48, 117; ayādgār ī zarērān kabi parfiya va o‘rta fors tilidagi manbalarda, pahlaviy matnlarda, jamasp-asana tahririda, 1-18-betlar; dēnkard, madan tahririda, 643-bet). bu xalq hind manbalarida śveta-hūṇa yoki sita-hūṇa = oq xunlar, hala-hūṇa = to‘q (qora) yoki qizil xunlar sifatida uchraydi. [3: bailey h.w. “hārahūṇa,” in j. schubert and u. schneider, eds., asiatica. festschrift friedrich weller, leipzig, 1954, p. 20; klíma o. mazdak. geschichte einer sozialen bewegung im sassanidischen persien, prague, 1957. – s. 119-20, 122-23. ] [4: …

4 / 19

ao boshchiligidagi xitoyliklar lashkarining yurishlari sabab bo‘lgan. tarixiy manbalarga ko‘ra, xioniylar to‘rtta asosiy o‘rdadan tashkil topgan: “qora” yoki shimoliy (yaksart ortida), “ko‘k” yoki sharqiy (tyan-shanda), “oq” yoki g‘arbiy (ehtimol eftaliylar bo‘lishi ham mumkin) xiva atrofida va “qizil” yoki “janubiy” (kidariy va/yoki alxoniy) oksdan janubda. xitoy manbalarida miloddan avvalgi ii asrdan milodiy ii asrga qadar qadimgi xitoy chegaralari va jung‘ariya darvozalari oralig‘i – markaziy osiyoning qozoq cho‘liga kirish nuqtasigacha bo‘lgan tekislikda bir qancha qabilalar qayd etilgan. ularning qatorida yuechjilar ham tilga olingan, bu qabilalar ittifoqi da yuechji (katta yuechji) va syao/xyao (yoki kichik) yuechjiga bo‘lingan. p.l.kesslerga ko‘ra ularning birinchisi – da (katta) yuechjini hindoeroniylar, ikkinchisi – syao/xyoa (kichik) yuechjini o‘troq aholi toxarlar sifatida qabul qilish mumkin[footnoteref:8]. miloddan avvalgi ii asrda da (katta) yuechjining ashaddiy dushmani bo‘lgan xunlar (xunnu) ularni o‘z hududidan siqib chiqarishi va usunlarning tez-tez hujumlari oqibatida yuechjilar baqtriyaga kirib borishga majbur bo‘lishgan. [8: the identity of the xionites by …

5 / 19

kelib chiqishi bir xil, lekin [oq xunlar] oq terili bo‘lib o‘troq turmush tarzi kechirishgan va “xunuk qiyofaga” ega bo‘lishmagan. bu farq muhimdir. demak, shunday xulosa qilish mumkinki, qizil xunlarning teri rangi to‘qroq, turmush tarzi ko‘chmanchi bo‘lishi va hatto tashqi ko‘rinishi turk-mo‘g‘ullarga o‘xshash bo‘lishi bilan oq xunlardan farq qilgan. shu bilan birga qizil xunlar (xioniylar) dasht hindoeroniylari bo‘lishgan va keyinchalik jangovarroq bo‘lgan turk-mo‘g‘ullarga qorishib ketishgan[footnoteref:10]. [10: o‘sha joyda.] prokopiyning ta’kidlashicha, ular “bizga ma’lum bo‘lgan xunlarning birortasiga mansub emas, chunki ularga qo‘shni bo‘lishmagan va hatto ularga yaqin bo‘lmagan yerni egallashgan; ammo ularning hududi bevosita forsdan shimolda joylashgan. bu ma’lumotlar xioniylarning hindoeroniylarga mansubligini qo‘llab-quvvatlaydi. biroq keyingi tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki xioniylarning aslzoda qismi yoki uning hukmron qatlami turkiy qavmlarga mansub bo‘lgan. xioniylar tarkibida eroniy komponentlarning ko‘payishi esa ularning o‘rta osiyoda mahalliy o‘troq aholi bilan qorishuvi oqibatida yuz bergan. bu haqda ayniqsa ammian martselinning bitiklaridagi xabarlar nihoyatda muhimdir. xioniylarning o‘rta osiyoga (ayrim adabiyotlarda sharqiy eron …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xioniylar, kidariylarning o‘rta osiyoga kirib kelishi"

xioniylar, kidariylarning o‘rta osiyoga kirib kelishi. eftaliylar davlati. reja 1. o‘rta osiyo hududlariga ko‘chmanchi qabilalarning yurishlari: xioniylar va kidariylar. 2. eftaliylar. o‘rta osiyoda eftaliylar davlatining shakllanishi, uning hududiy chеgarasi. 3. eftaliylar va eron sosoniylari. 4. eftaliylar davrida ijtimoiy-iqtisodiy hayot. 5. yerga egalik munosabatlari va tabaqalanish, dеhqonlar, kashovarzlar va kadivarlar. 6. eftaliylar davrida madaniyat, diniy e’tiqodlar. xioniylar xitoy manbalarida 狁 [yǔn] yoki 獯 [xūn], lotincha matnlarda chionitae, pahlaviy tilidagi adabiyotlarda xyōn/hyōn, sug‘d tilidagi manbalarda xwn [xyun] nomi bilan uchraydi[footnoteref:1]. avestadagi x’iiaona [hyaona] etnonimini ham shu qabilalarga nisbat berishadi. ayrim tadqiqotchilarga koʻra kelib chiqishi e...

This file contains 19 pages in DOCX format (925.1 KB). To download "xioniylar, kidariylarning o‘rta osiyoga kirib kelishi", click the Telegram button on the left.

Tags: xioniylar, kidariylarning o‘rta… DOCX 19 pages Free download Telegram